Os ríos da Limia: Limia, Arnoia, Támega e regatos

Quen mire un mapa da Limia verá unha chaira case sen pendente e, ao seu arredor, tres sistemas fluviais que non teñen a mesma saída. A comarca está nunha divisoria de augas pouco marcada: unhas gotas acaban no Atlántico polo río Limia, outras baixan ao Miño polo Arnoia, e as do bordo leste e sur pertencen á cunca do Támega, xa camiño do Douro. Esta páxina axuda a situar cada río e cada regato antes de entrar nas fichas detalladas.

O Limia, o río da chaira

O río Limia é o eixe da comarca. Nace na parte alta, atravesa a depresión onde estivo a Lagoa de Antela, pasa pola vila de Xinzo de Limia e, despois de entrar na Baixa Limia, cruza a fronteira por Lindoso e remata en Viana do Castelo. A súa ficha completa está en O río Limia; a historia da gran lagoa que recibía parte das súas augas, en Lagoa de Antela. Como a chaira é tan plana, o río avanza con moi pouca forza e, nos invernos de chuvia, desbordábase con facilidade: as cheas que deixaban Xinzo case illado forman parte da memoria da vila.

O Arnoia, ao norte

Ao norte da comarca, na serra de San Mamede, en terras de Vilar de Barrio, nace o río Arnoia. Non vai cara a Portugal como o Limia, senón cara ao norte, polo val de Allariz, camiño do Miño. Por iso, aínda que a súa cabeceira está na Limia, o resto da súa vida pertence a outra comarca. En Arnuíde o paso do río está marcado por unha ponte de orixe romana, ligada á antiga vía que unía Chaves con Verín. Máis abaixo, en Allariz, as súas augas alimentaron presas como as do Briñal e Acearrica, das que a vila recibiu a luz eléctrica en outubro de 1911.

O Támega, ao leste e ao sur

O Támega non atravesa a vila de Xinzo nin a chaira central: pertence á contorna de Verín e ao val de Monterrei, na beira leste e sur da comarca, e leva as súas augas ao Douro. Chega a Xinzo sobre todo pola prensa que levaba o seu nome en Verín (El Támega, Nuevo Támega), onde colaboraron escritores limiáns.

Regatos e fontes da chaira

Entre estes grandes ríos aparece unha trama moi densa de regatos, rueiros, canles de desagüe e valados, moitos deles excavados no século XX para drenar a lagoa e gañar terra de cultivo. Dan nome a lugares, serven de lindes entre parroquias e ás veces conservan o topónimo antigo da zona alagadiza. Dentro do concello de Xinzo de Limia, a auga corrente tamén aparece en trinta fontes, mananciais e lavadoiros inventariados, listados por parroquia en Fontes, lavadoiros e mananciais de Xinzo. O río Faramontaos aparece tratado en Espazos naturais protexidos.

Como ler a auga da Limia

• Se a auga vai cara ao Atlántico, estás na cunca do Limia.
• Se vai cara ao Miño, estás nas aldeas altas do norte, na cunca do Arnoia.
• Se vai cara ao Douro, estás xa no bordo leste ou sur, na cunca do Támega.

Preguntas frecuentes

Ligazóns

• Augas da Limia
• O río Limia
• Natureza da Limia
• Xinzo de Limia