O concello onde nace o río Limia: entre a serra de San Mamede e a chaira, garda a Cidá de Nocelo da Pena, candidata a ser o Forum Limicorum dos romanos, a Pedra Alta e o Entroido do Vergalleiro.
Sarreaus é un concello do nordeste da comarca da Limia, na provincia de Ourense, entre a serra de San Mamede e a chaira. Na súa parroquia de Paradiña nace o río Limia, e en Nocelo da Pena está a Cidá, o castro que dende o século XVIII se identifica co Forum Limicorum, a capital romana dos límicos [4][5].
En 2003 tiña 1.845 habitantes; en 2016, 1.259, e en 2025, 1.068 [4][1].
Territorio
O concello limita ao norte con Vilar de Barrio, ao sur con Trasmiras e Xinzo de Limia, ao leste con Cualedro e Laza e ao oeste con Xunqueira de Ambía [4]. O norte é montañoso, na serra de San Mamede; ao sur ábrese a depresión da Limia, con terras chas e vales fértiles. O Limia nace no monte de Talariño, en Paradiña, e cruza o concello de nordeste a suroeste; recibe regos como o de Valdelobos, o de Padroso, o de Sas, o do Freixo ou o de Lodoselo [4].
O nome de Sarreaus vén, segundo a Galipedia, do latín Sarrianus, «os que veñen de Sarria», por unha repoboación con xente da vila luguesa [4].
Historia
Megalitos e Idade do Bronce
Topónimos como Os Piñeiros da Anta e A Medorra, en Lodoselo, ou o Alto da Madorra, en Cortegada, lembran megalitos hoxe desaparecidos [4]. A Pedra Alta de Antela, un menhir de 3,74 metros, marca o límite entre Cortegada, Bóveda (Vilar de Barrio) e A Abeleda (Xunqueira de Ambía); estivo soterrada ata que a atopou un labrego en 1975, e ten cruces e inscricións medievais [7][4]. En 1911 deuse a coñecer o depósito de Roufeiro, en Nocelo da Pena, unha panoplia de armas de cobre que serve de referencia para o Bronce Inicial en Galicia [4][5].
A Cidá e o Forum Limicorum
Na época castrexa os límicos habitaron castros como a Cidá, A Gándara, Tarrazo, A Rocha ou Os Castros de Codosedo [4]. A Cidá do Monte do Viso, en Nocelo da Pena, é un castro de máis de cen metros de diámetro con murallas de máis de catro metros. Dende o século XVIII, a partir de Pedro González de Ulloa, considérase o lugar do Forum Limicorum, e de aquí saíron as dúas lápidas da Civitas Limicorum dedicadas a Adriano e a Antonino Pío [5]. Arredor do Viso hai catro grupos de minas romanas de estaño, e unha ara cita a Ulpius, liberto imperial e procurador de metais no século II [5]. Manuel García Valdeiras, que revisou o debate en Minius, considera que A Cidá segue a ser a candidata máis probable fronte á vila de Xinzo [5][6]. Ver Historia da Limia.
Señoríos e concellos
Da Idade Media queda a igrexa románica de Codosedo [4]. No Antigo Réxime o territorio repartíase entre a xurisdición de Xinzo (Perrelos, O Freixo e Lodoselo, do conde de Monterrei), a da Pena da Portela (Cortegada, Bresmaus, Sarreaus e outros lugares, do conde de Lemos), o couto de Santa María a Real de Codosedo, da Orde de Santiago, e a do convento de Santa Clara de Allariz, á que pertencía Nocelo da Pena [4]. A comezos do século XIX creouse o concello de Cortegada, e en 1822 os de Codosedo e Lodoselo; o de Sarreaus naceu en 1835 [4].
A guerrilla
No verán de 1948, en Pazos de Codosedo, a Garda Civil levou detido a Juan Sorga, de Cortegada, ata a casa onde se agochaban os seus compañeiros. Sorga avisounos e no tiroteo morreron o guerrilleiro Xoán Selas e o veciño Lorenzo Novoa Piñeiro; a casa de Honorio Campos, o seu padrasto, foi queimada [10][9]. Sorga fuxiu, e en 1950 escapou dunha nova detención saltando dun tren; viviu despois con nome falso e morreu en 2009 [9][11].
Igrexas de San Xoán de Cortegada, Santa María de Lodoselo e Santa María de Perrelos; capela de Nosa Señora da Portela, en Bresmaus.
Castros de Perrelos, do Outeiro das Mozas (O Freixo), de Tarrazo e de Codosedo, a Torre de Barichanca e o pazo de Nocelo da Pena, no catálogo de patrimonio [15].
