Concello do leste da Limia, no camiño de Xinzo a Verín: a igrexa románica de Zos, unha ara romana dedicada aos Lares, o testemuño da peste de 1598 en Escornabois e a Veiga de Limia, resto húmido da antiga Antela.
Trasmiras é un concello do leste da comarca da Limia, na provincia de Ourense, atravesado pola N-525 e pola autovía A-52 no camiño de Xinzo a Verín. Garda unha das igrexas románicas mellor conservadas da comarca, a de Santa María de Zos, e comparte con Xinzo a Veiga de Limia, unha zona húmida que sobreviviu á desecación da Lagoa de Antela [4].
En 2003 tiña 1.828 habitantes; en 2016, 1.365, e en 2025, 1.216 [4][1].
Territorio
O noroeste do concello pertence á bacía do Limia; as outras concas importantes son as do río Trasmiras e do Faramontaos [4]. A Veiga de Limia, dunhas 1.400 hectáreas entre Trasmiras e Xinzo, é unha zona húmida que quedou illada despois da desecación da lagoa [4]. Ver Lagoa de Antela.
En 1799 o conde de Guzmán, inspector de camiños, percorreu o tramo de Viladerrei a Allariz, e o seu itinerario, que Ramón Otero Pedrayo publicou en Nós en 1927, describe Trasmiras «no cerne d´un país de lameiros e arbres baixos», e Abavides, que «dend´o monte olla a larganza da Limia Baixa» [11].
Historia
Castros e romanos
O catálogo de patrimonio recolle castros en Zos, Vilaseca, Vilar de Lebres e Vila de Rei, e xacementos romanos en Abavides, Lobaces, Chamosiños e Vilar de Lebres [16]. Na época romana o territorio dependía do Forum Limicorum[4]. Nun portal á beira do vello camiño que cruzaba a vila consérvase unha ara de granito dedicada aos Lares Turolicos por un tal Marco Tertiolo: «M(arcus) Tertiolus Laribus Tur(olicis) ex vo(to) p(osuit)» [5]. Manuel García Valdeiras identifica a villa Scornaboves do tombo de Celanova coa actual Escornabois, sobre un castro galaico-romano [6].
Idade Media
Na Idade Media o territorio estivo baixo a influencia do condado de Lemos [4]; Abavides era do conde de Lemos e o resto, do de Monterrei [8]. Da época quedan as igrexas románicas: a de Zos conserva íntegro o seu románico, cunha fachada de tres arquivoltas, e as de Trasmiras, Vilar de Lebres e Abavides foron reformadas despois [4][8]. A aldea do Castelo, en Vila de Rei, debe o nome á fortaleza de Canderrei, que estaba ao seu pé [10].
A peste de 1598 en Escornabois
O clérigo Francisco Rodríguez deixou escrito no libro de defuntos de Escornabois como a peste chegou á parroquia en setembro de 1598: primeiro a Rabal, tres semanas despois ao Barrio de Abaixo e en novembro ao de Arriba. Morreron 118 persoas, 61 delas rapaces e nenos, 39 mulleres e 18 homes adultos. Os do Barrio de Arriba chegaron a levantar paredes para illarse dos de Abaixo, e houbo tanta fame «que no se hallaba pan por dinero». Dos nenos nacidos durante o brote só sobreviviu unha, Inés, bautizada en xullo de 1599 [7].
Do século XIX á actualidade
O sacerdote e escritor Remigio Garrido Bouzas morreu en Escornabois en 1907 [13]. O farmacéutico Modesto Álvarez Elices, que tiña botica en Trasmiras, foi alcalde de Xinzo en 1935 [15]. En Vilaseca funcionou o aeródromo de Trasmiras, inaugurado en 1993 cun voo no que resultou ferido o alcalde e abandonado tras un accidente mortal en 1997 [12].
Patrimonio destacado
Igrexa románica de Santa María de Zos, con fachada de tres arquivoltas, e o seu viacrucis [4][16].
Igrexa de San Martiño de Abavides, reformada entre 1688 e 1728, co retablo maior de Gregorio Álvarez de Araujo (1773), restaurado en 2004 [8].
Igrexas de San Xoán de Trasmiras e San Salvador de Vilar de Lebres, con restos románicos [4].
Peto de ánimas e cruceiro de Escornabois, e capela de Rabal [4][16].
Ermida do Castelo, sobre un outeiro de Vila de Rei [4][16].
Unha casa grande con garita e torre en Zos e numerosos cruceiros, no catálogo de patrimonio [16].
En Zos, á beira da A-52, está un dos cinco touros de Osborne que quedan en Galicia [9].
O catálogo de patrimonio recolle 98 bens no concello [16].
O inventario completo por parroquia, con muíños, fornos, hórreos, fontes e pazos, e as rutas e paseos do concello están en Patrimonio e rutas de Trasmiras.
