Domingo, 8 de novembro Xinzo 11° On duty: FARMACIA OLIVERA CORTIÑAS, C. B.
Heritage of A Limia: towers, convents, mills and ethnographic villages

Springs, water sources and wash-houses of A Limia

Inventory of the 349 water features (springs, water sources and wash-houses) of the eleven municipalities of A Limia, by municipality and parish, according to Galicia Nomeada and the Xunta's catalogue.

The heritage and microtoponymy inventories record 349 springs (fontes), water sources (mananciais) and wash-houses (lavadoiros) in 11 municipalities of A Limia. For centuries the water of the springs supplied the villages and the wash-houses, and many bear the name of whoever looked after them, of the place where they well up or of some belief; this page sets out the names, municipality by municipality and parish by parish, without adding dates or legends that the sources do not indicate [1][2].

Springs, water sources and wash-houses

The inventories distinguish the fonte (spring with a channel or basin), the manancial (a natural water source with no built work) and the lavadoiro (a tank or basin for washing clothes). For those of Xinzo de Limia there is also a page of its own with more detail: Fontes, lavadoiros e mananciais de Xinzo [1][2].

Baltar (50)

The municipality of Baltar has 50 items in the inventories consulted [1][2].

  • Abades: Fonte (×2); Fonte 1; Fonte 2; Fonte con Lavadoiro; Fonte de Liñares; Fonte e Lavadoiro; Fonte e Lavadoiro 1.
  • Baltar: Fonte de Gomariz 1; Fonte de Gomariz 3; Fonte e Lavadoiro do Campo ou do Outeiriño; Mina de Auga; fonte.
  • Garabelos do Bouzo: Fonte de Garabelos 1; Fonte de Garabelos 2; Fonte e Lavadoiro de Arriba; Pia da Fonte de Bouzo.
  • Niñodaguia: Fonte de Alcouce; Fonte de Leixela; Fonte e Lavadoiro.
  • Tixós: Fonte; Fonte da Fontiña; Fonte do Pozo.
  • Tosende: As Fontes de Meaus; Fonte con lavadoiro; Fonte da Aldea ou Outeiro; Fonte da Canella da Vella; Fonte da Mina; Fonte da Toxeira; Fonte de Abaixo; Fonte de Alén; Fonte do Caleiro; Fonte do Erbedeiro; Fonte do Ferreiro; Fonte do Fondo da Aldea; Fonte do Mestre; Fonte do Mosteirón; Fonte do Poulo; Fonte do Sabugo; Fonte do Tío Ríos; Fonte e Estanque da Toxeira.
  • Vilamaior da Boullosa: A Fonte (bebedoiro); Fonte (×3); Fonte de Vilamaior 1; Fonte de Vilamaior 2; Fonte e Lavadoiro; Fonte xunto do Forno; Lavadoiro.

Calvos de Randín (72)

The municipality of Calvos de Randín has 72 items in the inventories consulted [1][2].

