Pequeno concello entre a chaira da Limia e as serras do sur, onde se escavou o oratorio paleocristián de Ouvigo, dos séculos IV e V, e onde a tradición sitúa o castelo da Raíña Loba.
Os Blancos é un concello do sur da comarca da Limia, na provincia de Ourense, entre a chaira e as serras que a pechan cara a Portugal. É un dos municipios máis pequenos da comarca, pero garda un xacemento de primeira orde, o oratorio paleocristián de Ouvigo, e unha das lendas máis coñecidas da Limia, a da Raíña Loba[4][5][9].
A poboación non deixou de baixar nas últimas décadas: 1.148 habitantes en 2003, 850 en 2016 e 696 en 2025 [4][1].
Territorio
O concello estende as súas parroquias dende o bordo da chaira, onde están Nocedo e Os Blancos, ata os montes do sur. Alí, por riba de Covas e de Pexeirós, ergueuse o Penedo da Raíña Loba, duns 1.150 m, no extremo meridional da serra de Gomariz e preto do límite con Calvos de Randín [9][11]. Os nomes falan da paisaxe: Nocedo vén do latín nucetum, «lugar de nogueiras» [4].
Historia
Castros e mámoas
O catálogo de patrimonio recolle en Os Blancos 35 bens, entre eles o Castro de Áspera, en Aguís, o Castro do Outeiro de Almeide, en Nocedo, e o Castelo Vello de Covas [8].
Ouvigo, un oratorio dos séculos IV e V
En 1971, mentres preparaba o inventario artístico da Limia que lle encargara Jesús Ferro Couselo, o arqueólogo Antonio Rodríguez Colmenero identificou en Ouvigo, na parroquia dos Blancos, os restos dun edificio tardorromano e da súa necrópole. Tras unha escavación de urxencia en 1972 houbo catro campañas máis [5]. O edificio, de finais do século IV ou comezos do V, tiña ábside e nártex. Despois das invasións xermánicas reconstruíuse cambiando a orientación, e coa repoboación de Afonso III levantouse de novo: unha das sepulturas ten unha lápida datada no ano 904 [5]. Entre os achados está unha píxide de Limoges do século XIII, un pequeno copón de cobre dourado e esmalte azul e branco que hoxe garda o Museo Arqueolóxico de Ourense [5][6]. O lugar, dedicado a San Breixo e coñecido como o Santo Vello, segue a estudarse: Óscar Penín Romero relacionouno en 2024 coa Xinzo romana e coa Lagoa de Antela [7][6].
Do Antigo Réxime ao século XX
O ilustrado Pedro González de Ulloa (Xocín, Porqueira, 1714 – Covelas, 1790) foi o último destino da súa carreira como abade de Covelas. Alí viviu o autor da Descripción de los Estados de la Casa de Monterrey (1777), que se carteaba co padre Flórez, con frei Martín Sarmiento e con Cornide [14]. No plebiscito do Estatuto de Galicia, en xuño de 1936, as tres seccións do concello (Loureses, Os Blancos e Nocedo) deron un si case unánime, pero Edelmiro Martínez Cerredelo cre que as actas eran tan limpas que a votación foi probablemente amañada [15].
Lendas
A Raíña Loba. Nos penedos de Covas houbo, segundo a tradición, un castelo roqueiro; aínda se ven un pozo escavado na rocha, muíños de man e un taboleiro de xogo gravado. Alí vivía unha raíña que lles esixía ás aldeas un xato, unha ovella e un porco cada día, e queimaba as casas de quen non pagaba. Os veciños asaltaron o castelo de noite e acabaron con ela: «Fidalgos de Pexeirós, / matastes á Raíña Loba, / fidalgos quedastes vós» [9][10][11]. Florentino López Cuevillas publicou a lenda en 1956 [9]. Dende Xinzo, din, vese a silueta da raíña deitada sobre a serra [13].
As mouras do Treboal, en Covelas, que lle regalaron a unha rapaza unhas fabas que se volverían ouro se gardaba o segredo [12].
