Patrimonio da Limia: torres, conventos, muíños e aldeas etnográficas

Patrimonio etnográfico de Rairiz de Veiga: Congostro, muíños, fornos e fontes

O patrimonio etnográfico de Rairiz de Veiga: a aldea restaurada de Congostro, a ruta dos muíños de San Miguel, 17 muíños, 5 fornos comunais e 18 fontes, minas e pozas inventariados, a Feira etnográfica da Pereira e a Feira da Saínza.

Rairiz de Veiga conserva un patrimonio etnográfico moi rico, que o Concello promove e que inventaría Galicia Nomeada ^[4]. Esta páxina reúne o que hai.

Congostro, aldea etnográfica

Congostro é unha aldea restaurada en fase de musealización. O seu valor principal é o patrimonio etnográfico con elementos de arquitectura popular (muíños, fornos, cruceiros) e a súa conformación de aldea limiá tradicional: rúas estreitas, casas moi agrupadas arredor das airas e concentración de canastros como a da Aira da Moa. O Centro de Interpretación alberga unha exposición sobre a historia e a etnografía de Congostro e unha mostra sobre a Vía Nova ^[1]. Véxase tamén Testamentos da burra.

A ruta dos muíños de San Miguel

Parte de Congostro, do lugar chamado A Rebulleira, case sen pisar asfalto, sempre cara arriba. No km 0,6 vese o primeiro muíño, no rego de Penelas; a San Miguel chégase aos 19 minutos, unha aldea bastante conservada cunha boa colección de canastros; no km 1,45 hai un segundo muíño e despois outros dous, un moi ben restaurado. Na volta, un carreiro leva ao castro de San Miguel, con vistas á chaira da Limia; despois están o forno restaurado de San Miguel, o lugar de Santo André (rehabilitado para turismo rural) e Congostro con a súa aira ^[2].

Muíños, fornos e fontes inventariados

Galicia Nomeada recolle en Rairiz de Veiga ^[4]:

Muíños e pontes (17)

Muíño Novo do Ceno
Muíño Vello do Ceno
Muíño da Mouteira
Muíño da Outeira
Muíño da Presa
Muíño do Cabo
Muíño do Ferramenteiro
Muíño do Medio
Muíño do Prado Grande
Muíño do Río
Muíño do Tareco
Muíño do Tío Rei
Muíño dos Alonsos
Muíño dos Caravelas
Muíño dos Ferreiros
Os Muíños do Tareco
Ponte do Río

Fornos comunais (5)

Forno comunal de Sainza de Abaixo
Forno de Barracel
Forno de Guillamil
Forno de Nigueiroá
Forno de Xuxá

Fontes, minas, pozas e mananciais (18)

Fonte das Nieves
Fonte de Cernadas
Fonte de Covos
Fonte de Cudesendo
Fonte de Fontao
Fonte do Barreiro
Fonte do Herbio
Fonte do Outeiro
Manancial do Outeiro do Cándido
Manancial dos Casares
Mina do Outeiro do Lugar
Mina do Pereiro
Mina do Picouto
Mina dos Frades
O Cano do Rei
O Cano do San Roque
Poza do Cenón
Poza do Crego

Feiras

Feira etnográfica da Pereira, no primeiro domingo de agosto na aldea natal de Antón Tovar, recuperada polo Concello en 1995: antes era mensual, cando A Pereira era capital do concello; hai polbeiros, ferradores de cabalarías, música tradicional e lectura dun poema de Tovar con Delfín Caseiro ^[3]. Véxase Antón Tovar.
Feira da Saínza, o día 23 de cada mes no campo da Saínza, con polbeiras, ferradores e postos de plantas, froitas, roupa e zapatos ^[3]. Véxase Romaría da Saínza.
San Xoán, 24 de xuño, festivo local ^[3].