
Fuentes, manantiales y lavaderos de A Limia
Inventario de los 349 elementos de agua (fuentes, manantiales y lavaderos) de los once municipios de A Limia, por municipio y parroquia, según Galicia Nomeada y el catálogo de la Xunta.
Los inventarios de patrimonio y de microtoponimia registran 349 fuentes, manantiales y lavaderos en 11 municipios de A Limia. El agua de las fuentes fue durante siglos el abastecimiento de las aldeas y de los lavaderos, y muchas llevan el nombre de quien las cuidaba, del lugar donde brotan o de alguna creencia; esta página recoge los nombres, municipio a municipio y parroquia a parroquia, sin añadir fechas ni leyendas que las fuentes no indican [1][2].
Fuentes, manantiales y lavaderos
Los inventarios distinguen la fuente (fonte, con canalización o pila), el manantial (nacimiento de agua sin obra) y el lavadero (lavadoiro, tanque o pila para lavar la ropa). Para las de Xinzo de Limia hay también una página propia con más detalle: Fontes, lavadoiros e mananciais de Xinzo [1][2].
Baltar (50)
El municipio de Baltar inventaría 50 elementos en los inventarios consultados [1][2].
- Abades: Fonte (×2); Fonte 1; Fonte 2; Fonte con Lavadoiro; Fonte de Liñares; Fonte e Lavadoiro; Fonte e Lavadoiro 1.
- Baltar: Fonte de Gomariz 1; Fonte de Gomariz 3; Fonte e Lavadoiro do Campo ou do Outeiriño; Mina de Auga; fonte.
- Garabelos do Bouzo: Fonte de Garabelos 1; Fonte de Garabelos 2; Fonte e Lavadoiro de Arriba; Pia da Fonte de Bouzo.
- Niñodaguia: Fonte de Alcouce; Fonte de Leixela; Fonte e Lavadoiro.
- Tixós: Fonte; Fonte da Fontiña; Fonte do Pozo.
- Tosende: As Fontes de Meaus; Fonte con lavadoiro; Fonte da Aldea ou Outeiro; Fonte da Canella da Vella; Fonte da Mina; Fonte da Toxeira; Fonte de Abaixo; Fonte de Alén; Fonte do Caleiro; Fonte do Erbedeiro; Fonte do Ferreiro; Fonte do Fondo da Aldea; Fonte do Mestre; Fonte do Mosteirón; Fonte do Poulo; Fonte do Sabugo; Fonte do Tío Ríos; Fonte e Estanque da Toxeira.
- Vilamaior da Boullosa: A Fonte (bebedoiro); Fonte (×3); Fonte de Vilamaior 1; Fonte de Vilamaior 2; Fonte e Lavadoiro; Fonte xunto do Forno; Lavadoiro.
Calvos de Randín (72)
El municipio de Calvos de Randín inventaría 72 elementos en los inventarios consultados [1][2].
- Calvos: Fonte da Farruca; Fonte do Eiró; Fonte dos Pereiros; Fonte e lavadoiro no barrio de Nogueiras; Fonte no Eiri; Lavadoiro cuberto de Calvos.
- Castelaus: Fonte e lavadoiro en Castelaus; fonte.
- Feás: Fonte e lavadoiro en Feás.
- Golpellás: Fonte da Pía; Fonte do Regalo; Fonte e lavadoiro de Golpellás.
- Lobás: Fonte do Predicador; Fonte e lavadoiro de Serois; Fonte e lavadoiro en Pintás; Fonte en Lobás; Fonte en Pintás; Fonte lavadorio de Lobás; Fontefría; Lavadoiro en Lobás; fonte (×3).
- Randín: Fonte da Greta; Fonte da Ladeira do Cabo; Fonte da Nata; Fonte da Pedra; Fonte de Randín; Fonte do Gorgolón; Fonte do Rei; Fonte do Sufragón; Fonte do Tuleiro; Fonte lavadorio cuberto en Randín; Fonte no barrio de Randín; Fonte no camiño de Vilar; fonte (×2).