  • Calvos: Fonte da Farruca; Fonte do Eiró; Fonte dos Pereiros; Fonte e lavadoiro no barrio de Nogueiras; Fonte no Eiri; Lavadoiro cuberto de Calvos.
  • Castelaus: Fonte e lavadoiro en Castelaus; fonte.
  • Feás: Fonte e lavadoiro en Feás.
  • Golpellás: Fonte da Pía; Fonte do Regalo; Fonte e lavadoiro de Golpellás.
  • Lobás: Fonte do Predicador; Fonte e lavadoiro de Serois; Fonte e lavadoiro en Pintás; Fonte en Lobás; Fonte en Pintás; Fonte lavadorio de Lobás; Fontefría; Lavadoiro en Lobás; fonte (×3).
  • Randín: Fonte da Greta; Fonte da Ladeira do Cabo; Fonte da Nata; Fonte da Pedra; Fonte de Randín; Fonte do Gorgolón; Fonte do Rei; Fonte do Sufragón; Fonte do Tuleiro; Fonte lavadorio cuberto en Randín; Fonte no barrio de Randín; Fonte no camiño de Vilar; fonte (×2).
  • Rioseco: Fonte e lavadoiro de Padroso; Fonte e lavadoiro en Rioseco; Fonte en Lumear; Fonte en Lumear 1; Fonte en Lumear 2; Lavadoiro de Lumear.
  • Santiago de Rubiás: A Fonte Cela; As Fontes de Albosiños; As Fontes de Trabazón; Fonte da Cortiña; Fonte da Pedra; Fonte da Revolta; Fonte das Carallas; Fonte das Escaleiras; Fonte de Alén; Fonte de Cabalos; Fonte de Cebres; Fonte de Lama Redonda; Fonte de Lufe; Fonte de Touza Redonda; Fonte do Abeledo; Fonte do Campo; Fonte do Marouzal; Fonte do Palomeiro; Fonte do Rebentón; Fonte do Xastre; Fonte dos Prados de Santiago; Fonte e lavadoiro de Santiago de Rubiás; Lavadoiro do Abeledo; fonte (×3); lavadoiro.
  • Vila: Fonte e lavadoiro en Vila 1; Fonte e lavadoiro en Vila 2.

Os Blancos (8)

The municipality of Os Blancos has 8 items in the inventories consulted [1][2].

  • Aguís: Fonte da Filgueira; Fonte da Mina; Fonte do Alto do Lugar; fonte.
  • Guntín: fonte.
  • Nocedo: O Lavadoiro da Escola; fonte.
  • Os Blancos: fonte.

Porqueira (2)

The municipality of Porqueira has 2 items in the inventories consulted [1][2].

  • Porqueira: Hórreos (grupo) en Fontemoura.
  • San Martiño de Porqueira: fonte.

Rairiz de Veiga (75)

The municipality of Rairiz de Veiga has 75 items in the inventories consulted [1][2].

  • Candás: Fonte e lavadoiro de Candás; Fonte e lavadoiro de Outeiro de Candás; Forno comunal de Fontefría.
  • Congostro: Fonte de San Miguel; Fonte e lavadoiro de Congostro; Lavadoiro de Congostro.
  • Guillamil: A Fonte Fría; Fonte da Barreira; Fonte da Castiñeira; Fonte da Coutada; Fonte da Envexa; Fonte da Mama; Fonte da Nogueira; Fonte das Curtiñas; Fonte das Fontes; Fonte das Mouchas; Fonte das Nieves; Fonte de Cernadas; Fonte de Covos; Fonte de Cudesendo; Fonte de Filgueiras 1; Fonte de Filgueiras 2; Fonte de Fontao; Fonte de Quilmelas 1; Fonte de Quilmelas 2; Fonte do Barreiro (×2); Fonte do Herbio; Fonte do Outeiro; Fonte e lavadoiro de Azoreiros; Fonte e lavadoiro de Barracel; Fonte e lavadoiro de Nigueiroá; Lavadoiro de Guillamil; Manancial do Outeiro do Cándido; Manancial dos Casares; Mina do Outeiro do Lugar; Mina do Pereiro; Mina do Picouto; Mina dos Frades; O Cano do Rei; O Cano do San Roque; Poza do Cenón; Poza do Crego.
  • Lampaza: Fonte de Castrelo; Fonte de Padroso; Fonte e lavadoiro de Crespos; Fonte e lavadoiro de Lampaza; Fonte e lavadoiro de Padroso; Lavadoiro de Gándara; Lavadoiro de Lama de Paio; fonte.
  • Ordes: Fonte da Elvira; Fonte da Pipela; Fonte de Celme; Fonte de Curro; Fonte de Forxás; Fonte de Penelas; Fonte e lavadoiro As Raposeiras; Fonte e lavadoiro de Espiñeiro; Fonte en Ordes.
  • Rairiz de Veiga: Fonte da Moura; Fonte de Ludro; Fonte de Rairiz de Veiga; Fonte de Santa Baia; Fonte e lavadoiro de Rairiz de Veiga; Lavadoiro de Ludro; fonte.
  • Sabariz: Fonte da Pereira 1; Fonte da Pereira 2; Fonte de Sabariz; Fonte de San Pedro; Fonte do Mosqueiro; Fonte e lavadoiro de Sabariz; O Pilón.
  • Zapeaus: Fonte e lavadoiro de Zapeaus.