Os mouros do Monte do Castelo, que coidaban dunha nena mentres ela non contase nada, e o mouro que pagou a unha ama de cría con carbóns que se volvían moedas [13].
Xacemento paleocristián de Ouvigo (San Breixo, o Santo Vello) [5][6].
Pazo de Vilar de Covelas e igrexa de Santa María de Covelas, onde foi abade González de Ulloa [8][14].
Igrexas parroquiais de San Breixo dos Blancos, San Martiño de Aguís, Santiago de Covas, Santa María de Guntín, San Cibrao de Nocedo e Santa María de Pexeirós.
Penedos da Raíña Loba e Castelo Vello, en Covas [8][9].
O inventario completo por parroquia, con muíños, fornos, hórreos, fontes e pazos, e as rutas e paseos do concello están en Patrimonio e rutas de Os Blancos.
Unha copla recollida por Xaquín Lorenzo lembra o paso dos arrieiros por Fontarcada, en Aguís: «Arrieiros, os de Calvos, / que pasades pola estrada, / tende coidado coas bestas / no lugar de Fontarcada» [17].
Segundo o Padrón do INE a 1 de xaneiro de 2025, 696 habitantes [1].
Que é o xacemento de Ouvigo?
Un edificio de culto tardorromano, de finais do século IV ou comezos do V, coa súa necrópole. Descubriuno Antonio Rodríguez Colmenero en 1971 e escavouse en cinco campañas a partir de 1972 [5].
Onde está o castelo da Raíña Loba?
Nos penedos que levan o seu nome, na parroquia de Covas, a uns 1.150 m de altitude. Do castelo só quedan restos tallados na rocha [9][11].
Quen foi Pedro González de Ulloa?
Un abade ilustrado do século XVIII, autor da Descripción de los Estados de la Casa de Monterrey, que morreu en Covelas en 1790 [14].
A Deputación de Ourense ampliou nun mes o prazo para que os concellos xustifiquen as axudas destinadas a mellorar vivendas para alugar. Ademais, aprobou preto de 830.000 euros en novas subvencións para entidades e municipios.
A modificación máis destacada afecta aos concellos que recibiron axudas para vivenda residencial. O prazo para presentar os documentos que xustifican o gasto remata agora o 30 de novembro de 2026, un mes máis tarde do previsto inicialmente.
Por outra banda, a Deputación…
A directora da Axencia Galega de Desenvolvemento Rural, Paz Rodríguez, reuniuse esta semana co alcalde de Os Blancos, José Manuel Castro Blanco, para avanzar en varias melloras para o municipio.
O encontro centrouse en dúas liñas de traballo principais para o concello:
Concentración parcelaria: Analizáronse os procedementos en marcha para reordenar as fincas agrícolas e forestais.
Plan Camiña Rural: O concello recibiu unha axuda de máis de 40.000 euros para reparar camiños municipais no…
Unha muller resultou ferida este venres, 2 de outubro, ao sufrir unha saída de vía mentres circulaba polo punto quilométrico 11 da estrada OU-1112, na parroquia de Aguís, en Os Blancos.
A pesar do accidente, a muller non quedou atrapada no interior do vehículo, polo que non foi necesario que os servizos de emerxencia usasen maquinaria para excarcerala.
Ata o lugar do sinistro desprazáronse:
Urxencias Sanitarias de Galicia-061, para atender á vítima.
Garda Civil de Tráfico e Protección Civil…
O RadioClub Amigos da Limia, con sede nos Blancos, reuniu o pasado 13 de setembro a radioafeccionados de diversos puntos de Galicia e Portugal nunha xornada de convivencia.
Ao encontro asistiron afeccionados procedentes de lugares como Portas, Santiago, Verín e Chaves. Durante a cita, organizada para compartir experiencias e proxectos, sorteáronse agasallos entre todos os participantes.
O grupo aproveitou a xuntanza para presentar unha iniciativa centrada no Entroido de Xinzo de Limia, que…
Un motorista resultou ferido de gravidade esta tarde ao saírse da vía na estrada OU-1112, que une Xinzo de Limia e Os Blancos.