- Rioseco: Fonte e lavadoiro de Padroso; Fonte e lavadoiro en Rioseco; Fonte en Lumear; Fonte en Lumear 1; Fonte en Lumear 2; Lavadoiro de Lumear.
- Santiago de Rubiás: A Fonte Cela; As Fontes de Albosiños; As Fontes de Trabazón; Fonte da Cortiña; Fonte da Pedra; Fonte da Revolta; Fonte das Carallas; Fonte das Escaleiras; Fonte de Alén; Fonte de Cabalos; Fonte de Cebres; Fonte de Lama Redonda; Fonte de Lufe; Fonte de Touza Redonda; Fonte do Abeledo; Fonte do Campo; Fonte do Marouzal; Fonte do Palomeiro; Fonte do Rebentón; Fonte do Xastre; Fonte dos Prados de Santiago; Fonte e lavadoiro de Santiago de Rubiás; Lavadoiro do Abeledo; fonte (×3); lavadoiro.
- Vila: Fonte e lavadoiro en Vila 1; Fonte e lavadoiro en Vila 2.
Os Blancos (8)
El municipio de Os Blancos inventaría 8 elementos en los inventarios consultados [1][2].
- Aguís: Fonte da Filgueira; Fonte da Mina; Fonte do Alto do Lugar; fonte.
- Guntín: fonte.
- Nocedo: O Lavadoiro da Escola; fonte.
- Os Blancos: fonte.
Porqueira (2)
El municipio de Porqueira inventaría 2 elementos en los inventarios consultados [1][2].
- Porqueira: Hórreos (grupo) en Fontemoura.
- San Martiño de Porqueira: fonte.
Rairiz de Veiga (75)
El municipio de Rairiz de Veiga inventaría 75 elementos en los inventarios consultados [1][2].
- Candás: Fonte e lavadoiro de Candás; Fonte e lavadoiro de Outeiro de Candás; Forno comunal de Fontefría.
- Congostro: Fonte de San Miguel; Fonte e lavadoiro de Congostro; Lavadoiro de Congostro.
- Guillamil: A Fonte Fría; Fonte da Barreira; Fonte da Castiñeira; Fonte da Coutada; Fonte da Envexa; Fonte da Mama; Fonte da Nogueira; Fonte das Curtiñas; Fonte das Fontes; Fonte das Mouchas; Fonte das Nieves; Fonte de Cernadas; Fonte de Covos; Fonte de Cudesendo; Fonte de Filgueiras 1; Fonte de Filgueiras 2; Fonte de Fontao; Fonte de Quilmelas 1; Fonte de Quilmelas 2; Fonte do Barreiro (×2); Fonte do Herbio; Fonte do Outeiro; Fonte e lavadoiro de Azoreiros; Fonte e lavadoiro de Barracel; Fonte e lavadoiro de Nigueiroá; Lavadoiro de Guillamil; Manancial do Outeiro do Cándido; Manancial dos Casares; Mina do Outeiro do Lugar; Mina do Pereiro; Mina do Picouto; Mina dos Frades; O Cano do Rei; O Cano do San Roque; Poza do Cenón; Poza do Crego.
- Lampaza: Fonte de Castrelo; Fonte de Padroso; Fonte e lavadoiro de Crespos; Fonte e lavadoiro de Lampaza; Fonte e lavadoiro de Padroso; Lavadoiro de Gándara; Lavadoiro de Lama de Paio; fonte.
- Ordes: Fonte da Elvira; Fonte da Pipela; Fonte de Celme; Fonte de Curro; Fonte de Forxás; Fonte de Penelas; Fonte e lavadoiro As Raposeiras; Fonte e lavadoiro de Espiñeiro; Fonte en Ordes.
- Rairiz de Veiga: Fonte da Moura; Fonte de Ludro; Fonte de Rairiz de Veiga; Fonte de Santa Baia; Fonte e lavadoiro de Rairiz de Veiga; Lavadoiro de Ludro; fonte.
