Curiosidades da Limia

Cantos de cego, Ermelinda do Muíño, xogo da ola e cidades asolagadas

Tradicións orais e populares da Limia na Galipedia: os cantos e romances de cego, a cantareira Ermelinda do Muíño (Sas, Sarreaus), o xogo da ola do domingo oleiro de Xinzo e o mito galego das cidades asolagadas, con Antioquía.

Esta páxina recolle catro tradicións populares con artigo na Galipedia que tocan a Limia, escritas con palabras propias ^[1]–^[4].

Os cantos e romances de cego

Os cantos e romances de cego son cancións interpretadas por unha persoa, home ou muller, cega ou non, cun acento gutural ou nasal e unha postura característica coa cabeza deitada. Os instrumentos típicos son o violín ou a zanfona, ás veces con acompañantes que levaban percusión, e ían ás festas e romarías. Os temas eran moi variados: crimes de paixón, vidas de sentenciados, sucesos notorios, amores e aventuras, presos, milagres e santos, bandidos, curas e criadas, e historias locais que caricaturizaban personaxes célebres ^[1].

No século XIX, cando os medios de comunicación eran poucos, os cegos funcionaban como cronistas que levaban as novas ás aldeas. Levaban cartelóns grandes, as maltrañas, con imaxes do relato; o moinante que os guiaba ía sinalando co punteiro o debuxo do texto que se cantaba ^[1]. Na Limia, os cantos de cego das feiras figuran tamén nos textos de arquivo do Entroido: véxase Entroido: memoria e arquivo. Castor Castro estudou os romances e cegos músicos da Limia Alta en Lethes (2010–11) ^[1].

Ermelinda do Muíño

Ermelinda Seguín Matías, coñecida como Ermelinda ou Hermelinda do Muíño, naceu en Sas (Sarreaus) en 1924 e morreu no mesmo lugar en 2013. Traballou e viviu máis de trinta anos nun muíño, e o seu tío era Ángel López, «o cego de Sas». Foi cantareira de amplo repertorio de romances e cantares de reis, de rolda, de cego e de fiadeiro, e tocaba a lata. Protagonizou o capítulo 19 do programa Alalá e en 2008 recibiu unha homenaxe no V Día do Orgullo Gaiteiro ^[2].

O xogo da ola

É un xogo popular do Entroido en varias vilas galegas: seis ou máis xogadores en roda, disfrazados e coa cara enfarruscada, tíranse olas de barro polo aire sen deixalas romper. Quen as rompe paga unha multa e bebe viño. Unha madriña pon as olas en xogo, cobra as multas, dá viño e pide cartos ao público; o árbitro, sobre unha escada adornada con mimosas, leva un corno e impón multas ao chou. En Xinzo de Limia xógase o segundo domingo do ciclo, o domingo cacheleiro ou oleiro; no Porriño desde 1944. O xogo está documentado en Francia na Idade Moderna: Rabelais, no Gargantua (1535), chámao cassepot ^[3].

Cidades asolagadas

O tema das vilas asolagadas no fondo das lagoas, castigadas por mal comportamento ou falta de hospitalidade, é común na mitoloxía galega. Luís Monteagudo recolle 23 lugares asolagados en Galicia, e Xoán Cuba di que non hai lagoa galega sen a súa cidade asolagada. Os casos máis coñecidos son Antioquía (a da lagoa de Antela), Valverde, Duio e a lagoa de Cospeito. Hai fontes que elevan a cifra a máis de setenta; ás veces o castigo vén por unha muller que garda o pozo ou a fonte, ou por un mouro meigo ^[4]. Véxase Lendas de Xinzo de Limia.