Antela na fotografía e na memoria: «A memoria asolagada» e os «Cadernos da Limia»

A desecación da Lagoa de Antela, o segundo espazo lacustre máis importante da Península segundo o Museo da Limia, non deixou só cambios na paisaxe e na economía: deixou tamén unha memoria colectiva que a fotografía, o libro e a música tentaron recoller. Esta páxina presenta tres traballos que seguen vivos na comarca. Para a historia da desecación e as súas discrepancias, véxase A Lagoa de Antela.

«Antela. A memoria asolagada» (1997)

O libro Antela. A memoria asolagada, editado por Xosé Luís Martínez Carneiro (Xerais, 1997), recolleu testemuñas de veciños, como a dunha muller de Baltar que vía «o mar» cada vez que baixaba á chaira e que nos anos noventa xa non o vía. O Museo da Limia sitúa o decreto do 27 de decembro de 1956 de «saneamento e colonización da Lagoa de Antela» como o paso franquista que sancionou a desecación, completada en 1962 segundo esa fonte, e lembra que Otero Pedrayo a chamou «máxico cristal», roto pola fría contabilidade de peritos foráneos ^[1]. O libro foi, segundo o Museo, un fito para sensibilizar os limiaos sobre a protección do medio ambiente e para dar visibilidade a cambios como a desecación e a concentración parcelaria ^[2].

Dous traballos sobre esta obra pasaron polo Museo: unha exposición fotográfica homónima do 3 de agosto ao 7 de outubro de 2018, dentro dos actos do 60.º aniversario do inicio da desecación, coa colaboración do Centro de Cultura Popular do Limia, Vía Lethes e a revista Lethes ^[1]; e outra en decembro de 2022, no 25.º aniversario do libro, visitable ata o 8 de xaneiro de 2023 ^[2]. Véxase Exposicións e actividades do Museo da Limia.

«Cadernos da Limia», de Blas González

O fotógrafo vigués Blas González, que pasou parte da súa infancia en Xinzo, concibiu o proxecto Cadernos da Limia / Limia’s Sketchbook. Un extracto en vídeo, «Antela», con música de Brais González (Caspervek Trío), presentouse en 2018, seis décadas despois do comezo da desecación definitiva. O artista cre que os sentimentos dos habitantes están divididos entre a nostalxia e os intereses económicos, e que a lagoa era parte esencial da identidade da Alta Limia, das lendas e das biografías persoais. O vídeo ten tres seccións: a calma inicial (a Pedra Alta, a vexetación endémica e unha areeira que parece unha lagoa), a agresión da man humana e da industria (a música cambia a un ritmo bélico e aparecen caixóns de patacas) e unha parte final pensada para preguntar se hai esperanza ^[3].

A exposición dos Cadernos da Limia abriu na Casa da Cultura de Sandiás o 18 de novembro de 2023 e estivo visitable ata o 14 de xaneiro de 2024, con catálogo e un programa de actividades: unha xornada «Encontros na Lagoa Ausente» cun percorrido polo concello e as Areeiras de Sandiás guiado por Nancy Blanco, un obradoiro de lectura e escritura, unha charla do historiador Miro Martínez Cerredelo e a presentación de Antela Editorial, un proxecto de literatura infantil, entre outras ^[4].

Preguntas frecuentes

Ligazóns

• A Lagoa de Antela
• Exposicións e actividades do Museo da Limia
• Charcas e aves da Lagoa de Antela
• Sandiás

Fontes

1. Museo da Limia, «A exposición “A Memoria Asolagada” resgata a Lagoa no 60 aniversario do inicio da desecación», 28/08/2018. https://museodalimia.com/a-exposicion-a-memoria-asolagada-resgata-a-lagoa-no-60-aniversario-do-inicio-da-desecacion/
2. Museo da Limia, «Exposición Antela. A memoria asolagada», 07/12/2022. https://museodalimia.com/exposicion-antela-a-memoria-asolagada/
3. Vía Lethes, «Antela, extracto de “Cadernos da Limia”, proyecto audiovisual de Blas y Brais González», 12/09/2018. https://vialethes.es/antela-limia-proyecto-blas-gonzalez
4. Vía Lethes, «Exposición Cadernos da Limia, de Blas González e amigos, en Sandiás», 13/11/2023. https://vialethes.es/exposicion-cadernos-da-limia-blas-gonzalez-amigos-sandias