O concello máis pequeno da Limia, entre a chaira e o monte de Allariz: patria da arracada castrexa de ouro, sede do Museo da Limia e da aldea recuperada de Saa, dentro da Reserva da Biosfera Área de Allariz.
Vilar de Santos é o concello máis pequeno da comarca da Limia, na provincia de Ourense, a cabalo entre o macizo de Allariz e a chaira [7]. No seu territorio apareceu en 1924 a arracada de Vilar de Santos, unha das mellores pezas da ourivaría castrexa, e aquí está o Museo da Limia, na vella casa reitoral [4][10].
En 2003 tiña 1.001 habitantes; en 2016, 858, e en 2025, 784 [4][1]. Despois de Xinzo, é o concello máis densamente poboado da Limia [1][2].
Territorio
Vilar de Santos forma parte, xunto con Allariz, Rairiz de Veiga e A Bola, da Reserva da Biosfera Área de Allariz, declarada pola UNESCO en 2005: unha depresión percorrida polo Limia, rodeada de montes, con veigas incluídas na Rede Natura 2000 e vacas de raza limiá no alto do monte Penamá [7][4]. Atravésao a estrada OU-531, de Xinzo a Celanova [4].
Historia
Castros e a arracada
Hai restos de mámoas e castros en Laioso, O Mosqueiro, Vilar de Santos e Saa, e topónimos como Pedra da Anta, Penedo da Moura ou A Cidá [5][4]. O castro de Saa, nun outeiro sobre a antiga lagoa, estaba defendido por unha muralla de cachotería e un foxo duns catro metros; no interior apareceron construcións, un fragmento de muíño circular e cerámica de pastas negras [6].
En 1924, na paraxe de Albariño, á beira da Lagoa de Antela, Benito Saburido cavaba un foxo de dous metros para desaugar unha leira cando atopou a arracada: un pendente de ouro de 8,4 centímetros e 18 gramos, decorado con cinco campánulas e figuras de aves acuáticas, unha delas cun acio no bico [10][8]. O ouro, con impurezas de estaño, procede de xacementos de aluvión [8]. Florentino López Cuevillas estudouna en 1927, cando a tiña o párroco, Marcelino Freiría, que a vendeu ao Museo Arqueolóxico Provincial de Ourense en 1979 [10][9]. Hoxe é o emblema do concello [10].
Romanos e Idade Media
A Vía Nova, de Braga a Astorga, cruzaba o sur do concello, e en Parada de Outeiro houbo unha importante vila romana [5][4]. As igrexas de Vilar de Santos e de Parada de Outeiro conservan arquitectura románica, e un camiño medieval unía Parada coa Regueira [5][4].
Antigo Réxime
O territorio dependía da xurisdición de Sandiás. Vilar de Santos, Saa e As Casas da Veiga eran da Encomenda da Orde de Santiago, onde semella que houbo un hospital de peregrinos; Parada era do marqués de Malpica, e Laioso dos Ozores e Soutomaior [5]. O concello constituíuse en 1836 coa unión das parroquias de Vilar de Santos e Parada de Outeiro [5].
O século XX
Durante a Segunda República o concello tiña catro escolas e unha biblioteca [5]. En decembro de 1948 un grupo de guerrilleiros aloxouse en Parada de Outeiro e en Toxediño, e houbo un tiroteo coa Garda Civil [15]. A desecación da Lagoa de Antela, nos anos cincuenta e sesenta, causou un forte impacto económico e social e aumentou a emigración [5]. Dende os anos setenta o concello apostou pola cultura local: en 1992 abriu o Museo da Limia, en 1998 creouse o parque empresarial de Santa Marta e recuperouse a aldea de Saa para o turismo [4][5].
Patrimonio destacado
Museo da Limia, aberto en 1992 na antiga casa reitoral de Vilar de Santos [4][18].
Aldea de Saa, recuperada para o turismo, co seu castro [5][6][17].
Igrexas románicas de San Xoán de Vilar de Santos e Santa María de Parada de Outeiro[4][18].
Pazos de Outeiro e da Señorita, casa reitoral de Parada de Outeiro e capelas de San Xoán, en Laioso, e de Santa Marta, en Castelaus [18].
Muíños do Folón, en Toxediño, e das Súas Aidas, en Outeiro; hórreos, fontes e lavadoiros de Laioso [18].
O catálogo de patrimonio recolle 73 bens no concello [18].
O inventario completo por parroquia, con muíños, fornos, hórreos, fontes e pazos, e as rutas e paseos do concello están en Patrimonio e rutas de Vilar de Santos.
Festas
Festas das Neves, patronais de Vilar de Santos, a primeira fin de semana de agosto; en 2026 foron do 7 ao 9 [11].
Romaría de San Xoán na aldea de Saa, cunha cea ao aire libre e queimada [12].
San Bieito Preto, patrón de Parada de Outeiro, cunha imaxe escura moi venerada e procesión [13].
Festa da Arracada, creada en decembro de 2024 para celebrar o centenario do achado, con xincana, teatro e xantar na aldea de Saa [14].
A Mariquiña e a moura do monte das Cantariñas, en Laioso: unha moura enchíalle o pano de moedas de ouro a unha rapaza a cambio do seu silencio; cando a rapaza llo contou á nai, desapareceu, e unha voz dixo: «a Mariquiña por lengoreteira, está na miña barriga con pan e manteiga». Para os veciños é a lenda máis famosa do concello [16][17].
Santa Marta e a serpe de Castelaus: a santa librou o lugar dunha gran serpe, e por iso ten capela na súa honra [16].
A cobra do caravel dunha fonte de Laioso, que se volvería moza se alguén lle quitase o caravel antes das doce [16].
