As feiras de Xinzo a través do tempo: do 14 de cada mes ao feirón actual

A feira de Xinzo de Limia do día 14 de cada mes, que se celebra, nas palabras do autor que a describe, «desde tempos inmemoriais», deulle forma e vida á vila. Esta páxina resume o que sobre ela recolle o artigo As feiras de Xinzo a través do tempo, publicado en Historia de Xinzo e tomado do libro Xinzo de Limia na memoria ^[1].

Dos documentos medievais ao século XVIII

A feira xa era importante en 1131, cando Afonso VII eximiu do portádego e do telonio os habitantes de Ourense que fosen vender á Limia ^[1]. En 1576, o libro de mordomía de Xinzo, pertencente ao conde de Monterrei, fixo o recuento das tendas de mercaderes de panos e dos asentos de pedra da feira: no que hoxe é a Praza Maior había pendellos cubertos, cunha porta cara a Monterrei (seis ringleiras de postos) e outra, a porta de Xinzo (tres ringleiras máis), cun total de corenta postos de venda, seis tendas de prateiros e once de mercerías. Os postos adxudicábanse en poxa polo administrador do conde, que cobraba as rendas, cedidas despois ao hospital de Monterrei ^[1].

Un preito entre veciños de 1600 recolle que a feira se organizaba o catorce de cada mes e que concorrían a ela todos os veciños da terra e mercadores de panos e lenzos; era tanta a xente que non chegaban nin cinco, oito ou dez tabernas para abastecer de viño e alimentos, e a alcabala que se pagaba ao rei pasaba dos cento cincuenta ducados anuais ^[1].

No século XVIII, a feira do 14 era considerada a mellor da provincia: en 1752-1753 a de Xinzo e a súa anexa de Ponte Liñares arrendáronse en 16.250 reais, por diante da do Carballiño (14.983) e da cidade de Ourense (9.253 reais e 24 marabedís). Con esas rendas pagábanse as alcabalas dos concellos da xurisdición. Pedro González de Ulloa describiu en 1777 as feiras como «las mejores de la provincia, muy abundante de todo», sobre todo en gando, que se mostraba nun espazoso campo da vila, con panos e outras mercadorías debaixo de alpendres; en 1779 a feira de Xinzo e a de Ponte Liñares remataron en 22.000 reais ^[1]. Sobre Ponte Liñares véxase A ponte de Liñares e a feira nova.

As feiras do 14 e do 27

En xaneiro de 1915 a corporación municipal acordou crear unha nova feira o día 27 de cada mes, exenta de taxas para criadores e feirantes; ao non prosperar, o 1 de abril de 1922, sendo alcalde Alonso Nieto Casado, creouse de novo. Chegou a ter a mesma vitalidade que a do 14, de modo que Xinzo pasou a ter dúas feiras importantes, ademais dos mercados semanais dos martes e sábados. Nos anos 50, durante o mandato do alcalde Xesús Carlos Romero Nieto, designouse o día 21 para unha terceira feira, que tivo pouco éxito e desapareceu ^[1].

A feira do 14 de maio era a «feira das mozas»: a vila enchíase de mozos e mozas á procura de noivo, e dicíase: «O que non bota noiva o 14 de maio, non a bota en todo o ano» ^[1].

O día de feira nos anos 50

As feiras do 14 e do 27 eran o motor comercial da vila. Nos anos 50 ocupaban a Praza Maior, a rúa Lepanto, a praza dos ovos (hoxe Xoán XXIII), a praza do peixe (hoxe Bispo Idacio), a rúa San Roque e o campo do Toural ^[1].

Case todos os labregos das aldeas próximas viñan a pé coas vacas e becerros, saían cedo e tardaban unha ou dúas horas, ata tres os de máis lonxe, se non viñan nos autobuses mixtos. As vacas novas vendíanse para traballar; as vellas e os becerros ían para o matadoiro. Para levar o gado había que sacar e pagar unha guía no concello de orixe. O concello de Xinzo adxudicaba en poxa o cobro dos arbitrios da feira ^[1].

Pola feira andaban cortabolsas, trileiros (o máis coñecido, o Titá), charlatáns como o chamado Mario e curandeiros como a Remi, que cuberta de cobras vendía ungüentos; no verán, os vendedores de auga de limón; e tamén cantares de cego e mendigos. Os nenos rebuscaban no chan o cornecho do centeo ou, por uns céntimos, gardaban no predio da igrexa vella en construción os burros, mulas e cabalos dos veciños que viñan á feira ^[1]. Sobre a Remi das cobras e outros costumes, véxase Feirantes, cinzarradas e vodas por poderes; sobre os espazos da feira, Praza Maior, Ladeira e Toural.

O esmorecemento

Nos anos 60 e, sobre todo, desde os 70 a feira de gando foi esmorecendo: os tratantes, xa motorizados, mercaban o gando nas aldeas. Cara á metade dos anos 70 o concello eximiu do pago dos arbitrios os labregos que levasen gando. O autor describe a feira actual como un feirón de téxtil, bolsos e calzado a prezos baixos, que remata ao mediodía e na que os veciños aproveitan para facer compras e comer o polbo ^[1]. As Feiras Comarcais do Campo de 1964-1966 foron un intento de revitalizar o mundo agrario: As Feiras Comarcais do Campo de Xinzo.

Preguntas frecuentes

Que día se celebra a feira de Xinzo?

A feira tradicional é a do día 14 de cada mes; desde 1922 hai tamén a do día 27 ^[1].

Desde cando existe?

Hai referencias desde 1131, e o recuento de postos da feira data de 1576 ^[1].

Por que se chamaba «feira das mozas» a do 14 de maio?

Porque a vila se enchía de mozos e mozas á procura de noivo ^[1].

Ligazóns

• Historia da Limia
• Xinzo de Limia
• Economía da Limia

Fontes

1. «As feiras de Xinzo a través do tempo», Historia de Xinzo (17/11/2018), do libro Xinzo de Limia na memoria. https://historiadexinzo.wordpress.com/2018/11/17/as-feiras-de-xinzo-a-traves-do-tempo/