
Fontes, mananciais e lavadoiros da Limia
Inventario dos 349 elementos de auga (fontes, mananciais e lavadoiros) dos once concellos da Limia, por concello e parroquia, segundo Galicia Nomeada e o catálogo da Xunta.
Os inventarios de patrimonio e de microtoponimia rexistran 349 fontes, mananciais e lavadoiros en 11 concellos da Limia. A auga das fontes foi durante séculos o abastecemento das aldeas e dos lavadoiros, e moitas levan o nome de quen as coidaba, do lugar onde brotan ou de algunha crenza; esta páxina recolle os nomes, concello a concello e parroquia a parroquia, sen engadir datas nin lendas que as fontes non indican [1][2].
Fontes, mananciais e lavadoiros
Os inventarios distinguen a fonte (con canalización ou pía), o manancial (nacente de auga sen obra) e o lavadoiro (tanque ou pía para lavar a roupa). Para as de Xinzo de Limia hai tamén unha páxina propia con máis detalle: Fontes, lavadoiros e mananciais de Xinzo [1][2].
Baltar (50)
O concello de Baltar inventaría 50 elementos nos inventarios consultados [1][2].
- Abades: Fonte (×2); Fonte 1; Fonte 2; Fonte con Lavadoiro; Fonte de Liñares; Fonte e Lavadoiro; Fonte e Lavadoiro 1.
- Baltar: Fonte de Gomariz 1; Fonte de Gomariz 3; Fonte e Lavadoiro do Campo ou do Outeiriño; Mina de Auga; fonte.
- Garabelos do Bouzo: Fonte de Garabelos 1; Fonte de Garabelos 2; Fonte e Lavadoiro de Arriba; Pia da Fonte de Bouzo.
- Niñodaguia: Fonte de Alcouce; Fonte de Leixela; Fonte e Lavadoiro.
- Tixós: Fonte; Fonte da Fontiña; Fonte do Pozo.
- Tosende: As Fontes de Meaus; Fonte con lavadoiro; Fonte da Aldea ou Outeiro; Fonte da Canella da Vella; Fonte da Mina; Fonte da Toxeira; Fonte de Abaixo; Fonte de Alén; Fonte do Caleiro; Fonte do Erbedeiro; Fonte do Ferreiro; Fonte do Fondo da Aldea; Fonte do Mestre; Fonte do Mosteirón; Fonte do Poulo; Fonte do Sabugo; Fonte do Tío Ríos; Fonte e Estanque da Toxeira.
- Vilamaior da Boullosa: A Fonte (bebedoiro); Fonte (×3); Fonte de Vilamaior 1; Fonte de Vilamaior 2; Fonte e Lavadoiro; Fonte xunto do Forno; Lavadoiro.
Calvos de Randín (72)
O concello de Calvos de Randín inventaría 72 elementos nos inventarios consultados [1][2].
- Calvos: Fonte da Farruca; Fonte do Eiró; Fonte dos Pereiros; Fonte e lavadoiro no barrio de Nogueiras; Fonte no Eiri; Lavadoiro cuberto de Calvos.
- Castelaus: Fonte e lavadoiro en Castelaus; fonte.
- Feás: Fonte e lavadoiro en Feás.
- Golpellás: Fonte da Pía; Fonte do Regalo; Fonte e lavadoiro de Golpellás.
- Lobás: Fonte do Predicador; Fonte e lavadoiro de Serois; Fonte e lavadoiro en Pintás; Fonte en Lobás; Fonte en Pintás; Fonte lavadorio de Lobás; Fontefría; Lavadoiro en Lobás; fonte (×3).
- Randín: Fonte da Greta; Fonte da Ladeira do Cabo; Fonte da Nata; Fonte da Pedra; Fonte de Randín; Fonte do Gorgolón; Fonte do Rei; Fonte do Sufragón; Fonte do Tuleiro; Fonte lavadorio cuberto en Randín; Fonte no barrio de Randín; Fonte no camiño de Vilar; fonte (×2).
