A Limia, comarca de Ourense

Patrimonio da Limia: torres, conventos, muíños e aldeas etnográficas

Guía do patrimonio da Limia con páxina propia: a Torre da Pena, a Torre do Castro de Sandiás, o Convento do Bon Xesús de Trandeiras, a aldea etnográfica de Congostro e os muíños, fornos e fontes de Rairiz de Veiga e Calvos de Randín.

Torres medievais: Pena (Xinzo), Castro (Sandiás), Forxa (Porqueira) e Celme
Convento: Bon Xesús de Trandeiras, século XVI, expediente de BIC
Aldea etnográfica: Congostro, en Rairiz de Veiga

O patrimonio da Limia mestura a arquitectura militar e relixiosa medieval, os restos arqueolóxicos e un patrimonio etnográfico moi rico de muíños, fornos, fontes e aldeas tradicionais. Esta páxina é o índice das fichas que o corpus ten sobre el ^[1].

Torres e castelos

A Torre da Pena (Portela), en Xinzo de Limia: torre militar do século XIV, BIC desde 1994, con tres bóvedas de canón superpostas e a tradición de Inés de Castro.
O castelo de San Xoán de Bara, en Vilar de Barrio: recinto arqueolóxico de ata 16 hectáreas con murallas e cabanas castrexas.
A igrexa románica de Santa María de Zos, en Trasmiras: portada de catro arquivoltas, capitel do pelícano e tímpano de entrelazado.
O peto de ánimas desaparecido de Xinzo: o peto da Rúa do Peto, que existiu ata finais dos anos cincuenta.
A Torre do Castro de Sandiás: consolidada e usada para visitas guiadas e concertos.
A Torre da Forxa (Porqueira): castelo do século XII do bispado de Ourense, casa do concello e BIC.
A Torre de Celme (Rairiz de Veiga): o castelo desaparecido que completaba o sistema defensivo da Lagoa de Antela.
O castelo da Picoña (Calvos de Randín): a fortaleza portuguesa do Couto Mixto, destruída en 1650.
O castelo da Saínza (Rairiz de Veiga): BIC e escenario do combate de mouros e cristiáns.
O Monte do Viso e A Cidá (Sarreaus): castro, minas de estaño, inscricións romanas e candidatura ao Forum Limicorum.
O oratorio paleocristián de Ouvigo (Os Blancos): oratorio e necrópole do século IV ao XI.
A Torre da Forxa ou de Firbeda (Porqueira) figura no catálogo de patrimonio da Xunta. A Forxa e Celme completan o sistema defensivo fronteirizo da Alta Limia, en palabras da bibliografía local ^[1].

Conventos e igrexas

O Convento do Bon Xesús da Limia, en Trandeiras: franciscano, do século XVI, de transición entre o gótico tardío e o primeiro renacemento galego.
Igrexas e capelas das parroquias de Xinzo de Limia: advocacións de cada parroquia.
As igrexas románicas e barrocas das parroquias de Xinzo están nas fichas de Boado, Damil e Seoane de Oleiros.
A igrexa de Santo Estevo de Sandiás: gótico tardío, manuelino e retablo de Moure.
Roteiro do patrimonio histórico de Xinzo de Limia, para percorrer os monumentos do concello.

Patrimonio etnográfico

Rairiz de Veiga: Congostro, muíños, fornos e fontes.
Muíños de Calvos de Randín.
Encalados e encintados: a decoración de cal das casas da Limia.
Cruceiros e petos de ánimas da Limia: 158 elementos por concello e parroquia.
Fontes, mananciais e lavadoiros da Limia: 349 elementos por concello e parroquia.
Máis sobre o mundo tradicional en Etnografía da Limia.

Patrimonio por concello

Inventario de cada concello segundo o catálogo oficial de patrimonio, con muíños, fornos, hórreos, igrexas, cruceiros, fontes, pazos e xacementos por parroquia, e as rutas e paseos que recollen as fontes:

Rutas

Xinzo de Limia nun día: proposta de visita que une museo, igrexa, torre, convento, fontes e lagoa.
Pezas da Limia no Museo Arqueolóxico de Ourense: as tortas de prata de Calvos de Randín, a arracada de Vilar de Santos e os oito escudos de Carlos II.

Preguntas frecuentes

Que torre medieval se pode visitar en Sandiás?

A Torre do Castro, onde o Concello organizou en 2024 unha visita guiada sobre as torres da comarca, xunto ao Centro de Interpretación da Lagoa de Antela ^[2].

Cando se fixo o Convento do Bon Xesús?

A principios do século XVI, con Alonso de Piña como promotor e o mestre Bartolomé Nosendo á fronte das obras ^[3].