- Sabariz: Fonte da Pereira 1; Fonte da Pereira 2; Fonte de Sabariz; Fonte de San Pedro; Fonte do Mosqueiro; Fonte e lavadoiro de Sabariz; O Pilón.
- Zapeaus: Fonte e lavadoiro de Zapeaus.
Sandiás (20)
El municipio de Sandiás inventaría 20 elementos en los inventarios consultados [1][2].
- Couso de Limia: As Fontelas; As Fontes; Fonte (×3).
- Piñeira de Arcos: Fonte (×4); Fonte de Baixo; Fonte de Riba; Lavadoiro; Lavadoiro da Castiñeira; O Pozo Vello.
- Sandiás: Fonte; Fonte do Mesón; Fonte do Regueiriño; Lavadoiro; fonte (×2).
Sarreaus (11)
El municipio de Sarreaus inventaría 11 elementos en los inventarios consultados [1][2].
- Cortegada: fonte.
- Nocelo da Pena: A Fontaíña.
- Paradiña: Fonte da Barbeita; Fonte da Cagalla; Fonte da Casca; Fonte da Cavada; Fonte da Laga; Fonte da Lamarredonda; Fonte de María Delgada; Fonte do Talariño; Nacemento do Río Limia.
Trasmiras (16)
El municipio de Trasmiras inventaría 16 elementos en los inventarios consultados [1][2].
- Abavides: Fonte e tumbas antropomórficas; Xacemento romano Fontearcada.
- Escornabois: Fonte da Barreada; Fonte da Fame (×2); Fonte do Agro; Fonte do Campo; Fonte do Outeiro; Fonte do Peseto; Fonte e lavadoiro.
- Trasmiras: Fonte do Chelín; Fonte e mina no rueiro; María Donado Calo; O Casal; fonte.
- Vila de Rei: O Pilón.
Vilar de Barrio (45)
El municipio de Vilar de Barrio inventaría 45 elementos en los inventarios consultados [1][2].
- Arnuíde: Fonte da Pedreira; Fonte da Ribeira; Fonte do Caseiro de Abaixo; Fonte do Caseiro de Arriba; Fonte dos Bidueiros; Lavadoiro do Cruceiro; Lavadoiro e fonte; fonte.
- As Maus: As Fontes; Fonte 1; Fonte 2; Fonte da Forcada; Fonte de Parada; Fonte do Formigo; Fonte e lavadoiro; fonte (×3).
- Bóveda: Fonte; Fonte e abrevadoiro; Fonte, pía e banco; Fontemiro; O Pilo; Praza do lavadoiro; fonte.
- Padreda: A Fonte Nova; Fonte 1; Fonte 2; Fonte e lavadoiro; Lavadoiro; Lavadoiro e fonte; O Pilo das Searas.
- Prado: Fonte; Fonte de Riobó; fonte.
- Rebordechao: Fonte do Santo; fonte.
- Seiró: A Fonte; Fonte e lavadoiro (×2).
- Vilar de Barrio: Fonte da Franca; Fonte de San Fiz; Fonte e lavadoiro; fonte (×2).
Vilar de Santos (20)
El municipio de Vilar de Santos inventaría 20 elementos en los inventarios consultados [1][2].
- Parada de Outeiro: A Fontana; A Fontenova; Fonte da Pena; Fonte da Pena en Castelaus; Fonte da Santa Marta; Fonte de Teixidiño en Toxediño; Fonte e lavadoiro de Espiñeiros; Fonte e lavadoiro en Laioso; Lavadoiro das Súas Aidas.
- Vilar de Santos: A Fonte Carballo; A Fontevella; Fonte 1; Fonte 2; Fonte 3; Fonte Vella en Vilar de Santos; Fonte de Sualama; Fonte do Carril; Fonte do Pazo; Fonte do Pociño; Fontes e lavadoiros Fonte de Cachalgura.
Xinzo de Limia (30)
El municipio de Xinzo de Limia inventaría 30 elementos en los inventarios consultados [1][2].