O inventario completo por parroquia, con muíños, fornos, hórreos, fontes e pazos, e as rutas e paseos do concello están en Patrimonio e rutas de Sarreaus.
Festas e tradicións
Entroido do Vergalleiro. O Vergalleiro é a máscara tradicional de Sarreaus: polainas negras con pompóns vermellos, faixa con chocas, camisa de liño, calzóns con cintas de cores, chaleco de feltro e careta de pasta de papel; chama á festa cun corno de vaca. A súa recuperación empezou a comezos dos anos noventa, e o domingo de Entroido os vergalleiros desfilan polas rúas antes dunha comida popular con porco asado [8].
Non atopamos unha relación oficial das demais festas do concello.
Lendas
O Penedo do Arangaño, preto de Perrelos, un penedo furado polo que se pasaba aos meniños para curarlles o angaraño, un inchazo da barriga: a nai pasábao por un lado e a madriña recollíao polo outro [12][13].
Os penedos da moura de Nocelo da Pena: unha moura trouxo dous penedos na cabeza, un cheo de ouro e outro de lume, e ninguén se atreve a abrilos por medo a errar [14].
Segundo o Padrón do INE a 1 de xaneiro de 2025, 1.068 habitantes [1].
Onde nace o río Limia?
No monte de Talariño, na parroquia de Paradiña, en Sarreaus [4].
Estaba en Sarreaus o Forum Limicorum?
É a hipótese tradicional: a Cidá de Nocelo da Pena, de onde saíron as lápidas da Civitas Limicorum. Os achados de Xinzo fixeron da vila a outra gran candidata, e o debate segue aberto [5][6].
Que é o Vergalleiro?
A máscara do Entroido de Sarreaus, recuperada nos anos noventa, que sae o domingo de Entroido cun corno de vaca [8].
Máis datos de Sarreaus segundo a web comarcal
O río Limia nace no monte Talariño, en Paradiña, e recibe os regatos de Valdelobos, Padroso, Sas, Freixo, Lodoselo e A Veiga. A igrexa de Codosedo pertenceu á encomenda de Barra da Orde de Santiago, é románica de gran altura, con contrafortes e torre cadrada do século XVI e un Cristo gótico; a de Cortegada conserva unha portada do século XII e a de Perrelos unha porta románica. En 1835 nace o concello actual, despois de existiren os de Cortegada, Codoselo e Lodoselo [17].
Sarreaus converteu a colaboración veciñal, a creatividade e o traballo compartido nunha obra de arte colectiva coa inauguración de "Mandala Madre", unha escultura téxtil elaborada a ganchillo que simboliza a unión, o apoio mutuo e a forza transformadora das mulleres rurais.
A iniciativa, promovida pola Asociación Escola Rural de Saúde da Limia, naceu no corazón de Sarreaus, no forno comunitario, onde un grupo de mulleres uniu o seu talento, paciencia e esforzo para dar forma a unha peza de…
Tres persoas resultaron feridas este martes ao saírse da vía e envorcar o todoterreo no que viaxaban en Sarreaus. O accidente tivo lugar arredor das 16:00 horas.
O vehículo perdeu o control, probablemente pola choiva no asfalto, e acabou envorcado. Os ocupantes puideron saír do coche polos seus propios medios, polo que non foi necesario que os servizos de emerxencia usasen maquinaria para rescatalos.
Tras ser atendidos polos equipos sanitarios e Protección Civil, os feridos foron trasladados…
Representantes da organización francesa Secours Populaire visitaron o centro O Viso, en Lodoselo (Sarreaus), para estudar estratexias contra os lumes forestais e o abandono do rural.
Ambas as entidades buscarán vías de colaboración tras analizar o problema dos incendios, que atribúen máis á falta de prevención que á fatalidade. O colectivo limiao denunciou que a maior parte do diñeiro público se gasta en apagar lumes en lugar de traballar na xestión do territorio.
Para evitar os incendios…
A asociación ecoloxista Amigas das Árbores denunciou a aparición de manchas oleosas na charca de Pedra Alta, en Sarreaus, o que fai temer un vertido de combustible. A preocupación é máxima porque esa mesma auga utilizouse durante o verán para regar leiras agrícolas.
O foco do problema é unha antiga draga mineira que segue afundida na auga desde un accidente laboral ocorrido en 2004. Esta máquina almacena uns 5.000 litros de gasóleo, polo que os veciños levan anos alertando do perigo dunha fuga…
O colectivo Amigas das Árbores alerta da aparición de verteduras contaminantes na poza da antiga mina de feldespatos de Cortegada da Limia, nunha zona que xa fora sinalada anteriormente pola presenza de bacterias tóxicas.
