Historia da Limia

Mulleres traballadoras e pioneiras de Xinzo no século XX

Comerciantes, cociñeiras, mestras e farmacéuticas que marcaron a vida de Xinzo no século XX, segundo a lista que completou o historiador Edelmiro Martínez Cerredelo tras o libro «Mulleres ilustradas da Limia».

Contexto: libro «Mulleres ilustradas da Limia» (CDR O Viso e CEIP Rosalía de Castro)
Ámbitos: comercio, hostalaría, ensino, farmacia e cultura
Período: século XX

Cando o CDR O Viso e o CEIP Rosalía de Castro presentaron en Xinzo o libro Mulleres ilustradas da Limia, o historiador Edelmiro Martínez Cerredelo valorou a iniciativa pero lembrou que faltaban moitas mulleres, sobre todo do rural, e publicou en marzo de 2025 unha lista complementaria en Historia de Xinzo. Esta páxina resume as que corresponden ao mundo do traballo, do comercio e dos estudos superiores, deixando para a páxina de memoria histórica as mulleres represaliadas ^[1].

Matriarcas do comercio

Blanca Asorey. Viúva de Antonio Gelpi, con doce fillos, trasladouse a Xinzo na década de 1930 para facerse cargo da casa e do almacén de ultramarinos do seu irmán Manolo Asorey. A familia rexentou case todo o século XX os Almacenes Asorey, de alimentación e bebidas, na Praza Maior, con venda ao por maior en toda a comarca ^[1].
Celia Alonso Durán. Nos anos corenta, co seu marido Manolo Cerredelo, fíxose cargo da tenda de ultramarinos que traspasara un familiar; cando el morreu, en 1962, continuou co negocio e cos seus fillos. En 1967 trasladaron o almacén e a tenda á rúa Curros Enríquez, onde se converteron nos maiores distribuidores de alimentación e bebidas da Limia, e logo ampliaron a distribución de bebidas. Cerredelo sitúa a tenda ao carón dos Asorey e dos almacéns Díaz como referentes de alimentación da vila ^[1].

Cociñeiras e hostalaría

Felicia Durán Ojea: durante máis de trinta anos foi a alma da cociña da Fonda Ledo (hoxe rúa Curros Enríquez) e logo do Hostal Avenida, na actual rúa de Ourense ^[1].
Pura Gómez Losada: xefa da cociña do bar-restaurante Maragón, un dos máis acreditados de Xinzo e rexentado por mulleres, dos anos cincuenta polo menos ata os setenta ^[1].
Corona Cerredelo Pardo: estudou no instituto de Ourense en 1927 e traballou na cociña da taberna El Retiro (Praza de San Roque), no bar Platillo Volante (rúa dos Viños) e na Gran Taberna (hoxe avenida de Madrid) entre mediados dos anos corenta e arredor de 1974; segundo o autor, aquela hostalaría puxo de moda as tapas en Xinzo e ela nunca lle negou a receita a ninguén ^[1].

Pioneiras en estudos superiores

Cerredelo salienta que estas mulleres naceron en familias con recursos para darlles estudos, o que non era común, e que tiveron mérito por estudar na maioría dos casos lonxe de casa e nunha sociedade patriarcal ^[1].

Dolores Salgado Feijóo (1912): estudou Maxisterio en Santiago, onde coñeceu o seu marido, estudante de Farmacia, e foi mestra en Xinzo ^[1].
Rosa Salgado Feijóo: estudou Maxisterio e exerceu en Rebordachá, Seoane de Oleiros, San Pedro de Laroá e Parada de Ribeira; despois dun período en Valladolid (1952-1963) volveu ao ensino e rematou no CEIP Rosalía de Castro de Xinzo ata 1988 ^[1].
Isabel Penín Rodríguez: mestra e logo farmacéutica, rexentou a farmacia Penín nos anos cincuenta ata o seu pasamento en 1962 ^[1].
Adela Carril Fernández: viúva do farmacéutico Celso Peláez (finado en 1948), dirixiu a botica ata 1972; a súa filla Adelita Peláez Carril licenciouse en Farmacia en 1954 e despois marchou a Cataluña ^[1].
Nieves de Saa Carrera: unha das poucas limiás con carreira universitaria, farmacéutica en Sabarís (Baiona) desde 1963 ata a xubilación ^[1].

Cultura e teatro

Rosa Caval Martínez, mexicana chegada a Xinzo polos seus tíos, casou na vila e foi unha gran promotora cultural entre os anos corenta e setenta, sobre todo no teatro, que dirixiu e ensinou no Casino e no cine Los Molinos ^[1]. Véxase Vida cultural de Xinzo, 1948-1970.