O castelo da Saínza (Rairiz de Veiga): o «castelo» da romaría

Q: Está protexido?

Si, é Ben de Interese Cultural desde 1994 [1][2].

O castelo da Saínza, Ben de Interese Cultural desde 1994, é unha pequena fortificación a carón do campo da festa de Rairiz de Veiga, onde se representa o combate de mouros e cristiáns; non é un castelo medieval.

Lugar: A Saínza, San Xoán de Rairiz de Veiga
Protección: Ben de Interese Cultural (1994)
Código BIC: BIC.000.525
Uso: Escenario do combate de mouros e cristiáns da romaría

O castelo da Saínza é o monumento máis coñecido da romaría de Rairiz de Veiga, pero non debe confundirse cos castelos medievais da Limia como A Pena, Sandiás ou A Forxa. É unha pequena construción a carón do campo da festa, na Saínza, parroquia de San Xoán de Rairiz de Veiga, onde cada ano os mouros defenden a fortaleza e os cristiáns a asaltan na Romaría da Saínza ^[1]^[3].

Un Ben de Interese Cultural

O catálogo do Plan Básico Autonómico da Xunta inclúe o castelo da Saínza entre os Bens de Interese Cultural, cunha declaración de tipo xenérico e interese artístico. Ten o código BIC.000.525 e data de 1994 ^[1]. A lista de monumentos da Wikipedia dálle o identificador estatal RI-51-0008957 ^[2].

Como é

Antonio Doval Adán describiuno como un «pequeño castillo» ^[4]. En 1929 o cronista Jaime Solá, en Vida Gallega, falou dun «pétreo baluarte» con terraza e ameas: os presos cristiáns ían na terraza, e diante da porta había unha escaleira pola que subía o capitán cristián. Diante do castelo, a uns quince metros, estaban xa daquela os dous penedos desde os que falan os capitáns ^[3].

A orixe e a data de construción non están documentadas nas fontes consultadas.

O castelo na romaría

O castelo é o escenario do teatro popular da festa: o bando mouro, co seu rei, defende a fortaleza ata que os cristiáns, tras o diálogo dos capitáns desde os penedos, a toman. A trama, os personaxes e as lendas das cen doncelas están nas páxinas de mouros e cristiáns e Cen Doncelas.

A carballeira que o rodea

A romaría celébrase nun campo sombreado por carballos vellos, entre eles a Carballa da Rocha, monumento natural. Está contada en O castelo e a carballeira da Saínza.

Preguntas frecuentes

É un castelo medieval?

As fontes consultadas non o presentan como tal: Doval Adán fala dun «pequeño castillo» e o cronista de 1929 dun baluarte de pedra co que se escenifica a festa ^[3]^[4].

Está protexido?

Si, é Ben de Interese Cultural desde 1994 ^[1]^[2].

Onde está?

Na Saínza, a carón do campo da festa, en San Xoán de Rairiz de Veiga ^[1].