A capital da Limia, no sur de Ourense: a vila do Entroido, da Festa do Esquecemento, da Torre da Pena e do Bon Xesús de Trandeiras, á beira da antiga Lagoa de Antela.
Xinzo de Limia é o concello máis poboado e a capital da comarca da Limia, no sur da provincia de Ourense. A vila ergueuse no medio dunha chaira atravesada polo río Limia, á beira da desaparecida Lagoa de Antela, e é coñecida sobre todo polo seu Entroido, de Interese Turístico Internacional, pola Festa do Esquecemento e por dous monumentos senlleiros: a Torre da Pena e o convento do Bon Xesús de Trandeiras [4][5][18].
A poboación medrou durante boa parte do século XX, de 5.622 habitantes en 1900 a 10.200 en 1950, e mantívose arredor dos dez mil veciños dende entón [4][1].
Territorio
O concello ocupa o cuadrante noroeste da Alta Limia. Predomina a chaira, rota ao norte polo bloque do Alto da Pena e o monte da Medorra, en Trandeiras, que chegan aos 758 m e separan o val do Limia das terras da antiga lagoa; ao sur, as ladeiras soben por riba dos 800 m na cabeceira do Rego da Ribeira e do río Nocedo [5]. Tras a desecación de Antela, a rede de augas organízase arredor do Limia, que cruza o municipio con pouca pendente, polo que no inverno é frecuente ver veigas asolagadas; pola marxe esquerda recibe o Faramontaos, o Nocedo, o Rego dos Arnos e o Rego da Ribeira [5][4]. Xinzo é ademais un nó viario, atravesado pola A-52 e pola N-525 [5].
O frío da chaira
Nunha onda de frío de principios de xaneiro, a estación da Aemet en Xinzo rexistrou mínimas por debaixo dos −10 °C durante tres días e situouse entre as tres máis frías da rede; Gciencia explica que a humidade do que queda da Lagoa de Antela e o aire frío que baixa dos cumes próximos acentúan o efecto, e que a estación de MeteoGalicia, xunto ao aeródromo de Antela, marcou −8,4 °C. Calvos de Randín chegou aos −9,8 °C [23].
Historia
Os límicos e o debate do Forum Limicorum
Na época romana estas terras pertencían aos límicos, e a súa capital, o Forum Limicorum, segue a ser obxecto de debate. A tradición erudita, dende Pedro González de Ulloa no século XVIII, situábaa na Cidá de Nocelo da Pena (Sarreaus); os achados aparecidos na vila de Xinzo convertérona na outra gran candidata [4][6]. As intervencións arqueolóxicas no casco urbano, feitas dende 2002, documentaron materiais romanos de interese [7]. Manuel García Valdeiras, que revisou as dúas hipóteses en Minius, considera que A Cidá ofrece aínda as mellores posibilidades e que os resultados de Xinzo non son concluíntes [6]. No norte do concello consérvanse ademais vestixios da Vía XVIII, que unía Braga e Astorga [4].
Idade Media: fronteira e torres
A situación fronteiriza marcou a Idade Media. En 1130 Afonso Henriques de Portugal ocupou a Limia, e despois do desastre de Badaxoz, en 1169, tivo que devolvela a Fernando II de León [4]. A Torre da Pena, coñecida tamén como castelo da Portela ou da Porteliña, é a gran testemuña deste tempo: segundo Adolfo Taboada Sanz, fundouna Ruy Páez de Biedma e pasou aos Zúñiga, señores de Monterrei, en 1406 pola voda de Elvira de Biedma con Diego López de Zúñiga; tras un longo preito, unha sentenza de 1610 deulla ao conde de Lemos [8]. A tradición, sen apoio documental, fai nacer nela a Inés de Castro, e a torre serviu de cárcere ata mediados do século XVIII [9]. A Xunta iniciou en 2021 un proxecto integral de escavación e acondicionamento do recinto [10]. Ver Torre da Pena.
Trandeiras, un convento entre o gótico e o renacemento
O convento franciscano do Bon Xesús de Trandeiras naceu da devoción a unhas aparicións marianas. Segundo Edelmiro Martínez Cerredelo, as obras comezaron en febreiro de 1520, promovidas polo prior Alonso de Piña e dirixidas polo mestre portugués Bartolomé de Nosendo, e en decembro de 1523 a igrexa entregóuselles aos franciscanos [11]. O edificio sufriu incendios en 1669 e 1813 e os estragos das tropas francesas; coa desamortización de 1836 pasou ao Estado e despois a mans privadas, ata que o Concello o adquiriu en 1990 [12]. En outubro de 2026 a Xunta declarouno Ben de Interese Cultural na categoría de monumento, incluíndo o claustro, as dependencias, as infraestruturas hidráulicas, o bosque e cinco retablos [13]. Ver Mosteiro de Trandeiras.