A organización sospeita que os restos de combustible, detectados este mes de setembro de 2026, proveñen da draga que quedou afundida tras o abandono da explotación mineira. O colectivo amosa a súa preocupación polo risco que estes residuos supón para o manancial do río Limia…
Trinta mozos de entre 18 e 30 anos procedentes de seis países europeos reúnense en Lodoselo (Ourense) ata o 7 de setembro para explorar novas formas de vivir e traballar no campo.
O proxecto Rural Nova, impulsado pola asociación ourensá BreGal e financiado pola Unión Europea, busca que a mocidade comparta ideas sobre como transformar as zonas rurais. Os participantes proveñen de España, Portugal, Francia, Alemaña, Italia e Hungría e alóxanse nas instalacións do CDR O Viso.
O programa inclúe…
A aldea de Lodoselo, en Sarreaus, converterase a próxima semana no escenario dun encontro internacional onde 30 mozos de entre 18 e 30 anos compartirán ideas para mellorar o futuro das zonas rurais.
O evento está organizado pola asociación BreGal dentro do proxecto Rural Nova, financiado por Erasmus+. O obxectivo é que participantes de España, Portugal, Francia, Alemaña, Italia e Hungría coñezan proxectos reais e propoñan cambios para desenvolver a contorna na que viven.
As actividades terán…
O arcebispo de Mérida e veciño de Sarreaus, Xosé Rodríguez Carballo, oficiou este 15 de agosto a misa e a procesión en honra á Virxe na súa aldea natal de Lodoselo.
Coñecido polos veciños como «Pepe da Celia», o relixioso aproveitou a súa visita para tratar temas de actualidade:
Incendios: Pediu endurecer as penas contra os incendiarios, reclamando non só cárcere, senón tamén que paguen economicamente polos danos causados nos montes.
Crise migratoria: Criticou a xestión do Goberno na…
O Centro de Desenvolvemento Rural (CDR) O Viso, en Lodoselo, integra este verán a oito adolescentes da comarca dentro do seu campamento para apoiar actividades educativas e lúdicas mentres fortalecen o seu vencello coa comunidade.
Esta iniciativa, denominada Mocidade Limiá, Futuro Rural, complétase con outros dous programas de formación e prácticas:
Campus Rural: dúas estudantes da Universidade de Santiago (Educación Social e Primaria) realizarán a súa estancia estival no centro grazas ao…
O veciño Ambrosio percorreu as aldeas de Sarreaus para recuperar a memoria colectiva nun mapa ilustrado, que serviu de peche aos talleres de envellecemento activo deste semestre.
A iniciativa, titulada O segredo dos camiños. Baixo a mirada do Ambrosio, recolle lugares con valor sentimental e histórico para a veciñanza, como fontes, fornos e capelas de Freixo, Lodoselo e Pazos. Este traballo forma parte do proxecto "Sostendo a Vida en Comunidades Rurais", promovido por COCEDER.
Puntos clave da…
A Deputación de Ourense pon en marcha un circuíto de cine ao aire libre que levará proxeccións gratuítas a 30 municipios rurais durante os meses de verán.
Esta iniciativa busca ofrecer alternativas de lecer en localidades que non contan con salas de cinema habituais. A programación céntrase especialmente no cinema galego, con títulos como Rondallas, Leo & Lou e Antes de Nós.
O circuíto chegará aos seguintes 30 concellos:
Sarreaus, Castrelo de Miño, Rubiá, Xunqueira de Espadanedo e Vilamartín…
A Deputación de Ourense pon en marcha un circuíto de cine ao aire libre que percorrerá 30 municipios durante os meses de verán. O obxectivo é levar actividades culturais ás prazas dos pobos que non contan con salas de cinema habituais.
A carteleira inclúe nove películas, con especial atención ao cinema galego e ás producións feitas en Ourense. Entre os títulos destacados figuran Rondallas, Leo & Lou e Antes de Nós.
As proxeccións terán lugar nos seguintes concellos:
Sarreaus, Castrelo de…
Warning: Undefined array key "geo" in /var/www/html/wp-content/themes/ALimiaNewsWordpressTheme/template-parts/page/map.php on line 17
Warning: Undefined array key "parroquia" in /var/www/html/wp-content/themes/ALimiaNewsWordpressTheme/template-parts/page/map.php on line 29
Mapa de Sarreaus
