Domingo, 8 de novembro Xinzo 11° Garda: FARMACIA OLIVERA CORTIÑAS, C. B.
Patrimonio da Limia: torres, conventos, muíños e aldeas etnográficas

Fontes, mananciais e lavadoiros da Limia

Inventario dos 349 elementos de auga (fontes, mananciais e lavadoiros) dos once concellos da Limia, por concello e parroquia, segundo Galicia Nomeada e o catálogo da Xunta.

Os inventarios de patrimonio e de microtoponimia rexistran 349 fontes, mananciais e lavadoiros en 11 concellos da Limia. A auga das fontes foi durante séculos o abastecemento das aldeas e dos lavadoiros, e moitas levan o nome de quen as coidaba, do lugar onde brotan ou de algunha crenza; esta páxina recolle os nomes, concello a concello e parroquia a parroquia, sen engadir datas nin lendas que as fontes non indican [1][2].

Fontes, mananciais e lavadoiros

Os inventarios distinguen a fonte (con canalización ou pía), o manancial (nacente de auga sen obra) e o lavadoiro (tanque ou pía para lavar a roupa). Para as de Xinzo de Limia hai tamén unha páxina propia con máis detalle: Fontes, lavadoiros e mananciais de Xinzo [1][2].

Baltar (50)

O concello de Baltar inventaría 50 elementos nos inventarios consultados [1][2].

  • Abades: Fonte (×2); Fonte 1; Fonte 2; Fonte con Lavadoiro; Fonte de Liñares; Fonte e Lavadoiro; Fonte e Lavadoiro 1.
  • Baltar: Fonte de Gomariz 1; Fonte de Gomariz 3; Fonte e Lavadoiro do Campo ou do Outeiriño; Mina de Auga; fonte.
  • Garabelos do Bouzo: Fonte de Garabelos 1; Fonte de Garabelos 2; Fonte e Lavadoiro de Arriba; Pia da Fonte de Bouzo.
  • Niñodaguia: Fonte de Alcouce; Fonte de Leixela; Fonte e Lavadoiro.
  • Tixós: Fonte; Fonte da Fontiña; Fonte do Pozo.
  • Tosende: As Fontes de Meaus; Fonte con lavadoiro; Fonte da Aldea ou Outeiro; Fonte da Canella da Vella; Fonte da Mina; Fonte da Toxeira; Fonte de Abaixo; Fonte de Alén; Fonte do Caleiro; Fonte do Erbedeiro; Fonte do Ferreiro; Fonte do Fondo da Aldea; Fonte do Mestre; Fonte do Mosteirón; Fonte do Poulo; Fonte do Sabugo; Fonte do Tío Ríos; Fonte e Estanque da Toxeira.
  • Vilamaior da Boullosa: A Fonte (bebedoiro); Fonte (×3); Fonte de Vilamaior 1; Fonte de Vilamaior 2; Fonte e Lavadoiro; Fonte xunto do Forno; Lavadoiro.

Calvos de Randín (72)

O concello de Calvos de Randín inventaría 72 elementos nos inventarios consultados [1][2].