- A Pena: Fonte da Lamarella; Fonte da Nexiña; Fonte da Porteliña; Fonte das Lagas.
- Boado: Fonte; Fonte do Monte.
- Damil: Lavadoiro.
- Faramontaos: A Fonte Pía.
- Guntimil: Fonte; O Tornadoiro.
- Laroá: A Mina (×2); Fonte do Canto.
- Morgade: Fonte da Labarqueira.
- Novás: A Fonte (×3); Fonte de Abelaira; Lavadoiro (×2).
- Piñeira Seca: A Fonte Galega; A Poza Redonda.
- San Pedro de Laroá: Fonte do Conde; Lavadoiro; O Fontao.
- Solbeira de Limia: Lavadoiro.
- Xinzo de Limia: Fonte da Ra; fonte (×3).
Cómo usar este inventario
Los nombres se reproducen tal como figuran en los inventarios; cuando varios elementos tienen el mismo nombre genérico («Fonte 1», «Fonte 2»), aparecen todos. Para las aguas de la comarca véanse Augas da Limia y Ríos e regatos da Limia; para el patrimonio construido, el índice de patrimonio.
Preguntas frecuentes
¿Cuántas fuentes y lavaderos hay en A Limia?
Los inventarios consultados registran 349 elementos entre fuentes, manantiales y lavaderos, repartidos en once municipios [1][2].
¿Por qué Rairiz de Veiga y Calvos de Randín tienen tantas?
Porque ambos municipios fueron catalogados con mucho detalle, en el inventario colaborativo Galicia Nomeada y en el catálogo del PXOM; el recuento refleja la cantidad de catalogación, no un censo oficial [1][2].
Fuentes
- Galicia Nomeada, inventario de microtoponimia (Xunta de Galicia / RAG). https://galicianomeada.xunta.gal/sixtop/visor
- Catálogo de patrimonio cultural (PBA, Xunta de Galicia; PXOM municipais) e © OpenStreetMap contributors. https://ideg.xunta.gal/servizos/rest/services/PBA/Afeccions_PatrimonioCultural/MapServer
También te puede interesar
Patrimonio da Limia: torres, conventos, molinos y aldeas etnográficasPatrimonio etnográfico de Rairiz de Veiga: Congostro, molinos, hornos y fuentesEl patrimonio etnográfico de Rairiz de Veiga: la aldea restaurada de Congostro, la ruta de los molinos de San Miguel, 17 molinos, 5 hornos…
Patrimonio da Limia: torres, conventos, molinos y aldeas etnográficasRecorrido por el patrimonio histórico del municipio de Xinzo de LimiaResumen del patrimonio histórico de Xinzo de Limia: iglesia vieja románica, templos románicos de Novás y Morgade, Torre da Pena, convento…
Patrimonio da Limia: torres, conventos, molinos y aldeas etnográficasXinzo de Limia en un día: ruta por el patrimonio, el agua y la lagunaPropuesta de visita a Xinzo de Limia en un día: Museo Galego do Entroido, iglesia y plaza de la villa, Torre da Pena, convento del Bon…
Patrimonio da Limia: torres, conventos, molinos y aldeas etnográficasIglesias y capillas de las parroquias de Xinzo de LimiaÍndice de las iglesias parroquiales y capillas registradas en cada una de las 20 parroquias de Xinzo de Limia, con su advocación, según…
Patrimonio da Limia: torres, conventos, molinos y aldeas etnográficasMolinos y patrimonio etnográfico de Calvos de RandínCalvos de Randín tiene 18 molinos inventariados en Galicia Nomeada, además del Oratorio, ligados a los ríos y arroyos del valle de Salas y…
Patrimonio da Limia: torres, conventos, molinos y aldeas etnográficasConvento do Bon Xesús da Limia (Trandeiras): expediente de BICEl Convento do Bon Xesús da Limia, en Trandeiras (Xinzo de Limia), se construyó a principios del siglo XVI; la Xunta inició el expediente…