Sandiás (20)

The municipality of Sandiás has 20 items in the inventories consulted [1][2].

  • Couso de Limia: As Fontelas; As Fontes; Fonte (×3).
  • Piñeira de Arcos: Fonte (×4); Fonte de Baixo; Fonte de Riba; Lavadoiro; Lavadoiro da Castiñeira; O Pozo Vello.
  • Sandiás: Fonte; Fonte do Mesón; Fonte do Regueiriño; Lavadoiro; fonte (×2).

Sarreaus (11)

The municipality of Sarreaus has 11 items in the inventories consulted [1][2].

  • Cortegada: fonte.
  • Nocelo da Pena: A Fontaíña.
  • Paradiña: Fonte da Barbeita; Fonte da Cagalla; Fonte da Casca; Fonte da Cavada; Fonte da Laga; Fonte da Lamarredonda; Fonte de María Delgada; Fonte do Talariño; Nacemento do Río Limia.

Trasmiras (16)

The municipality of Trasmiras has 16 items in the inventories consulted [1][2].

  • Abavides: Fonte e tumbas antropomórficas; Xacemento romano Fontearcada.
  • Escornabois: Fonte da Barreada; Fonte da Fame (×2); Fonte do Agro; Fonte do Campo; Fonte do Outeiro; Fonte do Peseto; Fonte e lavadoiro.
  • Trasmiras: Fonte do Chelín; Fonte e mina no rueiro; María Donado Calo; O Casal; fonte.
  • Vila de Rei: O Pilón.

Vilar de Barrio (45)

The municipality of Vilar de Barrio has 45 items in the inventories consulted [1][2].

  • Arnuíde: Fonte da Pedreira; Fonte da Ribeira; Fonte do Caseiro de Abaixo; Fonte do Caseiro de Arriba; Fonte dos Bidueiros; Lavadoiro do Cruceiro; Lavadoiro e fonte; fonte.
  • As Maus: As Fontes; Fonte 1; Fonte 2; Fonte da Forcada; Fonte de Parada; Fonte do Formigo; Fonte e lavadoiro; fonte (×3).
  • Bóveda: Fonte; Fonte e abrevadoiro; Fonte, pía e banco; Fontemiro; O Pilo; Praza do lavadoiro; fonte.
  • Padreda: A Fonte Nova; Fonte 1; Fonte 2; Fonte e lavadoiro; Lavadoiro; Lavadoiro e fonte; O Pilo das Searas.
  • Prado: Fonte; Fonte de Riobó; fonte.
  • Rebordechao: Fonte do Santo; fonte.
  • Seiró: A Fonte; Fonte e lavadoiro (×2).
  • Vilar de Barrio: Fonte da Franca; Fonte de San Fiz; Fonte e lavadoiro; fonte (×2).

Vilar de Santos (20)

The municipality of Vilar de Santos has 20 items in the inventories consulted [1][2].

  • Parada de Outeiro: A Fontana; A Fontenova; Fonte da Pena; Fonte da Pena en Castelaus; Fonte da Santa Marta; Fonte de Teixidiño en Toxediño; Fonte e lavadoiro de Espiñeiros; Fonte e lavadoiro en Laioso; Lavadoiro das Súas Aidas.
  • Vilar de Santos: A Fonte Carballo; A Fontevella; Fonte 1; Fonte 2; Fonte 3; Fonte Vella en Vilar de Santos; Fonte de Sualama; Fonte do Carril; Fonte do Pazo; Fonte do Pociño; Fontes e lavadoiros Fonte de Cachalgura.