  • Calvos: Fonte da Farruca; Fonte do Eiró; Fonte dos Pereiros; Fonte e lavadoiro no barrio de Nogueiras; Fonte no Eiri; Lavadoiro cuberto de Calvos.
  • Castelaus: Fonte e lavadoiro en Castelaus; fonte.
  • Feás: Fonte e lavadoiro en Feás.
  • Golpellás: Fonte da Pía; Fonte do Regalo; Fonte e lavadoiro de Golpellás.
  • Lobás: Fonte do Predicador; Fonte e lavadoiro de Serois; Fonte e lavadoiro en Pintás; Fonte en Lobás; Fonte en Pintás; Fonte lavadorio de Lobás; Fontefría; Lavadoiro en Lobás; fonte (×3).
  • Randín: Fonte da Greta; Fonte da Ladeira do Cabo; Fonte da Nata; Fonte da Pedra; Fonte de Randín; Fonte do Gorgolón; Fonte do Rei; Fonte do Sufragón; Fonte do Tuleiro; Fonte lavadorio cuberto en Randín; Fonte no barrio de Randín; Fonte no camiño de Vilar; fonte (×2).
  • Rioseco: Fonte e lavadoiro de Padroso; Fonte e lavadoiro en Rioseco; Fonte en Lumear; Fonte en Lumear 1; Fonte en Lumear 2; Lavadoiro de Lumear.
  • Santiago de Rubiás: A Fonte Cela; As Fontes de Albosiños; As Fontes de Trabazón; Fonte da Cortiña; Fonte da Pedra; Fonte da Revolta; Fonte das Carallas; Fonte das Escaleiras; Fonte de Alén; Fonte de Cabalos; Fonte de Cebres; Fonte de Lama Redonda; Fonte de Lufe; Fonte de Touza Redonda; Fonte do Abeledo; Fonte do Campo; Fonte do Marouzal; Fonte do Palomeiro; Fonte do Rebentón; Fonte do Xastre; Fonte dos Prados de Santiago; Fonte e lavadoiro de Santiago de Rubiás; Lavadoiro do Abeledo; fonte (×3); lavadoiro.
  • Vila: Fonte e lavadoiro en Vila 1; Fonte e lavadoiro en Vila 2.

Os Blancos (8)

O concello de Os Blancos inventaría 8 elementos nos inventarios consultados [1][2].

  • Aguís: Fonte da Filgueira; Fonte da Mina; Fonte do Alto do Lugar; fonte.
  • Guntín: fonte.
  • Nocedo: O Lavadoiro da Escola; fonte.
  • Os Blancos: fonte.

Porqueira (2)

O concello de Porqueira inventaría 2 elementos nos inventarios consultados [1][2].

  • Porqueira: Hórreos (grupo) en Fontemoura.
  • San Martiño de Porqueira: fonte.

Rairiz de Veiga (75)

O concello de Rairiz de Veiga inventaría 75 elementos nos inventarios consultados [1][2].

  • Candás: Fonte e lavadoiro de Candás; Fonte e lavadoiro de Outeiro de Candás; Forno comunal de Fontefría.
  • Congostro: Fonte de San Miguel; Fonte e lavadoiro de Congostro; Lavadoiro de Congostro.
  • Guillamil: A Fonte Fría; Fonte da Barreira; Fonte da Castiñeira; Fonte da Coutada; Fonte da Envexa; Fonte da Mama; Fonte da Nogueira; Fonte das Curtiñas; Fonte das Fontes; Fonte das Mouchas; Fonte das Nieves; Fonte de Cernadas; Fonte de Covos; Fonte de Cudesendo; Fonte de Filgueiras 1; Fonte de Filgueiras 2; Fonte de Fontao; Fonte de Quilmelas 1; Fonte de Quilmelas 2; Fonte do Barreiro (×2); Fonte do Herbio; Fonte do Outeiro; Fonte e lavadoiro de Azoreiros; Fonte e lavadoiro de Barracel; Fonte e lavadoiro de Nigueiroá; Lavadoiro de Guillamil; Manancial do Outeiro do Cándido; Manancial dos Casares; Mina do Outeiro do Lugar; Mina do Pereiro; Mina do Picouto; Mina dos Frades; O Cano do Rei; O Cano do San Roque; Poza do Cenón; Poza do Crego.
  • Lampaza: Fonte de Castrelo; Fonte de Padroso; Fonte e lavadoiro de Crespos; Fonte e lavadoiro de Lampaza; Fonte e lavadoiro de Padroso; Lavadoiro de Gándara; Lavadoiro de Lama de Paio; fonte.
  • Ordes: Fonte da Elvira; Fonte da Pipela; Fonte de Celme; Fonte de Curro; Fonte de Forxás; Fonte de Penelas; Fonte e lavadoiro As Raposeiras; Fonte e lavadoiro de Espiñeiro; Fonte en Ordes.
  • Rairiz de Veiga: Fonte da Moura; Fonte de Ludro; Fonte de Rairiz de Veiga; Fonte de Santa Baia; Fonte e lavadoiro de Rairiz de Veiga; Lavadoiro de Ludro; fonte.
  • Sabariz: Fonte da Pereira 1; Fonte da Pereira 2; Fonte de Sabariz; Fonte de San Pedro; Fonte do Mosqueiro; Fonte e lavadoiro de Sabariz; O Pilón.
  • Zapeaus: Fonte e lavadoiro de Zapeaus.