O sinistro tivo lugar ao redor das 15:01 horas no punto quilométrico 9. Tras recibir unha primeira atención no PAC de Xinzo de Limia, o home tivo que ser trasladado nun helicóptero medicalizado para recibir coidados máis específicos debido á seriedade das súas lesións.
Un motorista resultou ferido de gravidade esta tarde tras saírse da estrada OU-1112, que une Xinzo de Limia con Os Blancos.
O accidente ocorreu ao redor das 15:01 horas no punto quilométrico 9 da vía. Tras ser atendido nun primeiro momento no PAC de Xinzo, o ferido tivo que ser trasladado nun helicóptero medicalizado para recibir atención especializada de urxencia.
Los Concellos de Calvos de Randín y Os Blancos han puesto en marcha el programa "Raíñas", una iniciativa dirigida a mujeres y niñas que tiene como objetivo promover la igualdad real, prevenir la violencia de género y reforzar la autonomía de las mujeres en el ámbito personal, jurídico, emocional, digital y laboral.
La Casa do Concello de Os Blancos también exhibe la lona del programa "Raíñas" dirigido a mujeres y niñas.
El programa ofrece asistencia jurídica y psicológica gratuita todos…
Nun intervalo de pouco máis dunha hora, rexistráronse dous accidentes de tráfico na comarca de A Limia. En ambos os casos non se produxiron feridos de gravedade, limitándose os danos principalmente a parte material.
Detalles dos incidentes:
OU-531 (Xinzo de Limia - Celanova): Pouco antes das 16:00 horas, produciuse un choque no desvío cara a Rairiz de Veiga, un punto con alta perigosidade. O accidente implicou unha furgoneta camper de matrícula portuguesa e un turismo. O impacto deixou…
Un accidente de tráfico ocorrido este xoves ás 16:15 horas na estrada de Loureses, en Os Blancos (A Limia, Ourense), deixou dúas persoas feridas. O vehículo saíu da vía e quedou declarado como siniestro total, o que obrigou ao traballo dos bombeiros para poder excarcelar ás vítimas, ambas de uns 30 anos de idade.
O condutor, veciño de Os Blancos, foi trasladado ao Complexo Hospitalario Universitario de Ourense (CHUO) mediante un helicóptero medicalizado, mentres que o acompañante foi…
O alumnado do colexio de Os Blancos e do Colexio Rural Agrupado (CRA) de Monterrei protagonizou unha Feira de Ciencia no centro de Limia, cunha proposta baseada na experimentación directa e a participación activa dos estudantes.
Durante a xornada, os alumnos explicaron conceptos científicos fundamentais como o principio de Arquímides, a electricidade estática, as leis de Newton e o nivel de pH mediante diversos postos de experimentación. Un dos momentos máis destacados foi unha representación…
O CEIP Plurilingüe de Os Blancos celebrou a súa 1ª Feira da Ciencia, un evento pioneiro na provincia que transformou o centro nun laboratorio interactivo. A xornada contou coa participación de case 50 alumnos e alumnas que, en colaboración co CRA Monterrei, demostraron unha metodoloxía baseada na aprendizaxe práctica e experimental.
Esta iniciativa destaca por ser a primeira en involucrar de xeito activo ao alumnado de educación infantil en dinámicas de exposición pública. O proxecto foi…
O CEIP de Os Blancos e o CRA de Monterrei celebraron a súa primeira Feira da Ciencia, un evento que serviu para amosar os resultados do traballo realizado polo Club de Ciencias ao longo do curso escolar.
A iniciativa foi impulsada polo profesor Manuel Lamoso, que promoveu unha metodoloxía baseada na experimentación e na aprendizaxe práctica. Durante o ano, o alumnado de ambos os centros participou semanalmente en actividades científicas organizadas en equipos de diferentes cores (vermello,…
Warning: Undefined array key "geo" in /var/www/html/wp-content/themes/ALimiaNewsWordpressTheme/template-parts/page/map.php on line 17
Warning: Undefined array key "parroquia" in /var/www/html/wp-content/themes/ALimiaNewsWordpressTheme/template-parts/page/map.php on line 29
Mapa de Os Blancos