- Rioseco: Fonte e lavadoiro de Padroso; Fonte e lavadoiro en Rioseco; Fonte en Lumear; Fonte en Lumear 1; Fonte en Lumear 2; Lavadoiro de Lumear.
- Santiago de Rubiás: A Fonte Cela; As Fontes de Albosiños; As Fontes de Trabazón; Fonte da Cortiña; Fonte da Pedra; Fonte da Revolta; Fonte das Carallas; Fonte das Escaleiras; Fonte de Alén; Fonte de Cabalos; Fonte de Cebres; Fonte de Lama Redonda; Fonte de Lufe; Fonte de Touza Redonda; Fonte do Abeledo; Fonte do Campo; Fonte do Marouzal; Fonte do Palomeiro; Fonte do Rebentón; Fonte do Xastre; Fonte dos Prados de Santiago; Fonte e lavadoiro de Santiago de Rubiás; Lavadoiro do Abeledo; fonte (×3); lavadoiro.
- Vila: Fonte e lavadoiro en Vila 1; Fonte e lavadoiro en Vila 2.
Os Blancos (8)
O concello de Os Blancos inventaría 8 elementos nos inventarios consultados [1][2].
- Aguís: Fonte da Filgueira; Fonte da Mina; Fonte do Alto do Lugar; fonte.
- Guntín: fonte.
- Nocedo: O Lavadoiro da Escola; fonte.
- Os Blancos: fonte.
Porqueira (2)
O concello de Porqueira inventaría 2 elementos nos inventarios consultados [1][2].
- Porqueira: Hórreos (grupo) en Fontemoura.
- San Martiño de Porqueira: fonte.
Rairiz de Veiga (75)
O concello de Rairiz de Veiga inventaría 75 elementos nos inventarios consultados [1][2].
- Candás: Fonte e lavadoiro de Candás; Fonte e lavadoiro de Outeiro de Candás; Forno comunal de Fontefría.
- Congostro: Fonte de San Miguel; Fonte e lavadoiro de Congostro; Lavadoiro de Congostro.
- Guillamil: A Fonte Fría; Fonte da Barreira; Fonte da Castiñeira; Fonte da Coutada; Fonte da Envexa; Fonte da Mama; Fonte da Nogueira; Fonte das Curtiñas; Fonte das Fontes; Fonte das Mouchas; Fonte das Nieves; Fonte de Cernadas; Fonte de Covos; Fonte de Cudesendo; Fonte de Filgueiras 1; Fonte de Filgueiras 2; Fonte de Fontao; Fonte de Quilmelas 1; Fonte de Quilmelas 2; Fonte do Barreiro (×2); Fonte do Herbio; Fonte do Outeiro; Fonte e lavadoiro de Azoreiros; Fonte e lavadoiro de Barracel; Fonte e lavadoiro de Nigueiroá; Lavadoiro de Guillamil; Manancial do Outeiro do Cándido; Manancial dos Casares; Mina do Outeiro do Lugar; Mina do Pereiro; Mina do Picouto; Mina dos Frades; O Cano do Rei; O Cano do San Roque; Poza do Cenón; Poza do Crego.
- Lampaza: Fonte de Castrelo; Fonte de Padroso; Fonte e lavadoiro de Crespos; Fonte e lavadoiro de Lampaza; Fonte e lavadoiro de Padroso; Lavadoiro de Gándara; Lavadoiro de Lama de Paio; fonte.
- Ordes: Fonte da Elvira; Fonte da Pipela; Fonte de Celme; Fonte de Curro; Fonte de Forxás; Fonte de Penelas; Fonte e lavadoiro As Raposeiras; Fonte e lavadoiro de Espiñeiro; Fonte en Ordes.
- Rairiz de Veiga: Fonte da Moura; Fonte de Ludro; Fonte de Rairiz de Veiga; Fonte de Santa Baia; Fonte e lavadoiro de Rairiz de Veiga; Lavadoiro de Ludro; fonte.