Festas
Non atopamos unha relación oficial das festas do concello.
Persoeiros
Remigio Garrido Bouzas (Baños de Molgas, 1830 – Escornabois, 1907), sacerdote e escritor [13].
Modesto Álvarez Elices, farmacéutico en Trasmiras e alcalde de Xinzo de Limia (1935) [15].
O filólogo Isaac Alonso Estraviz doutorouse en 1999 cunha tese sobre O falar dos concelhos de Trasmiras e Qualedro[14].
O Camiño de Santiago
O concello é a porta de entrada do Camiño de Santiago na Limia. A etapa desde Verín remata en Viladerrei, con albergue [20], e a seguinte, cara a Xinzo, pasa por Trasmiras (km 2,1) e Zos (km 7,7) [21]. Véxase O Camiño de Santiago pola Limia, con parroquias de Vila de Rei, Trasmiras e Zos.
Segundo o Padrón do INE a 1 de xaneiro de 2025, 1.216 habitantes [1].
Que igrexa románica se pode ver en Trasmiras?
A de Santa María de Zos, que conserva todo o seu románico; Trasmiras, Vilar de Lebres e Abavides teñen restos románicos en igrexas reformadas [4].
Que pasou en Escornabois en 1598?
Unha epidemia de peste matou 118 veciños entre 1598 e 1599, segundo o relato que deixou o crego da parroquia no libro de defuntos [7].
Que é a Veiga de Limia?
Unha zona húmida dunhas 1.400 hectáreas entre Trasmiras e Xinzo, resto da antiga Lagoa de Antela [4].
Máis datos de Trasmiras segundo a web comarcal
A altitude media ronda os 740 m, en terras de transición entre a chaira da Limia e os montes de Cualedro; os cursos de auga principais son o Limia, o Faramontaos e o Trasmiras. A economía vive da pataca, o trigo, o millo, o gando ovino e porcino e a concentración parcelaria, que reparcelou 3.700 hectáreas. Hai posibles castros en O Castelo e unha necrópole tardorromana ou altomedieval en Escornabois; en Pardieiros hai unha inscrición paleocristiá sobre un sarcófago antropomorfo e en O Mosteiro un xacemento romano con sete sepulcros antropomorfos escavados na rocha. O románico rural aparece en San Martiño de Abavides, San Xoán de Trasmiras, San Salvador de Vilar de Lebres e Santa María de Zos, cuxa portada de tres arquivoltas é unha das máis importantes da comarca. O concello inclúe unha das alternativas do Camiño da Prata cara a Ourense por Xinzo e Allariz, e en Vilaseca está a área recreativa de O Ribeiro, con camping, piscinas e aeródromo de ultralixeiros [18].
Alexander de los Ríos Conde, «La peste que exterminó a 118 personas en Escornabois (Trasmiras, Ourense) a finales del siglo XVI», Vía Lethes, 11/05/2020. https://vialethes.es/peste-escornabois-trasmiras
As aldeas de Escornabois e Vilariño das Poldras celebraron o Día da Muller Rural lembrando a resistencia das veciñas que, no pasado, desafiaron as normas sociais da súa época.
A xornada serviu para poñer en valor a loita destas mulleres, que foron pioneiras na defensa dos seus dereitos en dous momentos clave da nosa historia local:
Escornabois (1952): As veciñas mobilizáronse para defender o monte comunal.
Vilariño das Poldras: As mulleres reivindicaron o dereito a vestir pantalóns,…
Juan Manuel Losada, investigador natural de Viladerrei (Trasmiras), pasou de traballar nas hortas da súa infancia a dirixir investigacións punteiras sobre agricultura no Instituto La Mayora, en Málaga.
Este experto, formado na Universidade de Vigo e con experiencia previa en Harvard, exerce hoxe como unha especie de cardiólogo de árbores. O seu labor céntrase en optimizar o uso da auga e dos recursos nas plantacións mediante tecnoloxía avanzada:
Agricultura de precisión: Emprega sensores,…
A Garda Civil detivo este 24 de setembro a un home de 74 anos, veciño de Calvos de Randín, como presunto autor de cinco lumes forestais rexistrados no concello de Trasmiras.
O home foi arrestado ás 23:30 horas do martes. Segundo a investigación, os incendios que se lle atribúen queimaron un total de 7 hectáreas de monte.
A Garda Civil aclara que esta detención non ten relación co gran incendio que afecta estes días a Calvos de Randín —que xa calcinou máis de 400 hectáreas—, senón que se…
A Garda Civil detivo esta pasada noite a un home de 74 anos, veciño de Calvos de Randín, acusado de provocar cinco lumes forestais no municipio de Trasmiras.
