Patrimonio da Limia: torres, conventos, muíños e aldeas etnográficas

Patrimonio e rutas de Sandiás: muíños, fornos, igrexas e pazos

Inventario do patrimonio de Sandiás: 92 elementos do catálogo oficial (igrexas, cruceiros, muíños, fornos, hórreos, fontes, pazos e xacementos) por parroquia, máis rutas e paseos.

O catálogo de patrimonio cultural do Plan Básico Autonómico rexistra 92 elementos en Sandiás, tomados dos catálogos do planeamento municipal (PXOM) ^[1]. Esta páxina reúne os de interese popular, relixioso, arqueolóxico e civil, ordenados por parroquia, e engade os puntos que o mapa colaborativo OpenStreetMap sinala en cada parroquia ^[2]. É un inventario: para a historia dos edificios máis importantes, vexa as fichas de patrimonio da Limia e a páxina de Sandiás.

Muíños, fornos, hórreos e outra arquitectura popular

Couso de Limia. Eira e pozo (Vilariño das Poldras); Forno (Cerredelo); Forno (Vilariño das Poldras); Pombal (O Couso) ^[1]
Piñeira de Arcos. Forno (A Corga); Forno (A Lavandeira); Forno (Zadagós); Hórreo (Piñeira de Arcos) ^[1]
Sandiás. Forno (Sandiás); Hórreo (Cardeita) ^[1]

Igrexas, capelas, cruceiros e petos de ánimas

Couso de Limia. Capela de Vilariño das Poldras; Cruceiro (O Couso); Igrexa de Couso de Limia (Parroquial de Santa María) (O Couso) ^[1]
Piñeira de Arcos. Capela de Arcos; Capela de Santa María (Piñeira de Arcos); Capela de Zadagós; Casa da Capela de Zadagós; Cruceiro (Arcos); Cruceiro (Piñeira de Arcos); Igrexa de Piñeira de Arcos (Parroquial de San Xoán) ^[1]
Sandiás. Capela de Coalloso; Capela de Santa Ana; Cruceiro (Novás); Cruceiro (Sandiás); Ermida de San Benito (Novás); Igrexa de Sandiás (Parroquial de Santo Estevo) ^[1]

Fontes, lavadoiros e pontes

Couso de Limia. Fonte (Cerredelo); Fonte (O Couso) ^[1]
Piñeira de Arcos. Fonte (A Fontela); Fonte (Piñeira de Arcos); Fonte (Zadagós); Lavadoiro (Arcos) ^[1]
Sandiás. Fonte (Coalloso); Fonte (Sandiás); Lavadoiro (Sandiás) ^[1]

Pazos, casas e edificios de interese

Couso de Limia. Casa grande de Cerredelo; Casa reitoral de Couso de Limia (O Couso); Pazo de Telleiro (O Couso); Pazo dos Marquinas (Vilariño das Poldras) ^[1]
Piñeira de Arcos. Casa (Zadagós); Casa reitoral de Piñeira de Arcos; Conxunto de casas (Piñeira de Arcos) ^[1]
Sandiás. A Praza da Torre (As Pegas); A Torre do Castro; Casa (Sandiás); Casa grande de Cardeita; Casa na N-525 (Sandiás); Casa reitoral de Sandiás; Casona en Santa Ana; Pazo do Espido (As Pegas) ^[1]

Castros, mámoas e xacementos arqueolóxicos

Couso de Limia. Miliario de Vilariño das Poldras; Miliarios do Campo da Lama/Vía XVIII/Campo da Lama (Vilariño das Poldras) ^[1]
Piñeira de Arcos. Miliario de Zadagós; Pendón de Santa Mariña (Piñeira de Arcos) ^[1]
Sandiás. Inscricións (miliario da granxa do Irida) (Morgade); Monte de Santa Mariña (Santa Ana); Mámoa de Leiras da Tapada 1 (A Quinta); Mámoa de Leiras da Tapada 2 (Santa Ana); Mámoa de Leiras da Tapada 3 (Santa Ana) ^[1]

Outros elementos catalogados

Piñeira de Arcos. A Coroa/O Foxo (Arcos); A Cortiña Nova (Guimarás); A Igrexiña (Zadagós); A Praza da Lagoa (A Chousela); A Touciña Nova (A Chousela); A Touza (A Chousela); O Porto (Piñeira de Arcos); Pontillón (Piñeira de Arcos); Portada (Zadagós); Poulas do Corgo (A Fontela); Vía XVIII/As Poulas da Cavadiña (A Ladeira) ^[1]
Sandiás. A Praza das Cavadas (Sandiás); A Praza dos Inxertes (Sandiás); A Ringleira/O Montiño (Santa Ana); Ara de Sandiás; As Cavadiñas (Cerredelo); As Frasqueiras do Medio (As Pegas); Conxunto de Coalloso; Inscripcións (ara a Xúpiter da lagoa de Antela) (Morgade); O Carrasco (Coalloso); Outeiro de Couso (Coalloso) ^[1]

Outros puntos do mapa colaborativo

OpenStreetMap, un mapa elaborado por voluntarios, sinala estes lugares de interese na zona. Os datos poden estar incompletos ou desactualizados, e os puntos sen nome non se listan individualmente ^[2].

Couso de Limia. Pazo: Pazo do Telleiro; Xacemento: Miliarios de Vilariño das Poldras ^[2]
Piñeira de Arcos. Xacemento: Milario de Zadagós; Área de lecer: 1 sen nome ^[2]
Sandiás. Obra de arte: A Pataqueira; Pazo: Pazo do Espido; Peto: 1 sen nome; Torre: A Torre do Castro ^[2]

Rutas e paseos

Ruta das Areeiras (5,3 km, circular, a pé ou en bicicleta). Parte da Casa da Lagoa, que é o Centro de Interpretación da Lagoa de Antela, e percorre as areeiras e as charcas artificiais na antiga lagoa, con ata dous observatorios ornitolóxicos. A zona é ZEPA e forma parte da Rede Natura 2000, e a mellor época para ver aves é a primavera ^[3]^[4].
Ruta Podiceps (14 km, a pé ou en bicicleta, de 3 a 4 horas a pé ou unhas 2 en bicicleta, dificultade baixa). Sae de Xinzo de Limia polas areeiras da Limia e volve, con parada no canal de Antela e nas charcas das areeiras; a mellor época é de finais de abril a mediados de xuño e setembro ^[5].
Rutas en coche Riparia e Milvus (40 e 30 km) que tocan Sandiás e as areeiras; a Milvus pasa polo centro do canal de Antela, Casasoá, a Pedra Alta, Cortegada e o mosteiro de Trandeiras ^[5].
Vía Nova: Páxinas Galegas sinala un miliario romano na ruta de sendeirismo da Vía Nova ^[3].

Miradoiros: o alto das Cantariñas, con vistas da Limia e da lagoa, e o pico Souteiro, preto de Cerredelo, cun banco-miradoiro. Hai ademais unha área recreativa na Lagoa e outra en Piñeira de Arcos ^[3].