Xinzo romano: as estatuas sedentes e a peza de marfil

O casco vello de Xinzo de Limia ten sido obxecto de moitas catas arqueolóxicas desde que apareceu unha boa carrada de vestixios romanos. Os achados máis coñecidos son as estatuas sedentes e, desde 2016, unha peza de marfil medieval ^[1][2].

As estatuas sedentes

Na finca Cortiñela, na zona do Regueiro, apareceron dúas estatuas sedentes que miden 0,68 e 0,71 m de alto e 0,41 m de ancho no torso, hoxe no Museo Arqueolóxico Provincial de Ourense. Atopáronse descabezadas e sentadas nunha especie de cadeira. As dúas personaxes levan brazaletes (viriae), de dous aros nunha e de tres na outra; unha ten torques ao pescozo e a outra debeu perdelo coa cabeza; unha parece suster dous tarros nas mans; ambas visten un saio de escote triangular ^[1].

Segundo Xosé Ferro Couselo (1972), son romanas, probablemente da época baixo romana, porque a cadeira o proba e apareceu cerámica deste tempo preto delas. Elixio Rivas defende que son célticas, porque a roupa, as xoias, o saio, os brazaletes e o torques son atributos celtas ^[1].

Santa Mariña: unha necrópole sobre un asentamento romano

Nunha escavación de 2000 na rúa Leopoldo Álvarez, detrás da igrexa parroquial, apareceu unha sepultura de tégula, que sería parte dunha necrópole instalada sobre un asentamento romano abandonado, como na escavación de Xusto Rodríguez na igrexa veciña, onde a necrópole de tégulas (séculos III–IV) cobre construcións baixoimperiais do século III. O asentamento romano parece ocupado do século I ao III. Nas escavacións da igrexa de Santa Mariña, entre novembro de 1995 e febreiro de 1996, dirixidas por Manuel Justo Rodríguez, tamén apareceron sepulturas e restos de edificios anteriores ^[3].

A peza de marfil de 2016

En marzo e abril de 2016 escavouse na rúa Santa Mariña, números 4–6. O arqueólogo limiao Manuel García Valdeiras resume o contexto: antes xa se vira un hipocausto no número 6; en 2012 sondaxes na rúa da Igrexa 12 revelaron estruturas da época flavia (século I); e desde 2002 as intervencións mostran a importancia de Xinzo como asentamento romano, con aras a Reve e Cibeles, as dúas estatuas sedentes, un miliario e cantaría romana ^[2].

Os restos romanos destes dous soares quedaron arrasados pola construción das vivendas modernas, pero o estudo do material mostrou unha ocupación flavia e un revolto medieval e moderno onde apareceu a peza de marfil, unha das poucas mostras de eboraría medieval en contexto arqueolóxico en Galicia ^[2].

A peza mide 5,5 cm de alto, ten base de 5 × 2,5 cm, perfil triangular e unha cara esquemática de 3 × 2,5 cm. Pola forma, o tamaño e a estabilidade parece unha peza de xadrez, probablemente un peón, de marfil importado e, polo tanto, reservada a unha elite. Non se coñecen paralelos medievais en Galicia; no museo da catedral de Ourense hai oito pezas de xadrez fatimí do século X, en cristal de rocha, e o marfil medieval máis coñecido da provincia é a Virxe Abrideira de Allariz ^[2].

Ligazóns

• Historia da Limia
• Xinzo de Limia
• Xinzo romano: as sondaxes de 2014-2015
• Prehistoria e castros
• Igrexas e relixiosidade de Xinzo

Fontes

1. «Estatuas sedentes de Xinzo de Limia», Historia de Xinzo, 8 de setembro de 2021. https://historiadexinzo.wordpress.com/2021/09/08/estatuas-sedentes-de-xinzo-de-limia/
2. «Peza de marfil de Xinzo de Limia», Historia de Xinzo, 13 de marzo de 2019 (extracto de Manuel García Valdeiras). https://historiadexinzo.wordpress.com/2019/03/13/peza-de-marfil-de-xinzo-de-limia/
3. «Breve historia dos cemiterios de Xinzo de Limia», Historia de Xinzo, 21 de outubro de 2021. https://historiadexinzo.wordpress.com/2021/10/21/breve-historia-dos-cemiterios-de-xinzo-de-limia/