Os límicos nas inscricións romanas: a tésera gladiatoria de Celer e Corellius Limicus

A palabra Limicus, «límico», aparece en inscricións latinas moi lonxe da Limia. Dúas delas, recollidas pola web comarcal xinzodelimia.eu na súa sección «Civitas Limicorum», interesan porque mostran individuos que levan o nome do pobo dos Limici, o da civitas Limicorum do Conventus Bracaraugustano, e que viviron ou viaxaron polo resto de Hispania ^[1][2].

A tésera gladiatoria de Niebla

Aparecen na web a peza e a súa ficha: unha tésera (lámina de bronce cuadrangular, de 17 cm de longo e 4,3 de ancho, con catro buratos nos ángulos e unha asa) atopada en 1867 á beira do río Tinto, entre Niebla e Moguer (Huelva), e hoxe conservada no Museo Arqueolóxico Nacional co número de inventario 37.810; a ficha dálle data do século I. O campo epigráfico ten catro liñas, rodeadas dunha liña incisa, e as letras están punteadas ^[1].

O texto di:

CELER ERBVTI F(ilius) LIMICVS / BOREA CANTI(filio) BEDONIE(n)SI / MVNERIS TES(s)ERA(m) DEDIT / AN(n)O M(arco) LICINIO CO(n)S(ule)

A tradución que recolle a web, atribuída ao profesor J. González, é: «Celer, fillo de Erbutio, natural da cidade dos Límicos, deu esta tessera gladiatoria a Borea, fillo de Cantio, natural de Bedunia, no ano do consulado de Marco Licinio» ^[1]. Segundo a ficha do Museo, Celer sería un organizador de xogos (munus) e Borea un gladiador natural de Baedunia, preto da Bañeza (León). A peza debeu estar colgada dun muro de casa, vertical ou horizontal, como lembranza daqueles xogos; a función exacta non se coñece ^[1].

Discrepancia na data. A propia web ofrece dúas datacións incompatibles: a ficha do Museo suxire «posiblemente o ano 64», mentres que unha nota de departamento de Historia Antiga relaciona o cónsul Marco Licinio Craso coa data do 27 d. C. A tradución e a lectura foron interpretadas de maneiras diferentes, como recoñece a fonte ^[1]. Non hai aquí datos para decidir entre ambas.

Que di sobre a Limia. A web comarcal interpreta que Celer é natural da civitas Limicorum, e a sección que a acolle identifica esa civitas coa Xinzo romana. Esa localización é discutida na historiografía: unha parte dos investigadores situaba o Forum Limicorum en Nocelo da Pena e outra en Xinzo. O que a tésera proba, en calquera caso, é que no século I un varón se presentaba como «límico» a centos de quilómetros, no sur de Hispania, e que formaba parte do mundo dos xogos públicos ^[1]. Véxase A Civitas Limicorum.

Corellius Limicus en Complutum

A segunda inscrición, atopada en Complutum (a actual Alcalá de Henares), é unha lápida funeraria cuxo texto di: D(is) M(anibus) / CORELLI SATVRNINI / ANN(orum) XXX / CORELL[i]VS LIMICVS / FRATRI PIISIMO / S(it) T(ibi) T(erra) L(evis), é dicir, «aos deuses Manes; de Corellius Saturninus, de trinta anos; Corellius Limicus ao seu irmán queridísimo; que a terra che sexa leve» ^[1]. O estudo de Julián Hurtado Aguña sobre os movementos de poboación no norte do Conventus Carthaginensis considera que o cognomen Limicus pode remitir á civitas Limicorum e data a lápida a finais do século II d. C. O nome do falecido aparece tamén nunha inscrición de Las Cuevas (Soria) ^[1].

Que ensinan estas pezas

Aínda que non son achados da Limia, as dúas inscricións serven de apoio á idea de que o etnónimo Limici tiña presenza en Hispania romana e que persoas orixinarias do territorio se desprazaban por razóns de traballo, comercio ou milicia. É un contexto útil para a Festa do Esquecemento, que recrea o paso do río Lethes polas lexións romanas, e para a historia da propia Civitas Limicorum ^[1][2].

O Monte do Viso: minas e epígrafes

Na propia Limia, o Monte do Viso (Nocelo da Pena, Sarreaus) concentra, en menos de catro quilómetros cadrados, catro grupos de minas de estaño e dous regatos que servían de lavadoiros (o Roupeiro e o Regueiro do Lobo). Unha nova lectura dunha ara atribúea a Ulpius, liberto imperial e procurador de metais (século II), e no Viso apareceron nove epígrafes, entre eles un a Nabia e un a Xúpiter, segundo García Valdeiras en Minius IX ^[3]. Esta actividade mineira axuda a explicar a presenza romana no territorio.

Preguntas frecuentes

Ligazóns

• Historia de Xinzo de Limia
• Prehistoria e castros
• Xinzo romano: estatuas sedentes e peza de marfil
• A Civitas Limicorum

Fontes

1. «Civitas Limicorum», xinzodelimia.eu (arquivo web), sección de inscricións romanas, con ficha do Museo Arqueolóxico Nacional e cita de J. González, Corpus de Inscripciones latinas de Andalucía, Huelva, vol. I, 1989, e Hispania Epigraphica 2, 1990, n.º 428; e de Julián Hurtado Aguña (USAL). http://www.xinzodelimia.eu:80/civitas_limicorum.htm
2. Copia en Wayback da mesma páxina. https://wayback-xinzodelimia.xinzodelimia.com/civitas_limicorum.htm
3. García Valdeiras, Minius IX, citado nas notas internas de investigación do proxecto (a URL orixinal non se conserva).