Historia da Limia

O século XX na Limia: luz, prensa, emigración, desecación e guerra

Guía do século XX na Limia: a luz eléctrica de 1911, a prensa local, o Antela F.C., a emigración, a Guerra Civil e a guerrilla, a desecación de Antela desde 1958, as areeiras e a vida cultural de Xinzo.

Luz eléctrica en Xinzo: outubro de 1911
Prensa local: seis xornais entre 1911 e 1925
Antela F.C.: 1919
Desecación de Antela: obras desde 1958

O século XX foi na Limia o século das grandes transformacións: a luz eléctrica, a prensa local, o ocaso das feiras, a emigración, a Guerra Civil, a desecación da Lagoa de Antela e, ao final, a recuperación cultural. Esta páxina ordena os temas e leva a cada páxina que os desenvolve.

1900–1925: luz, xornais e primeiros clubs

Segundo Edelmiro Martínez Cerredelo, o alumeado de Xinzo pasou do petróleo ao proxecto de acetileno de 1906 e, despois, ao eléctrico: o concello adxudicou o arrendo en 1909 a Camilo Conde e Francisco Conde-Valvís, e a iluminación eléctrica púxose en marcha en outubro de 1911, con corrente da central de Allariz ^[1]. Ese mesmo ano, o 24 de decembro, saíu o primeiro número de El Eco Antelano, o primeiro dos seis xornais locais editados entre 1911 e 1925, e en 1919 naceron Juventud e o Antela F.C., o club máis antigo da provincia de Ourense ^[2]^[3]. Véxase Xinzo: industria e servizos no século XX, Antela F.C. 1919 e Xinzo en 1905, segundo Fialho de Almeida.

Administración e comunicacións

A Galipedia recolle que o decreto do 15 de xullo de 1836 creou o concello de Moreiras, integrado en Xinzo o 9 de xaneiro de 1927 ^[5]. A estrada Villacastín–Vigo e a capitalidade do partido xudicial deron peso comarcal á vila: véxase A estrada Villacastín-Vigo e o partido xudicial.

Emigración

A emigración marcou xeracións enteiras: América desde 1920, Venezuela e Brasil, Euskadi e Cataluña nos cincuenta e Europa desde os sesenta. Véxase Os limiaos emigrantes, con historias individuais como a de José Ramón Pérez Cid ^[6].

1936–1953: Guerra Civil, represión e guerrilla

O golpe de xullo de 1936 abriu unha etapa de represión e, despois, de guerrilla antifranquista: véxase Memoria histórica da Limia e os apartados A represión de 1936, Mulleres represaliadas e A guerrilla antifranquista. En 1943 o Entroido custou o cargo ao alcalde de Xinzo, segundo Cerredelo (Historia do Entroido).

Posguerra, cines e vida cultural

Nas décadas de 1940 a 1970 abriron os cines Los Molinos (1948) e Antelano (1954), o Café Ideal, a Biblioteca Antelana (1954) e o Colexio Santa Marina. Véxase Vida cultural de Xinzo, 1948–1970, As feiras comarcais do campo (1964–1966) e Lembranzas da Xinzo de antes.

1958: a desecación da Lagoa de Antela

As obras de desecación comezaron en Ponte Liñares en setembro de 1958; a superficie mellorada foi de 3.165 hectáreas e o investimento ata 1964 de 92 millóns de pesetas ^[4]. Os obreiros do Instituto Nacional de Colonización, os «laguneros», dinamizaron a vila, pero a lagoa desapareceu e dez especies de aves deixaron de criar en Galicia. Véxase A desecación da Lagoa de Antela e Memoria e testemuños.