- Sabariz: Fonte da Pereira 1; Fonte da Pereira 2; Fonte de Sabariz; Fonte de San Pedro; Fonte do Mosqueiro; Fonte e lavadoiro de Sabariz; O Pilón.
- Zapeaus: Fonte e lavadoiro de Zapeaus.
Sandiás (20)
O concello de Sandiás inventaría 20 elementos nos inventarios consultados [1][2].
- Couso de Limia: As Fontelas; As Fontes; Fonte (×3).
- Piñeira de Arcos: Fonte (×4); Fonte de Baixo; Fonte de Riba; Lavadoiro; Lavadoiro da Castiñeira; O Pozo Vello.
- Sandiás: Fonte; Fonte do Mesón; Fonte do Regueiriño; Lavadoiro; fonte (×2).
Sarreaus (11)
O concello de Sarreaus inventaría 11 elementos nos inventarios consultados [1][2].
- Cortegada: fonte.
- Nocelo da Pena: A Fontaíña.
- Paradiña: Fonte da Barbeita; Fonte da Cagalla; Fonte da Casca; Fonte da Cavada; Fonte da Laga; Fonte da Lamarredonda; Fonte de María Delgada; Fonte do Talariño; Nacemento do Río Limia.
Trasmiras (16)
O concello de Trasmiras inventaría 16 elementos nos inventarios consultados [1][2].
- Abavides: Fonte e tumbas antropomórficas; Xacemento romano Fontearcada.
- Escornabois: Fonte da Barreada; Fonte da Fame (×2); Fonte do Agro; Fonte do Campo; Fonte do Outeiro; Fonte do Peseto; Fonte e lavadoiro.
- Trasmiras: Fonte do Chelín; Fonte e mina no rueiro; María Donado Calo; O Casal; fonte.
- Vila de Rei: O Pilón.
Vilar de Barrio (45)
O concello de Vilar de Barrio inventaría 45 elementos nos inventarios consultados [1][2].
- Arnuíde: Fonte da Pedreira; Fonte da Ribeira; Fonte do Caseiro de Abaixo; Fonte do Caseiro de Arriba; Fonte dos Bidueiros; Lavadoiro do Cruceiro; Lavadoiro e fonte; fonte.
- As Maus: As Fontes; Fonte 1; Fonte 2; Fonte da Forcada; Fonte de Parada; Fonte do Formigo; Fonte e lavadoiro; fonte (×3).
- Bóveda: Fonte; Fonte e abrevadoiro; Fonte, pía e banco; Fontemiro; O Pilo; Praza do lavadoiro; fonte.
- Padreda: A Fonte Nova; Fonte 1; Fonte 2; Fonte e lavadoiro; Lavadoiro; Lavadoiro e fonte; O Pilo das Searas.
- Prado: Fonte; Fonte de Riobó; fonte.
- Rebordechao: Fonte do Santo; fonte.
- Seiró: A Fonte; Fonte e lavadoiro (×2).
- Vilar de Barrio: Fonte da Franca; Fonte de San Fiz; Fonte e lavadoiro; fonte (×2).
Vilar de Santos (20)
O concello de Vilar de Santos inventaría 20 elementos nos inventarios consultados [1][2].
- Parada de Outeiro: A Fontana; A Fontenova; Fonte da Pena; Fonte da Pena en Castelaus; Fonte da Santa Marta; Fonte de Teixidiño en Toxediño; Fonte e lavadoiro de Espiñeiros; Fonte e lavadoiro en Laioso; Lavadoiro das Súas Aidas.
- Vilar de Santos: A Fonte Carballo; A Fontevella; Fonte 1; Fonte 2; Fonte 3; Fonte Vella en Vilar de Santos; Fonte de Sualama; Fonte do Carril; Fonte do Pazo; Fonte do Pociño; Fontes e lavadoiros Fonte de Cachalgura.
Xinzo de Limia (30)
O concello de Xinzo de Limia inventaría 30 elementos nos inventarios consultados [1][2].