Un home de avanzada idade sufriu un atropelo este mércores, 4 de novembro, ao redor das 17:30 horas, nas inmediacións do Museo da Limia.
O accidente ocorreu cando a vítima cruzaba polo paso de peóns situado fronte ao centro cultural. O vehículo implicado é un turismo con matrícula francesa.
O home estaba consciente tras o impacto, aínda que sufriu lesións de consideración, entre elas:
Posible fractura nunha perna.
Un golpe na cabeza.
Aínda que se baralla que o deslumbramento polo sol…
Un home de idade avanzada foi atropelado este mércores, 4 de novembro, na contorna da Casa do Concello de Vilar de Santos. O suceso ocorreu arredor das 17:30 horas.
A vítima estaba consciente no momento da asistencia, pero sufriu lesións de consideración. Os servizos de emerxencia están a avaliar as seguintes feridas:
Unha posible fractura nunha perna.
Un golpe na cabeza.
O vehículo implicado é un turismo Mercedes con matrícula francesa. As autoridades están a investigar as causas do…
O pasado 31 de outubro celebramos unha noite de Samaín moi especial coa actividade A Lenda de Saa, na que as persoas participantes puideron gozar dun percorrido cheo de misterio e sorpresas. Dende o Concello de Vilar de Santos queremos agradecer a participación de todas as persoas asistentes e, especialmente, a colaboración desinteresada daquelas que […]
O rexedor de Vilar de Santos, Marcos Nogueiras, participou este sábado nunha festa de Samaín organizada no municipio para toda a veciñanza.
O evento destacou pola súa elaborada posta en escena, que logrou converter a celebración nunha xornada de convivencia festiva moi participativa.
A aldea de Saá, en Vilar de Santos, celebrou o Samaín cunha representación teatral da súa propia lenda local protagonizada polos seus veciños.
A iniciativa buscaba recuperar o espírito máis ancestral desta festividade, combinando historia, identidade e misterio. Os habitantes da localidade foron os encargados de organizar a posta en escena, logrando unha recreación que destacou polo seu realismo e a súa ambientación terrorífica para mergullar aos asistentes na tradición.
Os concellos de Vilar de Santos e Allariz recibiron unha axuda de 121.638,88 euros da Xunta para modernizar a xestión dos seus residuos ao longo do 2026.
Este investimento, cofinanciado nun 60 % pola Unión Europea, servirá para mellorar a limpeza e a sostibilidade na zona mediante as seguintes accións:
Compra dun camión novo: Estará destinado en exclusiva a recoller biorresiduos (restos orgánicos).
Nova ruta de recollida: Facilitará o transporte do lixo orgánico ata as plantas onde se…
Os concellos de Allariz e Vilar de Santos recibirán unha axuda de 121.638 euros da Xunta para mercar un vehículo especializado na recollida de biorresiduos.
O obxectivo é mellorar a separación do lixo doméstico e facilitar o seu tratamento posterior. Esta compra, que se executará ao longo do ano 2026, permitirá:
Crear unha ruta específica para recoller só os residuos orgánicos (restos de comida).
Garantir o seguimento dos residuos ata que chegan á planta de tratamento.
Cumprir coas…
Os concellos de Vilar de Santos e Allariz obtiveron unha axuda de 121.638,88 euros da Xunta de Galicia para modernizar a xestión dos residuos municipais. O obxectivo principal é mellorar o tratamento do lixo orgánico (biorresiduos) ao longo deste ano 2026.
A subvención, financiada nun 60 % pola Unión Europea, destinarase a:
Mercar un vehículo específico para a recollida selectiva de residuos orgánicos.
Crear unha nova ruta de recollida dedicada exclusivamente a este tipo de lixo.
Levar o…
O Concello de Vilar de Santos organiza A Lenda de Saa. Os asistentes deben presentarse puntuais na praza do Concello para comezar a actividade e seguir as normas de seguridade marcadas pola organización.
Para garantir que todo saia ben, debes ter en conta estas instrucións:
Puntualidade: chega á hora que teñas asignada na túa quenda á praza do Concello.
Acompañantes: os menores de 14 anos deben ir sempre cun adulto.
Grupos: é obrigatorio ir sempre xunto ao resto do grupo e seguir en todo…
Subvencións destinadas á contratación de persoas mozas inscritas no Sistema Nacional de GarantÍa Xuvenil, no ámbito da Comunidade Autónoma de Galicia, a través da colaboración con entidade locais. Esta axuda esta cofinanciada pola Unión Europea no marco do Programa FSE+Galicia 2021-2027 dentro do obxectivo político 4 “Unha Europa máis social e inclusiva, por medio da […]
O Concello de Vilar de Santos organiza o próximo 31 de outubro "A Lenda de Saa", unha actividade especial polo Samaín que require inscrición previa para organizar os grupos.
As saídas realizaranse desde a praza do Concello, cunha frecuencia de 45 minutos entre cada grupo. As normas para participar son as seguintes:
Inicio: ás 18:30 horas.
Grupos: máximo de 30 persoas.
Inscrición: cómpre cubrir un formulario en liña indicando o número de asistentes e o horario preferido.
A asignación final…
Co obxectivo de facilitar a organización de A Lenda de Saa, habilitouse un formulario para que as persoas participantes poidan escoller o horario no que prefiren realizar o percorrido. A actividade comezará ás 18:30 h na praza do Concello. As saídas realizaranse cada 45 minutos, cun máximo de 30 persoas por grupo, nos seguintes horarios: […]
Warning: Undefined array key "geo" in /var/www/html/wp-content/themes/ALimiaNewsWordpressTheme/template-parts/page/map.php on line 17
Warning: Undefined array key "parroquia" in /var/www/html/wp-content/themes/ALimiaNewsWordpressTheme/template-parts/page/map.php on line 29
Mapa de Vilar de Santos