Sandiás (20)

O concello de Sandiás inventaría 20 elementos nos inventarios consultados [1][2].

  • Couso de Limia: As Fontelas; As Fontes; Fonte (×3).
  • Piñeira de Arcos: Fonte (×4); Fonte de Baixo; Fonte de Riba; Lavadoiro; Lavadoiro da Castiñeira; O Pozo Vello.
  • Sandiás: Fonte; Fonte do Mesón; Fonte do Regueiriño; Lavadoiro; fonte (×2).

Sarreaus (11)

O concello de Sarreaus inventaría 11 elementos nos inventarios consultados [1][2].

  • Cortegada: fonte.
  • Nocelo da Pena: A Fontaíña.
  • Paradiña: Fonte da Barbeita; Fonte da Cagalla; Fonte da Casca; Fonte da Cavada; Fonte da Laga; Fonte da Lamarredonda; Fonte de María Delgada; Fonte do Talariño; Nacemento do Río Limia.

Trasmiras (16)

O concello de Trasmiras inventaría 16 elementos nos inventarios consultados [1][2].

  • Abavides: Fonte e tumbas antropomórficas; Xacemento romano Fontearcada.
  • Escornabois: Fonte da Barreada; Fonte da Fame (×2); Fonte do Agro; Fonte do Campo; Fonte do Outeiro; Fonte do Peseto; Fonte e lavadoiro.
  • Trasmiras: Fonte do Chelín; Fonte e mina no rueiro; María Donado Calo; O Casal; fonte.
  • Vila de Rei: O Pilón.

Vilar de Barrio (45)

O concello de Vilar de Barrio inventaría 45 elementos nos inventarios consultados [1][2].

  • Arnuíde: Fonte da Pedreira; Fonte da Ribeira; Fonte do Caseiro de Abaixo; Fonte do Caseiro de Arriba; Fonte dos Bidueiros; Lavadoiro do Cruceiro; Lavadoiro e fonte; fonte.
  • As Maus: As Fontes; Fonte 1; Fonte 2; Fonte da Forcada; Fonte de Parada; Fonte do Formigo; Fonte e lavadoiro; fonte (×3).
  • Bóveda: Fonte; Fonte e abrevadoiro; Fonte, pía e banco; Fontemiro; O Pilo; Praza do lavadoiro; fonte.
  • Padreda: A Fonte Nova; Fonte 1; Fonte 2; Fonte e lavadoiro; Lavadoiro; Lavadoiro e fonte; O Pilo das Searas.
  • Prado: Fonte; Fonte de Riobó; fonte.
  • Rebordechao: Fonte do Santo; fonte.
  • Seiró: A Fonte; Fonte e lavadoiro (×2).
  • Vilar de Barrio: Fonte da Franca; Fonte de San Fiz; Fonte e lavadoiro; fonte (×2).

Vilar de Santos (20)

O concello de Vilar de Santos inventaría 20 elementos nos inventarios consultados [1][2].

  • Parada de Outeiro: A Fontana; A Fontenova; Fonte da Pena; Fonte da Pena en Castelaus; Fonte da Santa Marta; Fonte de Teixidiño en Toxediño; Fonte e lavadoiro de Espiñeiros; Fonte e lavadoiro en Laioso; Lavadoiro das Súas Aidas.
  • Vilar de Santos: A Fonte Carballo; A Fontevella; Fonte 1; Fonte 2; Fonte 3; Fonte Vella en Vilar de Santos; Fonte de Sualama; Fonte do Carril; Fonte do Pazo; Fonte do Pociño; Fontes e lavadoiros Fonte de Cachalgura.

Xinzo de Limia (30)

O concello de Xinzo de Limia inventaría 30 elementos nos inventarios consultados [1][2].