- A Pena: Fonte da Lamarella; Fonte da Nexiña; Fonte da Porteliña; Fonte das Lagas.
- Boado: Fonte; Fonte do Monte.
- Damil: Lavadoiro.
- Faramontaos: A Fonte Pía.
- Guntimil: Fonte; O Tornadoiro.
- Laroá: A Mina (×2); Fonte do Canto.
- Morgade: Fonte da Labarqueira.
- Novás: A Fonte (×3); Fonte de Abelaira; Lavadoiro (×2).
- Piñeira Seca: A Fonte Galega; A Poza Redonda.
- San Pedro de Laroá: Fonte do Conde; Lavadoiro; O Fontao.
- Solbeira de Limia: Lavadoiro.
- Xinzo de Limia: Fonte da Ra; fonte (×3).
Como usar este inventario
Os nomes reprodúcense tal como figuran nos inventarios; cando varios elementos teñen o mesmo nome xenérico («Fonte 1», «Fonte 2»), aparecen todos. Para as augas da comarca véxanse Augas da Limia e Ríos e regatos da Limia; para o patrimonio construído, o índice de patrimonio.
Preguntas frecuentes
Cantas fontes e lavadoiros hai na Limia?
Os inventarios consultados rexistran 349 elementos entre fontes, mananciais e lavadoiros, repartidos en once concellos [1][2].
Por que Rairiz de Veiga e Calvos de Randín teñen tantas?
Porque ambos concellos foron catalogados con moito detalle, no inventario colaborativo Galicia Nomeada e no catálogo do PXOM; o recuento reflexa a cantidade de catalogación, non un censo oficial [1][2].
Fontes
- Galicia Nomeada, inventario de microtoponimia (Xunta de Galicia / RAG). https://galicianomeada.xunta.gal/sixtop/visor
- Catálogo de patrimonio cultural (PBA, Xunta de Galicia; PXOM municipais) e © OpenStreetMap contributors. https://ideg.xunta.gal/servizos/rest/services/PBA/Afeccions_PatrimonioCultural/MapServer
Tamén che pode interesar
Patrimonio da Limia: torres, conventos, muíños e aldeas etnográficasPatrimonio etnográfico de Rairiz de Veiga: Congostro, muíños, fornos e fontesO patrimonio etnográfico de Rairiz de Veiga: a aldea restaurada de Congostro, a ruta dos muíños de San Miguel, 17 muíños, 5 fornos comunais…
Patrimonio da Limia: torres, conventos, muíños e aldeas etnográficasRoteiro do patrimonio histórico do concello de Xinzo de LimiaResumo do patrimonio histórico do concello de Xinzo de Limia: igrexa vella románica, templos románicos de Novás e Morgade, Torre da Pena,…
Patrimonio da Limia: torres, conventos, muíños e aldeas etnográficasXinzo de Limia nun día: ruta polo patrimonio, a auga e a lagoaProposta de visita a Xinzo de Limia nun día: Museo Galego do Entroido, igrexa e praza da vila, Torre da Pena, convento do Bon Xesús, fontes…
Patrimonio da Limia: torres, conventos, muíños e aldeas etnográficasIgrexas e capelas das parroquias de Xinzo de LimiaÍndice das igrexas parroquiais e capelas rexistradas en cada unha das 20 parroquias de Xinzo de Limia, coa súa advocación, segundo…
Patrimonio da Limia: torres, conventos, muíños e aldeas etnográficasMuíños e patrimonio etnográfico de Calvos de RandínCalvos de Randín ten 18 muíños inventariados en Galicia Nomeada, máis o Oratorio, ligados aos ríos e regatos do val de Salas e da Baixa…
Patrimonio da Limia: torres, conventos, muíños e aldeas etnográficasConvento do Bon Xesús da Limia (Trandeiras): expediente de BICO Convento do Bon Xesús da Limia, en Trandeiras (Xinzo de Limia), foi construído a principios do século XVI; a Xunta iniciou o expediente…