Patrimonio da Limia: torres, conventos, muíños e aldeas etnográficas

Pezas da Limia no Museo Arqueolóxico Provincial de Ourense

O Museo Arqueolóxico Provincial de Ourense destaca como «pezas do mes» o tesouro de tortas de prata de Calvos de Randín, a arracada de Vilar de Santos, os oito escudos de Carlos II da Igrexa Vella de Xinzo e a peza de xadrez de marfil.

Tesouro de Calvos de Randín: 17 tortas de prata, entre 213 e 88 a. C.
Arracada de Vilar de Santos: achada en 1924
Moeda da Igrexa Vella: oito escudos de ouro de Carlos II
Peza de xadrez: marfil de importación, cronoloxía medieval

O Museo Arqueolóxico Provincial de Ourense presenta nas súas seccións «peza do mes» e de actividades varios achados da Limia. Esta páxina recolle o que di o museo sobre eles ^[1]^[2]^[3]^[4].

O tesouro de tortas de prata de Calvos de Randín

É un conxunto de tortas-lingote de prata de moi alta calidade, de probable importación do sur de España, agochadas en plena cultura castrexa entre os anos 213 e 88 a. C. O museo destaca o seu alto valor económico e unha función principal ligada á ourivería, con outra posible de tipo pre-monetario ^[1].

A primeira noticia do achado deuna o xornal local La Región en xaneiro de 1962: catro obreiros atoparan por casualidade 17 tortas de prata maciza, de forma oval. Segundo o seu relato, estaban agochadas nunha vasilla cerámica que se rompeu coa présa da recollida, e protexidas por un pequeno muíño circular de pedra ^[1]. As tortas de distintos metais e tamaños son frecuentes na prehistoria como forma de acumular metal, e na cultura castrexa eran a maneira habitual de almacenar metais nobres para comercialos ou para que os transformase o ourive ^[1].

A arracada de Vilar de Santos

En 1924 Benito Saburido atopou por casualidade, no lugar de Albariño, a coñecida como arracada de Vilar de Santos. Deuna a coñecer en 1939 Florentino López Cuevillas e desde 1978 forma parte da colección do museo ^[2]. Co motivo do centenario do achado, o Museo Arqueolóxico Provincial de Ourense e o Museo da Limia organizaron unha exposición pública da peza e unha xornada de contextualización no concello de Vilar de Santos ^[2]. Sobre o Museo da Limia, véxase Museos da Limia.

Oito escudos de Carlos II na Igrexa Vella de Xinzo

Durante as escavacións arqueolóxicas na parroquial de Santa Mariña, a Igrexa Vella de Xinzo, apareceu unha moeda de oito escudos de ouro de Carlos II, tamén chamada onza ou dobrón de a oito. Segundo o arqueólogo Manuel Xusto Rodríguez, cara a 1650 reformáronse a igrexa e construíronse nichos funerarios familiares, e a moeda estaba depositada intencionadamente no lado dereito dun cadaleito de madeira, na sepultura 161/SM 6, debaixo do altar maior, no ábsida. Era a única da zona orientada cara aos fieis, polo que o museo deduce que a persoa enterrada tivo alto estatus, posiblemente unha alta dignidade eclesiástica. Co enterramento aparecían cerámica vidrada melada e cerámica de Talavera da serie tricolor ^[3].

A peza de xadrez de marfil

Apareceu na escavación da rúa Santa Mariña n.º 4-6 de Xinzo de Limia, feita en marzo e abril de 2016 por Manuel García Valdeiras. O museo interpreta que é unha peza de xogo, probablemente de xadrez, de marfil importado e polo tanto cara e exclusiva, e dáalle cronoloxía medieval polo contorno, preto da necrópole románica ^[4]. Contexto máis amplo en Xinzo romano: as estatuas sedentes e a peza de marfil.

O catálogo do patrimonio da Limia Alta

O museo, co Grupo Marcelo Macías e a Consellería de Cultura, levou a cabo o proxecto de catalogación do patrimonio cultural da Limia Alta, financiado pola Fundación Pedro Barrié de la Maza na convocatoria de proxectos en colaboración de 2006–2007. O proxecto catalogou unha comarca natural de dez concellos (Xinzo de Limia, Rairiz de Veiga, Vilar de Santos, Sandiás, Sarreaus, Porqueira, Os Blancos, Trasmiras, Calvos de Randín e Baltar) con aproximadamente 694 km², 80 parroquias e 249 núcleos de poboación ^[5]. O libro de estudos que o completa inclúe un estudo exhaustivo de todo o patrimonio da Limia Alta ^[5]. O grupo tamén publicou en 1992 La Vía Nova en A Limia (Alvarado Blanco, Rivas Fernández e Vega Pato, 124 páxinas) ^[7].

A web do museo describe a Torre de Porqueira como unha torre medieval veciña durante séculos da desaparecida Ponte Liñares, que xunto coas torres de Sandiás e da Pena formaba o baluarte defensivo da nobreza arredor da Lagoa de Antela, vixiando a Vía Nova Antoniana e o camiño de Santiago ^[6].