Entroido de Xinzo de Limia

A Pantalla entre as máscaras do Entroido de Galicia: peliqueiros, cigarróns, felos e vergalleiros

A Pantalla de Xinzo comparte familia coas máscaras ourensás: peliqueiro de Laza, cigarrón de Verín, felo de Maceda e, na propia Limia, o vergalleiro de Sarreaus; esta páxina sitúa cada unha e explica os folións.

Familia: máscaras ourensás (arco de Maceda e Allariz ao sur da provincia)
Máscara de Xinzo: a Pantalla
Máscara limiá veciña: o vergalleiro de Sarreaus
Función común: meter medo, bater e escorrentar a veciñanza

A Pantalla de Xinzo de Limia non é unha máscara illada: forma parte do grupo das chamadas máscaras ourensás, as do arco de vilas que, segundo a Wikipedia en galego, nace en Maceda e Allariz, se estende polo sur da provincia e remonta polo leste ata a Ribeira Sacra ^[1]. Para entender o Entroido de Xinzo conviña saber con quen comparte familia, e en que se diferencia.

O que teñen en común as máscaras ourensás

Son, habitualmente, máscaras coloristas que cobren a cara, moitas delas feitas en madeira, e a súa misión é meter medo, asustar, bater nos veciños ou escorrentalos; aínda que ás veces saen en grupo, a súa presenza é normalmente individual ^[1]. A enciclopedia contrapón este grupo ás máscaras da zona atlántica (xenerais da Ulla e do Deza, damas e galáns de Vilaboa), de traxes tamén vistosos pero que adoitan deixar o rostro descuberto e cuxo peso está na actuación colectiva ^[1].

Dentro do grupo ourensán, a lista de personaxes do Entroido galego sitúa cada figura no seu lugar ^[2]:

Peliqueiro: Laza, Castrelo do Val e Sarreaus.
Cigarrón: Verín.
Folión: Viana do Bolo, Manzaneda, Vilariño de Conso, A Gudiña, O Bolo, A Veiga e A Pobra de Trives.
Boteiro: Viana do Bolo, Vilariño de Conso, A Gudiña e A Pobra de Trives.
Felo: Maceda, Arnuíde e Vilar de Barrio (e, noutra variante, Folgoso do Courel).
Vergalleiro: Sarreaus.
Pantalla: Xinzo de Limia.

A Pantalla, a máscara de Xinzo

A web oficial do Concello define a Pantalla como a máscara tradicional de Xinzo e «gardián do Entroido», con permiso para coller a quen vaia sen disfrazar e levalo en volandas ata o bar máis próximo, onde deberá convidar a unha rolda ^[5]. O seu traxe (camisa e pantalón brancos, faixa vermella, polainas negras e capa vermella con cintas de cores), o cinto de campás e axóuxeres e as vexigas de vaca fano inconfundible; os detalles están en Anatomía da Pantalla.

A Limia ten máis máscaras: o vergalleiro de Sarreaus

No concello veciño de Sarreaus pervive o vergalleiro, a máscara tradicional do seu Entroido. Segundo a Wikipedia, as súas raíces están no Entroido tradicional da comarca, con referencias a máscaras semellantes entre os séculos XIX e mediados do XX: en Sarreaus había outros personaxes, como o Matalobos ou o Polainas, que foron perdendo presenza pola proximidade e a influencia dos grandes entroidos veciños, sobre todo os de Xinzo, Verín e Laza ^[3]. A comezos dos anos noventa impulsouse a recuperación da máscara e do seu traxe, que leva polainas negras con pompóns vermellos, faixa vermella con chocas, blusa branca de liño, calzóns brancos con cintas negras, vermellas e verdes, chaleco negro de feltro e máscara de pasta de papel; o elemento máis característico é o corno de vaca, co que o vergalleiro percorre as rúas chamando á participación ^[3]. Desfila o Domingo de Entroido, e remata cunha comida popular ^[3].

Os folións

Os folións non son unha máscara, senón unha procesión musical: a Wikipedia sinala os folións entre os ritos colectivos e performativos do Entroido galego e, na lista de personaxes, asocia a figura do folión a concellos de Trives, Viana e a súa contorna ^[1]^[2]. Noutro lugar a mesma enciclopedia lembra que o ciclo de Laza comeza ás badaladas do día de Ano Novo co primeiro folión ^[1]. O son que identifica o Entroido de Xinzo é, en cambio, o da propia Pantalla: chocas, axóuxeres e vexigas de vaca ^[5].

Onde ver todas xuntas

O Museo Galego do Entroido dedica a sala central ás «raíñas do Entroido», cos traxes dos personaxes máis coñecidos de Galicia: o felo de Maceda, o boteiro de Viana do Bolo, o vergalleiro de Sarreaus, o vellarrón de Riós, a mázcara de Manzaneda, o peliqueiro de Laza, o cigarrón de Verín, o labardeiro de Mugares, o troteiro de Bande, a bonita de Sande, o xeneral do Ulla, o volante de Chantada e a Pantalla de Xinzo ^[4].