Os feitos ocorreron na madrugada do día 24 de setembro. Segundo a investigación, o detido está implicado nos seguintes sucesos:
Data: Madrugada do 24 de setembro.
Lugar: Termo municipal de Trasmiras.
Consecuencias: Os incendios afectaron a un total de 7 hectáreas de terreo.
A detención produciuse ás 23.30 horas de onte, martes, tras…
A conselleira de Vivenda, María M. Allegue, reuniuse hoxe en Santiago co alcalde de Trasmiras, Emilio Pazos, para tratar melloras no municipio.
O encontro en San Caetano serviu para avanzar en diversas actuacións centradas en dúas áreas clave:
Mellora da calidade de vida da veciñanza.
Reforzo da economía local do concello.
A Xunta manterá o seu apoio ao goberno municipal para sacar adiante estes proxectos de infraestruturas pendentes.
O BNG de Trasmiras denuncia que o goberno local perdeu unha subvención de Agader, de ata 100.000 euros, por presentar un único proxecto deficiente para a reforma do cuartel da Garda Civil.
A convocatoria permitía solicitar financiamento para ata tres actuacións diferentes, algo que o Concello non aproveitou. Mentres municipios próximos como Porqueira ou Muíños si acadaron as axudas, Trasmiras quedou fóra por non cumprir os requisitos técnicos na súa proposta.
Desde o BNG sinalan que existían…
Unha explotación de Trasmiras, que conta con 107 cabezas de gando da raza autóctona Limiá, recibe o apoio da Xunta para a cría e conservación de animais en perigo de extinción.
A Consellería do Medio Rural destina 390.000 euros nesta segunda convocatoria de axudas, dirixida a gandeiros que traballan con razas galegas. O reparto dos fondos é o seguinte:
Gando bovino: 350.000 euros en total, con ata 350 euros por animal.
Gando ovino e caprino: 40.000 euros en total, con ata 60 euros por…
O Concello de Trasmiras pechou este domingo a piscina municipal de Vilaseca tras atopar excrementos na auga. O suceso, causado por un asaltante durante a madrugada, obrigou a cancelar todas as actividades previstas para esta semana.
O alcalde, Emilio José Pazos, confirmou que as instalacións permanecerán precintadas por motivos de hixiene. Técnicos de AquaOurense analizarán a auga este luns para determinar se é segura. O tempo de reapertura depende destes resultados:
Tempo estimado de espera:…
Un turismo quedou totalmente calcinado este xoves pola tarde tras comezar a arder mentres circulaba pola autovía A-52, á altura do municipio de Trasmiras.
O suceso ocorreu sobre as 17:45 horas no punto quilométrico 81, en sentido O Porriño. Aínda que o vehículo quedou completamente queimado, non houbo que lamentar danos persoais.
Ata o lugar desprazáronse efectivos da Garda Civil e os Bombeiros de Xinzo de Limia, que traballaron para apagar o lume e retirar o coche da vía. O incidente…
A tarde deste luns estivo marcada por tres saídas de vía en estradas do sur de Ourense. Un home permanece ferido grave tras quedar atrapado no seu vehículo.
O accidente máis grave ocorreu ás 18:46 horas na estrada OU-1107, ao seu paso por Chamosiños (punto quilométrico 7). O coche avisou automaticamente ao 112 e, ao chegar as asistencias, foi necesaria a intervención dos bombeiros para sacar ao condutor do interior. Un helicóptero medicalizado trasladou ao ferido para recibir asistencia…
Trasmiras, Sarreaus e partes de Xinzo (Couso de Limia) superan os niveis de nitratos recomendados na auga de consumo, unha situación que tamén afecta a outros puntos da provincia de Ourense.
Segundo os datos do Ministerio de Sanidade, estes municipios superan os 30 miligramos por litro de nitratos. Aínda que o límite legal máximo é de 50 mg/L, este nivel obriga aos concellos a tomar medidas urxentes para limpar a auga das súas redes.
A situación na provincia é a seguinte:
Puntos críticos…
Os deputados do Partido Popular pola provincia de Ourense rexistraron unha iniciativa no Congreso para reclamar ao Goberno central un reforzo da seguridade e a reapertura das instalacións da Garda Civil en Trasmiras.
A iniciativa, asinada polos deputados Ana Vázquez, Rosa Quintana e Celso Delgado, responde á vaga de roubos que está a sufrir o sector agrario na comarca da Limia. Segundo explican os populares, os agricultores levan meses padecendo incidentes constantes que comprometen a…
Warning: Undefined array key "geo" in /var/www/html/wp-content/themes/ALimiaNewsWordpressTheme/template-parts/page/map.php on line 17
Warning: Undefined array key "parroquia" in /var/www/html/wp-content/themes/ALimiaNewsWordpressTheme/template-parts/page/map.php on line 29
Mapa de Trasmiras
