Historia da Limia

Xinzo no século XX en retratos: comerciantes, fotógrafos, dentistas e músicos

Persoas e negocios que fixeron Xinzo no século XX: o Gran Bazar Melilla de Antonio Bobillo, Modesto Montero, os fotógrafos Dacal e Foto Brindes, os Martínez Biel e Paco Twist.

Esta páxina recolle persoas e negocios de Xinzo que Edelmiro Martínez Cerredelo biografou no seu blog.

Antonio Bobillo e o Gran Bazar Melilla

Antonio Bobillo García, zamorano (Codesal, 1852 – Xinzo, 1903), figura no anuario Bailly-Baillière de 1901 a 1903 como libreiro, pero o seu comercio era unha especie de grandes almacéns, o «Gran Bazar Melilla»: paquetería, quincallaría, ferraxaría, panadaría, librería e seguros, e representaba varias firmas. Casou con Mercedes Rodríguez Burges e tivo seis fillos (Marina, Gloria, Antonio, Modesto, Nilo e Fausto Senén); ao morrer el, a viúva e os herdeiros pasaron dificultades e varios fillos emigraron a América (Arxentina e Cuba) ^[1]. Outro comerciante, Domingo Bobillo Romero (m. 1912), tiña banca, tecidos, ferraxaría, ultramarinos e exportación de ovos e xamóns; a súa familia foi propietaria da «Empresa Bobillo» de autobuses Ourense–Xinzo–Verín ^[1].

Modesto Montero, o construtor

Modesto Montero Colmenero naceu en Santa Baia de Chamosiños (Trasmiras) hai máis de oitenta anos (cando se publicou a entrada, 2019), foi o maior de once irmáns e con doce anos foi a un colexio de San Juan de Dios en Madrid. Traballou en Dragados e Construcións en Andalucía e nos saltos do Sil, casou nos sesenta coa mestra Rosario Ferro e traballou como autónomo en Xinzo desde os sesenta ata 2001. Urbanizou e abriu por conta propia rúas novas entre os sesenta e os noventa, que fixeron crecer Xinzo «ao ancho»: Vicente Risco, Celso Emilio Ferreiro e Álvaro Cunqueiro, e na zona da Torre, Otero Pedraio e a praza da Torre; «A Torre» foi o primeiro edificio de Xinzo con ascensor ^[2].

A saga dos fotógrafos Dacal

Cara a 1915 volveu de Cuba, onde fora fotógrafo á minuta, Ricardo Dacal; instalouse na aldea da Torre (Porqueira) e percorría feiras e festas facendo retratos. O seu fillo Senén herdou o oficio e, desde 1944, cando o decreto franquista creou o DNI, case sen competencia na Limia, fixo as fotos do carné. Nos cincuenta instalouse na praza de San Roque, nº 13, e despois no nº 9, onde abriu estudio xa con José Dacal, que percorría a Limia en moto. Desde 1974 colaborou co fillo, José Luís, e coloreaban as fotos; nos oitenta foron dos primeiros fotógrafos da provincia en usar vídeo en vodas. Os negativos perdéronse nunha inundación do estudio, e hoxe o estudio, o único da vila, está rexentado pola cuarta xeración, José Luís e Gonzalo Dacal ^[3]. Matilde Gándara e Brindes Blanco, que volveron de Suíza cara a 1970, abriron no comedor da súa casa, na rúa do Toural, «Foto Brindes», fotógrafos «por accidente» e case sen experiencia ^[4]. Outro fotógrafo das feiras foi o Rizo, de Castro Caldelas, que desde Ourense tiña tamén un pequeno estudio en Xinzo, e expoñía as fotos en dúas vitrinas e no escaparate da libraría Blanca ^[7].

Os Martínez Biel: dentistas e personaxes

Fausto, Roberto e Xosefina Martínez Biel, fillos de Andrés Martínez, eran personaxes populares do Xinzo da segunda metade do século XX, «con fama de extravagantes, adiantados para o seu tempo». Fausto, odontólogo, intelixente e elegante, sempre con chapeu, afeccionado á música (regalaba a Nito os discos novos para os bailes da Pista Ideal) e ás quinielas; en 1955, cando se urbanizou o xardín da praza do peixe, trouxo dunha viaxe as dúas ras metálicas do estanque e doou os peixes de cores. Casares lembraba nunha crónica de «A Marxe» que tiña un título falso de marqués; tivo un desafío a duelo co militar retirado Martín Parareda, do Instituto Nacional de Colonización, que Casares conta noutra crónica ^[5].

Paco Twist

Francisco Ropero Gómez, «Paco Paco», de pai andaluz e nai galega, chegou a Xinzo a principios dos sesenta como traballador do Instituto Nacional de Colonización que desecaba a lagoa de Antela. Bautizárono Paco Twist por poñer de moda ese baile; tocaba batería e guitarra e era o amo da pista do Café Ideal. Nos sesenta emigrou a Francia, viviu en Málaga e en 1971 abriu en Amberes «A Taberna Flamenca» con Linda, unha cantante belga. O seu «Taka takata» foi un éxito en varios países de Europa central e en 1973 recibiu discos de ouro en Holanda e Francia ^[6].