O ciclo do Entroido de Xinzo, xornada a xornada

Guía das xornadas do Entroido de Xinzo de Limia segundo a web oficial do Concello: Petardazo, Fareleiro, Oleiro, Meco, Noite de Corredoiro, Corredoiro, días centrais, desfiles, Enterro da Sardiña e Piñata.

Duración: cinco semanas consecutivas
Declaración: Interese Turístico Internacional (2019)
Días principais: Domingo, Luns e Martes de Entroido
Remate: Domingo de Piñata

A web oficial do Entroido, mantida polo Concello de Xinzo de Limia, resume a festa como «un sentimento» e presenta o Entroido de Xinzo como un dos máis importantes polo seu peso ritual e o máis longo de Europa, porque se estende durante cinco semanas consecutivas. Os días principais son o Domingo, o Luns e o Martes de Entroido, pero o ciclo tradicional comeza moito antes, cos domingos Fareleiro, Oleiro e Corredoiro, e prolóngase ata o Domingo de Piñata. A mesma web lembra que a festa está declarada de Interese Turístico Internacional dende 2019 ^[1]^[2].

Os sábados e o Petardazo

Dado o atractivo turístico da festa, o Concello decidiu converter en xornadas de festa tamén os sábados previos a cada domingo do ciclo. O primeiro é o Sábado de Petardazo: ás 00:00 lánzase un gran foguete que, ao estourar nos ceos limiáns, avisa de que comeza o ciclo entroideiro ^[2]^[4].

Os tres domingos previos

Fareleiro (páxina propia: O Domingo Fareleiro). Dirixido sobre todo ás crianzas, ten os seus antecedentes en décadas pasadas, cando mozas e mozos se lanzaban os farelos ao ir facer a muiñada. Quilos de farelo e fariña tinguen de branco a Praza Maior, as rúas próximas e a quen se atreva a participar; a web aconsella levar a roupa máis vella ^[2]^[5].
Oleiro (páxina propia: O Domingo Oleiro). É o Xogo das Olas, unha das tradicións máis orixinais e vistosas. Vén do costume de quitarlles as olas ás mozas que ían ás fontes e pasalas entre os mozos para falar con elas. Hoxe xógase ao serán entre a Praza Maior e a Praza de Oriente, polo Barrio de Abaixo: centos de olas de Niñodáguia voan e rompen contra o chan; a maioría están baleiras e outras agochan sorpresas, e a quen lle cae a ola corresponde pagar unha rolda de viño ^[2]^[6].
Corredoiro. Na terceira fin de semana desátanse as ansias de festa e centos de persoas disfrazadas saen ás rúas. É o día en que as Pantallas teñen xa permiso para ocupar prazas e rúas, e a música e os disfraces enchen a vila ^[2]^[9].

O Meco e a Noite de Corredoiro

O sábado anterior ao Domingo Oleiro é o do desfile e colgamento do Meco, boneco que preside a festa como símbolo do Entroido galego fronte á autoridade e que serve para rirse de figuras da actualidade. O Meco sobe á atalaia acompañado da Procesión dos Fachós, elaborados artesanalmente coa palla colleitada a man nunha seitura en xullo ^[2]^[7].

Na véspera do Corredoiro está a Noite de Corredoiro, na que os homes han de ir vestidos de mulleres. Nela vense os primeiros grupos organizados e disfrazados e as primeiras parodias ^[2]^[8].

Os días centrais

O sábado serve para quentar motores antes de catro días intensos. O domingo comeza cedo: quen non se deitou da noite anterior saúda polas rúas do barrio vello a quen vai á igrexa, e a saída da misa aproveitase para despregar dotes humorísticas. O luns, non feriado, é a xornada que máis aproveitan as veciñas e veciños para vivir a festa con máis intimidade, e polas mañás o entroido confúndese coas tarefas cotiás. Os martes, o Desfile do Martes reúne centos de visitantes para ver pasar disfraces, comparsas, carrozas e grupos musicais. A web insiste en que non hai regras escritas: vale o traxe estrafalario ou o máis elaborado, hai música constante de gaiteiros e charangas e, sempre, o pano de fondo das Pantallas, que corren, saltan, fan soar choquiñas e axóuxeres e entrechocan as vexigas para infundir respecto aos que non van disfrazados ^[2].