Do século XIX ao XX
O 23 de febreiro de 1809 os veciños enfrontáronse ás tropas napoleónicas na ponte de Xinzo; os franceses entraron na vila pola tarde e o libro de defuntos de Santa Mariña deixou constancia de máis de 400 vítimas entre os paisanos [14]. En 1836 creouse o concello de Moreiras, que se integrou no de Xinzo de Limia o 9 de xaneiro de 1927, data na que o municipio quedou cos seus límites actuais [15]. Entre 1911 e 1925 a vila chegou a ter seis xornais propios, de El Eco Antelano a El Pueblo Antelano[17]. A metade do século trouxo o cambio máis profundo: a desecación da Lagoa de Antela, declarada de «alto interese nacional» pola Lei do 27 de decembro de 1956 e executada a partir de 1958, transformou a paisaxe e a economía agraria [16].
Patrimonio destacado
Torre da Pena, na parroquia da Pena, con vistas sobre toda a chaira [5][8].
Convento do Bon Xesús de Trandeiras, coa súa portada gótico-plateresca e un claustro de vinteoito arcos conopiais [5][13].
Igrexa vella de Santa Mariña, do século XII e con portada románica, na vila [5].
Ponte de Faramontaos ou das Poldras, medieval, no vello camiño entre o val de Monterrei e a Limia [5].
Arquitectura popular de cantaría, con cruceiros, petos de ánimas, muíños e cabaceiros [5].
O inventario completo por parroquia, con muíños, fornos, hórreos, fontes e pazos, e as rutas e paseos do concello están en Patrimonio e rutas de Xinzo de Limia.
Festas e romarías
O calendario festivo do concello segue regras fixas, segundo a relación do propio Concello [19]:
Entroido: ciclo de cinco semanas antes da Coresma, que comeza co Petardazo o sábado anterior ao domingo Fareleiro e remata o domingo de Piñata; o seu título de Festa de Interese Turístico Internacional foi concedido pola Resolución do 14 de xaneiro de 2019 [4][18]. Ver Entroido de Xinzo.
San Sebastián, 20 de xaneiro, na vila; San Brais, 3 de febreiro, en Laroá [19].
Festa das Flores, a primeira fin de semana de xuño, en Trandeiras [19].
San Xoán, 24 de xuño, en Guntimil e no barrio do Polígono; San Pedro, 29 de xuño, na Pena, en Laroá e en Boado [19].
Santa Mariña, patroa do municipio, arredor do 18 de xullo, na vila [19].
Festa do Esquecemento, a penúltima fin de semana de agosto, organizada dende 2001 pola Asociación Cultural Civitas Limicorum [19][20]. Ver Festa do Esquecemento.
San Bartolomeu, 23 de agosto, en Ganade; Os Remedios, 9 de setembro, en Novás; Nosa Señora das Dores, 15 de setembro, en Moreiras [19].
Feira de Xinzo, os días 14 e 27 de cada mes; a do 14 de maio era a tradicional Feira das Mozas [19][21].
Xinzo é a cidade-etapa da variante limiá da Vía da Prata, a 136 km de Santiago [24], e Xacopedia di que é hoxe punto de partida de moitos peregrinos, con un sinal do quilómetro cero [25]. Ten albergue de peregrinos no casco antigo [26] e a ruta pasa pola parroquia de Boado[27]. Véxase O Camiño de Santiago pola Limia e a páxina da parroquia de Xinzo.
Segundo o Padrón do INE a 1 de xaneiro de 2025, 9.699 habitantes, algo máis da metade da poboación da comarca [1].
Cantas parroquias ten o concello?
Vinte, segundo o Nomenclátor de Galicia, con 35 entidades de poboación [3].
Estaba en Xinzo o Forum Limicorum?
É unha hipótese sólida pero sen confirmar: os achados da vila compiten coa Cidá de Nocelo da Pena (Sarreaus), que autores como García Valdeiras seguen a considerar a candidata máis probable [6].
Cando se celebra o Entroido de Xinzo?
Ocupa as cinco semanas anteriores á Coresma; os días grandes van do venres ao martes de Entroido, e o ciclo péchase co domingo de Piñata [4].
Que se pode visitar en Trandeiras?
O convento do Bon Xesús, fundado en 1523, coa igrexa en uso e o claustro, declarado Ben de Interese Cultural en 2026 [11][13].
Cando son as festas de Santa Mariña?
Arredor do 18 de xullo, día da patroa do municipio [19].
A Gardia Civil, xunto á policía portuguesa GNR, realizou unha operación este venres pola mañá para investigar a venda de produtos falsificados en Xinzo de Limia e Verín.
O operativo comezou cara ás 6:00 horas e contou co apoio dun helicóptero e de unidades caninas. Para poder entrar nos edificios, os axentes forzaron as portas de varias propiedades.
Os puntos onde se actuou foron:
Verín: os portais 108 e 77 da avenida de Portugal.
Xinzo de Limia: o portal 66 da avenida de Madrid.
Debido ao…
Xuntanza de palilleiras, na súa edición do 2025 BASILIO BELLO
É 7 de novembro, e a actividade non é infinita, pero case. Teatro, música, magostos, artesanía, ciencia e máis
07 nov 2026 . Actualizado a las 05:00 h.