Xinzo de Limia (30)

The municipality of Xinzo de Limia has 30 items in the inventories consulted [1][2].

  • A Pena: Fonte da Lamarella; Fonte da Nexiña; Fonte da Porteliña; Fonte das Lagas.
  • Boado: Fonte; Fonte do Monte.
  • Damil: Lavadoiro.
  • Faramontaos: A Fonte Pía.
  • Guntimil: Fonte; O Tornadoiro.
  • Laroá: A Mina (×2); Fonte do Canto.
  • Morgade: Fonte da Labarqueira.
  • Novás: A Fonte (×3); Fonte de Abelaira; Lavadoiro (×2).
  • Piñeira Seca: A Fonte Galega; A Poza Redonda.
  • San Pedro de Laroá: Fonte do Conde; Lavadoiro; O Fontao.
  • Solbeira de Limia: Lavadoiro.
  • Xinzo de Limia: Fonte da Ra; fonte (×3).

How to use this inventory

The names are reproduced as they appear in the inventories; when several items share the same generic name («Fonte 1», «Fonte 2»), all are listed. For the waters of the region see Augas da Limia and Ríos e regatos da Limia; for built heritage, the heritage index.

Frequently asked questions

How many springs and wash-houses are there in A Limia?

The inventories consulted record 349 items among springs, water sources and wash-houses, spread over eleven municipalities [1][2].

Why do Rairiz de Veiga and Calvos de Randín have so many?

Because both municipalities were catalogued in great detail, in the collaborative Galicia Nomeada inventory and in the PXOM catalogue; the count reflects the amount of cataloguing, not an official census [1][2].

Sources

  1. Galicia Nomeada, inventario de microtoponimia (Xunta de Galicia / RAG). https://galicianomeada.xunta.gal/sixtop/visor
  2. Catálogo de patrimonio cultural (PBA, Xunta de Galicia; PXOM municipais) e © OpenStreetMap contributors. https://ideg.xunta.gal/servizos/rest/services/PBA/Afeccions_PatrimonioCultural/MapServer

You may also like

Heritage of A Limia: towers, convents, mills and ethnographic villagesA tour of the historic heritage of the municipality of Xinzo de LimiaA summary of the historic heritage of Xinzo de Limia: the Romanesque old church, the churches of Novás and Morgade, Torre da Pena, the Bon… Heritage of A Limia: towers, convents, mills and ethnographic villagesEthnographic heritage of Rairiz de Veiga: Congostro, mills, ovens and springsThe ethnographic heritage of Rairiz de Veiga: the restored village of Congostro, the San Miguel mills route, 17 mills, 5 communal ovens and… Heritage of A Limia: towers, convents, mills and ethnographic villagesXinzo de Limia in a day: a route through heritage, water and the lagoonA suggested one-day visit to Xinzo de Limia: Museo Galego do Entroido, the church and square of the town, Torre da Pena, the Bon Xesús… Heritage of A Limia: towers, convents, mills and ethnographic villagesChurches and chapels of the parishes of Xinzo de LimiaIndex of the parish churches and chapels recorded in each of the 20 parishes of Xinzo de Limia, with their dedication, according to… Heritage of A Limia: towers, convents, mills and ethnographic villagesMills and ethnographic heritage of Calvos de RandínCalvos de Randín has 18 mills catalogued in Galicia Nomeada, plus the Oratorio, tied to the rivers and streams of the Salas valley and the… Heritage of A Limia: towers, convents, mills and ethnographic villagesConvento do Bon Xesús da Limia (Trandeiras): the BIC fileThe Convento do Bon Xesús da Limia, in Trandeiras (Xinzo de Limia), was built in the early 16th century; the Xunta has opened the procedure…
PNFPB Install PWA using share icon

For IOS and IPAD browsers, Install PWA using add to home screen in ios safari browser or add to dock option in macos safari browser