  • A Pena: Fonte da Lamarella; Fonte da Nexiña; Fonte da Porteliña; Fonte das Lagas.
  • Boado: Fonte; Fonte do Monte.
  • Damil: Lavadoiro.
  • Faramontaos: A Fonte Pía.
  • Guntimil: Fonte; O Tornadoiro.
  • Laroá: A Mina (×2); Fonte do Canto.
  • Morgade: Fonte da Labarqueira.
  • Novás: A Fonte (×3); Fonte de Abelaira; Lavadoiro (×2).
  • Piñeira Seca: A Fonte Galega; A Poza Redonda.
  • San Pedro de Laroá: Fonte do Conde; Lavadoiro; O Fontao.
  • Solbeira de Limia: Lavadoiro.
  • Xinzo de Limia: Fonte da Ra; fonte (×3).

Como usar este inventario

Os nomes reprodúcense tal como figuran nos inventarios; cando varios elementos teñen o mesmo nome xenérico («Fonte 1», «Fonte 2»), aparecen todos. Para as augas da comarca véxanse Augas da Limia e Ríos e regatos da Limia; para o patrimonio construído, o índice de patrimonio.

Preguntas frecuentes

Cantas fontes e lavadoiros hai na Limia?

Os inventarios consultados rexistran 349 elementos entre fontes, mananciais e lavadoiros, repartidos en once concellos [1][2].

Por que Rairiz de Veiga e Calvos de Randín teñen tantas?

Porque ambos concellos foron catalogados con moito detalle, no inventario colaborativo Galicia Nomeada e no catálogo do PXOM; o recuento reflexa a cantidade de catalogación, non un censo oficial [1][2].

Fontes

  1. Galicia Nomeada, inventario de microtoponimia (Xunta de Galicia / RAG). https://galicianomeada.xunta.gal/sixtop/visor
  2. Catálogo de patrimonio cultural (PBA, Xunta de Galicia; PXOM municipais) e © OpenStreetMap contributors. https://ideg.xunta.gal/servizos/rest/services/PBA/Afeccions_PatrimonioCultural/MapServer

Tamén che pode interesar

Patrimonio da Limia: torres, conventos, muíños e aldeas etnográficasPatrimonio etnográfico de Rairiz de Veiga: Congostro, muíños, fornos e fontesO patrimonio etnográfico de Rairiz de Veiga: a aldea restaurada de Congostro, a ruta dos muíños de San Miguel, 17 muíños, 5 fornos comunais… Patrimonio da Limia: torres, conventos, muíños e aldeas etnográficasRoteiro do patrimonio histórico do concello de Xinzo de LimiaResumo do patrimonio histórico do concello de Xinzo de Limia: igrexa vella románica, templos románicos de Novás e Morgade, Torre da Pena,… Patrimonio da Limia: torres, conventos, muíños e aldeas etnográficasXinzo de Limia nun día: ruta polo patrimonio, a auga e a lagoaProposta de visita a Xinzo de Limia nun día: Museo Galego do Entroido, igrexa e praza da vila, Torre da Pena, convento do Bon Xesús, fontes… Patrimonio da Limia: torres, conventos, muíños e aldeas etnográficasIgrexas e capelas das parroquias de Xinzo de LimiaÍndice das igrexas parroquiais e capelas rexistradas en cada unha das 20 parroquias de Xinzo de Limia, coa súa advocación, segundo… Patrimonio da Limia: torres, conventos, muíños e aldeas etnográficasMuíños e patrimonio etnográfico de Calvos de RandínCalvos de Randín ten 18 muíños inventariados en Galicia Nomeada, máis o Oratorio, ligados aos ríos e regatos do val de Salas e da Baixa… Patrimonio da Limia: torres, conventos, muíños e aldeas etnográficasConvento do Bon Xesús da Limia (Trandeiras): expediente de BICO Convento do Bon Xesús da Limia, en Trandeiras (Xinzo de Limia), foi construído a principios do século XVI; a Xunta iniciou o expediente…
PNFPB Install PWA using share icon

For IOS and IPAD browsers, Install PWA using add to home screen in ios safari browser or add to dock option in macos safari browser