Que facer un sábado 7 de novembro? Na Costa da Morte hai un mundo de opcións, e ademais para gustos diversos. Así se presenta a xornada na comarca en canto a actividade cultural e de ocio:
Vimianzo,…
A Guardia Civil e a GNR portuguesa realizaron este venres unha serie de registros en Xinzo de Limia, Verín e A Gudiña. A investigación podería estar relacionada coa venda de produtos falsificados.
Aínda que a policía non puido dar detalles porque o caso está en secreto de sumario (unha medida legal que impede dar información sobre o proceso), as sospeitas apuntan á falsificación de mercadorías e non a billetes falsos.
Os puntos máis destacables da operación foron:
Xinzo de Limia: Axentes con…
A Garda Civil e a policía portuguesa (GNR) despregaron este venres un amplo operativo en Xinzo de Limia, Verín e A Gudiña para investigar delitos contra a propiedade industrial.
As autoridades están a rexistrar varios inmobles nos tres concellos, unha actuación que se atopa baixo segredo de sumario, o que significa que a información sobre a investigación non se pode facer pública polo momento.
Estes son os detalles máis importantes do dispositivo:
Onde: As inspeccións céntranse na Avenida de…
O Concello de Xinzo de Limia xa permite inscribirse aos locais de hostalaría que queiran participar na cuarta edición do concurso gastronómico Patapas, que se celebrará na ponte de decembro.
Os hostaleiros teñen ata o domingo 15 de novembro para apuntarse. O evento terá lugar entre o xoves 3 e o martes 8 de decembro.
Estas son as claves da edición deste ano:
Prezo: cada pincho custará 2,50 euros.
Premios: repartiranse 3.000 euros en galardóns para os clientes que participen na ruta.
Para…
O Concello de Xinzo busca establecementos para a cuarta edición do concurso de pinchos Patapas. Os hostaleiros que queiran sumarse teñen de prazo ata o domingo 15 de novembro.
A competición celebrarase na ponte de decembro, concretamente do xoves 3 ao martes 8. Durante estes días, cada pincho custará 2,50 euros e os clientes que completen a ruta poderán optar a un total de 3.000 euros en premios.
Para anotarse, os locais poden utilizar:
Os grupos de WhatsApp da hostalaría.
O correo…
A Garda Civil mantén dende primeira hora deste venres un importante operativo policial en Xinzo de Limia e Verín vinculado á investigación dunha rede de distribución de produtos falsificados.
O dispositivo comezou ás 06:00 horas en Verín e desprazouse cara a Xinzo de Limia arredor das 07:00 horas. A intervención máis visible tivo lugar nun edificio do número 66 da avenida de Madrid, en Xinzo, onde os axentes accederon á forza tras rebentar a porta.
Os traballos de rexistro e vixilancia contan…
A Garda Civil despregou esta mañá, arredor das 09:00 horas, un importante operativo con rexistros simultáneos na Avenida de Madrid de Ourense e en varias vivendas de Verín.
A actuación está conectada cos rexistros realizados onte na cidade de Ourense. Polo de agora, as autoridades non facilitaron máis detalles nin confirmaron detencións sobre esta operación que segue en curso.
O GDR Limia-Arnoia busca agricultores para traballar na Finca Antela (Sandiás), propiedade da Deputación de Ourense. O prazo de inscrición remata o 9 de decembro de 2026.
Esta iniciativa, integrada no proxecto Aterra, pretende recuperar terras en desuso para fomentar unha agricultura ecolóxica e sostible.
Quen pode solicitar unha parcela?
Agricultores profesionais en activo.
Persoas que se vaian incorporar ao sector nun prazo máximo de 12 meses.
Todas as persoas deben estar ao día cos…
A Asociación Cultural A Pantalla organiza este venres 13 de novembro un magosto popular na Praza dos Ovos de Xinzo de Limia. A festa, que comezará ás 19:00 horas, conmemora o 30 aniversario da entidade.
O evento conta co apoio do Concello e ofrecerá unha cea tradicional para todos os asistentes, ademais de música en directo:
Menú: porco ao espeto, empanada, castañas, bica e viño.
Música: actuación do grupo O Lobo da Xente.
A Casa da Cultura de Xinzo de Limia organiza este sábado, 7 de novembro, ás 12.00 horas, unha xornada divulgativa sobre o Entroido galego aberta a todos os veciños.
O encontro centrarase na figura dos Boteiros de Vilariño de Conso. Dúas mulleres que forman parte desta tradición explicarán en primeira persoa como a viven:
Socorro: artesá que elabora as máscaras do Boteiro.
Uxía: foliona que porta o traxe tradicional.
O obxectivo desta iniciativa da Asociación de Amigos do Entroido…
Warning: Undefined array key "geo" in /var/www/html/wp-content/themes/ALimiaNewsWordpressTheme/template-parts/page/map.php on line 17
Warning: Undefined array key "parroquia" in /var/www/html/wp-content/themes/ALimiaNewsWordpressTheme/template-parts/page/map.php on line 29
Mapa de Xinzo de Limia