Desfile infantil

O Desfile Infantil celébrase o venres anterior á fin de semana do Entroido e consolidouse como unha das citas imprescindibles: centos de nenas e nenos percorren as rúas de Xinzo desde os seus colexios ata a Praza Maior, onde se mesturan con alumnado doutros concellos da Limia. Cada clase traballa nas semanas previas o traxe que lucirá, o que reforza o coñecemento das tradicións entre a infancia da comarca ^[2]^[10].

Enterro da Sardiña e Domingo de Piñata

Noutros lugares da península o Carnaval remataría co enterro da sardiña, pero en Xinzo aínda se alonga un día máis. No Enterro da Sardiña, o cortexo fúnebre satiriza e esaxera a tristeza da despedida ata o lume final da sardiña, na primeira xornada da Coresma; nada escapa á ollada transgresora do Entroido, nin sequera a Dona da Fouce. A festa dáse por rematada no Domingo de Piñata, con actividades infantís e os derradeiros compases das charangas ^[2]^[11].

A Pantalla

A web define a Pantalla como a máscara tradicional de Xinzo, símbolo do pobo a nivel internacional, e dálle o cometido de gardián do Entroido, garantindo que todo o mundo forme parte activa da festa ^[3]. Máis detalle na anatomía da Pantalla.

Cambios recentes na organización

Algúns cambios documentados na web oficial: en 2020 o desfile de comparsas e carrozas pasou ao Domingo de Piñata, con inscrición previa e premios en metálico para disfraces, comparsas e carrozas ^[12], e nese mesmo ano o Concello dotouse por primeira vez dun Plan de Autoprotección, con zonas de evacuación, recursos de emerxencia e cortes de tráfico segundo a xornada ^[13]. Os programas, artistas e horarios cambian cada ano: para a edición en curso, consulta sempre a web oficial do Concello (https://xinzo.gal/entroido/).

Como o contaba a web comarcal en 2009

A web comarcal xinzodelimia.eu describía en 2009 algunhas tradicións con detalles que hoxe seguen sendo útiles para entender a festa ^[14]–^[18]:

Farelada. Daquela explicaba que o Fareleiro era antes un día machista, porque só os homes fuxían das mulleres, e que a batalla de fariña polas rúas chegaba a gastar máis de 2.000 kg ^[14]. Hoxe, segundo o Concello, é unha xornada pensada sobre todo para as crianzas ^[5].
Oleiro. Falaba de corros que se pasan olas de barro, traídas de Niñodáguia, con auga ou fariña; quen deixa caer a súa paga unha botella de viño, que se deposita na «Ola Sagrada» e comparten despois os participantes ^[15].
Meco. O monicreque de palla, vestido con roupa vella, que se pendura dun pao na praza ou nunha encrucillada, lugares onde segundo a crenza se aparecen as ánimas e a Santa Compaña. Antes cada barrio de Xinzo tiña o seu; en 2009 quedaban dous, un na Praza Maior e outro no Barrio de Abaixo, na Praza de Oriente ^[16].
Enterro da Sardiña. Dábase como o día en que practicamente remata o Entroido, tempo de criticar a políticos, Igrexa e Goberno e de excesos gastronómicos (filloas, orellas, pratos de porco) ^[17]. En 2026 a web oficial segue a describilo como un cortexo fúnebre satírico ^[11].
Piñata. A web de 2009 dicía que poñía o punto final e que había que agardar un ano para recomezar ^[18].

Daquela o ciclo xa se presentaba como o máis longo de España, e o Museo Galego do Entroido organizaba obradoiros de pantallas para o alumnado da comarca e exposicións de carteis e máscaras ^[14].