As igrexas de Xinzo: a igrexa vella, as capelas, a igrexa nova (1908-1965) e a vida relixiosa

Historia das igrexas de Xinzo: a ruína de Santa Mariña (1859), as capelas de 1831, a igrexa nova de 1908-1965, a Semana Santa de 1954, o Corpus antigo e a irmandade do clero de 1900.

Edelmiro Martínez Cerredelo reconstruíu a historia dos templos de Xinzo con documentos parroquiais e municipais. Esta páxina resume os que tratan de edificios e de vida relixiosa.

A ruína da igrexa de Santa Mariña (1859-1860)

En 1859 o párroco, Xosé Gómez Muíños, advertiu varias veces do estado ruinoso do tellado e da parede norte da igrexa, que ameazaban caer en plena misa. Co consentimento do Concello e dunha comisión de veciños acordouse reedificar a parede norte e construír na nave dous arcos de granito, de forma semicircular, capaces de recibir bóveda coma o coro, e usar madeira de castiñeiro para o tellado. En abril de 1860 o párroco escribiu ao bispo que «la nave de esta iglesia parroquial se halla en un estado ruinoso», que a parte do tellado estaba afundida máis dunha vara, que só os puntais evitaban o derrubamento e que, aos días de choiva, a auga caía dentro; a obra custaría 5.500 reais en cantaría e 3.000 en carpintaría, e a fábrica tiña 5.000 reais dispoñibles ^[1].

As capelas e a visita do bispo (1831)

Os informes da visita pastoral do bispo Dámaso Iglesias e Lago, o 13 de xuño de 1831, din que na parroquia había tres capelas: Santo André (en Baronzás, documentada en 1743), Santa María Madalena (no camiño Real de Castela, onde estaba o cemiterio da vila, na altura do actual cruce da avenida de Madrid coa rúa Rosalía de Castro; documentada en 1683) e San Roque e San Caetano (no campo da feira do gando; documentada en 1718). O Concello mantiña as dúas de Xinzo e a de Baronzás, sen dotación propia ^[2]^[3]. O bispo visitou o altar maior (Santa Mariña), os colaterais do Carme e do Santísimo Cristo e o altar da Nosa Señora do Rosario, nunha capela cuxa metade con seis sepulturas era do conde de Gimonde, e as demais dos herdeiros de Xosé Gómez Opazo e de Antonio Villarino; pagaban á fábrica en centeo por dotación e o conde tiña tamén a carga dunha misa semanal rezada ^[3].

A igrexa nova: 1908-1965

A comezos do século XX a igrexa de Santa Mariña quedaba pequena. En febreiro de 1908 o cura ecónomo, Francisco Arias Moleiro, comprou en nome do bispo uns terreos fronte á «praza dos ovos» (hoxe Xoán XXIII), por 1.250 pesetas, para unha igrexa nova; o primeiro proxecto atribúese ao arquitecto Daniel Vázquez-Gulías. As obras comezaron sen licenza municipal, houbo un expediente de expropiación da casa número 4 da rúa Lepanto e a parroquia vendeu parte dunha tenza do Formigueiro (1.800 m²) para financiala, pero acabaron paralizadas ^[4]. En 1931 o concelleiro Álvaro Rodríguez Suárez propuxo comprar a igrexa abandonada (convertida en vertedoiro e aparcadoiro de burros) para abrir unha rúa; non prosperou. Despois o párroco proxectou unha segunda igrexa nos terreos do adro da vella, que habería derrubado parte da casa parroquial: afortunadamente non se fixo e salvouse a igrexa vella ^[4].

Nos anos sesenta, cos capeláns Benigno Moure e Darío Carracedo e o párroco Cesáreo Sobrado, encargouse un novo proxecto, «Cristo Rei», ao arquitecto Manuel Conde Fidalgo (orzamento 2.259.012,95 pesetas). Non se fixo tal como se proxectou: construíuse unha igrexa máis modesta, financiada con mensualidades de cada familia (unhas vinte mil pesetas ao mes) e donativos anónimos, e a parroquia tivo que vender o resto da tenza. Rematou en 1965 e inaugurouse solemnemente o domingo 29 de agosto dese ano ^[4].

A Semana Santa de 1954

A vila era moi relixiosa: durante a Semana Santa pechábanse os cines, as emisoras só emitían música sacra e sermóns e estaba practicamente prohibida a festa. O programa de 1954, impreso na imprenta Blanca de Xinzo, anunciaba comuñón xeral de homes e misa de olivos o Domingo de Ramos (con procesión de Nuestro Padre Jesús de Nazaret e sermón radiado), o lavatorio de doce nenos e a procesión da Oración do Horto o Xoves Santo, ou as procesións do Venres Santo; a emisora «Radio Ginzo» (cita) radiaba os actos ^[5].

O Corpus antigo

Ata comezos dos anos cincuenta celebrábanse por separado o Corpus e as festas de Santa Mariña, coas principais festas da vila no Corpus; en 1953 unificáronse. O programa incluía xigantes e cabezudos, gaitas, bandas, sesións de vermú, verbenas con orquestras (Los Chicos del Jazz, Casanovas, Jo, Bellas Farto, Continental, Florida, La Palma, Reñones), foguetes do pirotécnico Eladio, fútbol, xincanas de motos e carreiras ciclistas. As procesións eran multitudinarias, con rapazas figurando as Virtudes, anxos e os nenos da primeira comuñón ^[6]. Otero Pedrayo escribía en 1961 que a procesión «ten moito que ver», con «unha chea de rapazas vestidas, figurando as Virtudes» ^[6]. Véxase Festas de Santa Mariña.

A irmandade do clero (1900)

O 1 de setembro de 1900 os párrocos, ecónomos, coadxutores, presbíteros e diáconos da Limia constituíron a «Hermandad Eclesiástica del Sagrado Corazón de Jesús de Ginzo de Limia» (cita), con sede na igrexa de Santa Mariña: celebraba a festa do patrón no primeiro martes de setembro, con misa de aniversario polos defuntos, e obrigaba a visitar os irmáns enfermos, asistir aos funerais en dúas leguas á redonda e aplicar tres misas por cada irmán morto ^[7].