Olimpia Valencia López, a primeira licenciada en Medicina de Galicia

Olimpia Valencia López naceu en Baltar o 14 de decembro de 1898 e converteuse en 1925 na primeira muller galega con licenciatura en Medicina ^[1][3]. Era filla única dunha familia acomodada e vivía en Vigo desde os doce anos ^[1].

Os estudos

O 8 de marzo de 1910 un real decreto permitiu ás mulleres acceder ao ensino universitario. En 1919, con 21 anos, Olimpia entrou na Facultade de Medicina da Universidade de Santiago de Compostela, xusto cando as irmás asturianas Jimena e Elisa Fernández de la Vega acababan de ser as primeiras licenciadas dese centro ^[1]. Aquela estudante tamén tivo tempo para o teatro: no estreo de Trebón (1922), a primeira obra teatral de Armando Cotarelo Valledor, escrita en galego, interpretou con éxito un dos papeis principais ^[1].

En 1925 licenciouse cun expediente difícil de superar, con 19 matrículas de honra ^[1]. Por presións externas decidiu doutorarse en Xinecoloxía, a especialidade que familiares e profesores consideraban a máis axeitada para unha muller; para isto mudouse a Madrid e aloxouse na Residencia de Señoritas de María de Maeztu ^[1].

A clínica de Vigo

En 1928 volveu a Vigo e o 23 de febreiro inaugurou a súa clínica no primeiro andar do número 17 da rúa Príncipe, onde exerceu medicina xeral e xinecoloxía ^[1][2]. Na inauguración acompañouna o actor e xornalista José Signo, daquela secretario da Asociación da Prensa ^[2]. Ao principio custaba que a xente asociase a palabra «médico» cunha muller, pero pouco a pouco gañou clientela e prestixio ^[1].

Un artigo de Manuel García Barros (Ken Keirades) na sección «Rexoubas» de El Emigrado conta a confusión dos primeiros días: ao ver o nome de Olimpia Valencia en titulares, dicía, un podía pensar que era unha artista de variedades, ata reparar en que debaixo ía a palabra «médico» ^[2].

Pensamento

Nunha entrevista con Johan Carballeira a comezos de 1930, Olimpia falou da muller do seu tempo. O seu ideal era que fose «un verso humano. Sabia e sutil, como un bo verso. Sinxela e sensible», e vía no estudo e no traballo a «única fonte de redención» das mulleres. Sobre o voto feminino opinaba que as españolas nunca o pedirían como as sufraxistas doutros países; un ano despois a Segunda República recoñeceullo ^[1]. Carballeira, poeta, xornalista e político galeguista, sería asasinado polos falanxistas ^[1].

A represión de 1937

Olimpia simpatizaba con intelectuais galeguistas e asinou, entre outras cousas, un chamamento a favor do plebiscito do Estatuto galego. En 1937 sufriu a represión franquista: acusárona de pertencer ao Partido Galeguista e estivo presa catro días. Pagou un «donativo» e, xunto coa súa boa conduta, logrou a liberdade. O episodio fíxolle perder clientes, por acusala de «roja» ^[1].

Nos anos corenta entrou na Seguridade Social e seguiu traballando, mesmo despois de xubilarse, ata os 82 anos. Morreu en Vigo en 1987 ^[1][3].

Recoñecementos

• Dúas placas na fachada da súa antiga clínica, en Vigo: unha do Concello (abril de 2013) e outra da Irmandade da Sanidade Galega, o Colexio Médico de Pontevedra e a Secretaría Xeral de Política Lingüística (novembro de 2016) ^[2]. Unha rúa da parroquia viguesa de Oia leva o seu nome ^[1].
• En xullo de 2017 foi nomeada filla predilecta de Baltar a título póstumo, e colocouse unha placa conmemorativa no concello ^[1][3].
• A Universidade de Vigo deu o seu nome ao novo edificio do Centro de Investigacións Biomédicas (CINBIO), inaugurado o 5 de decembro de 2017 ^[1].
• Ana Fuentes, familiar súa, publicou en 2019 Olimpia Valencia. Ocho décadas de historia desde los ojos de una pionera, a biografía máis completa ^[1].
• En 2020 a biblioteca da Facultade de Medicina da USC pasou a levar o seu nome ^[1], e en 2023 comezou a construírse en Vigo o centro de saúde das Travesas que se chamará Olimpia Valencia ^[1].
• O escultor limiao Xosé Lois Carreira traballa nunha escultura monumental de granito para colocar diante do hospital Álvaro Cunqueiro de Vigo, que en agosto de 2023 esperaba rematar a finais de setembro ^[1][3].

Para saber máis

A biografía de Ana Fuentes (Vigo, 2019), o texto de Carmen Pérez Pais «A primeira galega licenciada en Medicina pola USC» (Álbum de mulleres, culturagalega.org) e o estudo de David Simón sobre Olimpia Valencia e Xohan Carballeira, citados todos por Vía Lethes ^[1].

Ligazóns

• Parroquia: Baltar
• Persoeiros da Limia
• Baltar, o seu concello natal
• Historia da Limia

Fontes

1. Alexander de los Ríos Conde, «Olimpia Valencia, la primera médica de Galicia», Vía Lethes, 12/03/2017. https://vialethes.es/olimpia-valencia-medica-galicia
2. Alexander de los Ríos Conde, «Inauguración de la clínica de Olimpia Valencia, la primera médica gallega», Vía Lethes, 23/02/2018. https://vialethes.es/inauguracion-clinica-olimpia-valencia (referencias da peza: El Emigrado, 07/03/1928; El Pueblo Gallego, 04/03/1928; Vida Gallega, 20/04/1928)
3. Edelmiro Martínez Cerredelo, «A escultura da doutora limiá "Olimpia Valencia" de Xosé Lois Carreira», Historia de Xinzo, 08/08/2023. https://historiadexinzo.wordpress.com/2023/08/08/a-escultura-da-doutora-limia-olimpia-valencia-de-xose-lois-carreira/