Portas de cortes: pechos e cancelóns de A Forxa e As Pegas

Nas casas tradicionais da Limia o acceso adoita facerse pola porta da corte do gando, no andar baixo, por onde tamén entra e sae o carro. Xosé «Pepe» Calleja López estudou en As tradicións da Limia dous elementos desas portas: os pechos de A Forxa (Porqueira) e os cancelóns de As Pegas (Sandiás).

Os pechos de A Forxa

En A Forxa aínda hai casas tradicionais, aínda que moitas están abandonadas e algunhas caeron: entra auga polo tellado, apodrece a madeira e despois os pisos ata que os muros non aguantan. As portas das cortes teñen dúas follas e péchanse con «pechos», normalmente de madeira con pasador (o pasador é o que a xente chama pecho). O pecho simple de madeira era o que máis confianza dicía da veciñanza; despois os tempos trouxeron a desconfianza e a guerra o medo, e reforzáronse con metal, trancas, ferrollos, chaves e cadeados ^[1].

Os pechos de madeira de A Forxa clasifícanse en tres grupos ^[1]:

• Grupo A: pecho con amarre superior ao pasador, un saínte para tirar da folla. Exemplos de 30 e 33 cm de alto, con portas de 195-210 cm.
• Grupo B-1: pecho con asa (espazo para meter a man) e o pasador por riba da asa, nunha porta ao carón da cal hai outra de man para as persoas.
• Grupo B-2: pecho con asa e o pasador por debaixo; un exemplar en mal estado está remendado con cintas de ferro, con cadea e cadeado e unha tranca no interior.

Os pechos serven para que non saia o gando, non entren animais nin persoas non desexadas e o vento non abra as portas. Medidas típicas: portas de 195 a 219 cm de alto e de 155 a 192 de ancho, e pechos de 30 a 34 cm de alto ^[1].

Os cancelóns de As Pegas

En As Pegas, algunhas portas das cortes teñen por diante, nunha das follas, outra media porta, o cancelón, que chega a uns 100-130 cm de alto e ás veces ten fondo suficiente para apoiar os cóbados. Permite ventilar a corte cando a folla está aberta sen que saia o gando nin entren animais. Noutras zonas da Limia o mesmo servizo fai unha folla dividida en dúas partes; en As Pegas as portas principais son enteiras e o cancelón evita partir a folla, dándolle máis robustez ao conxunto ^[2].

Calleja midiu oito cancelóns, cunha media de 116 cm de alto, 110 de ancho e 8 de fondo, en portas de 222 por 213 cm de media. Son caixóns de madeira con dúas bisagras de ferro e un pasador sinxelo; algúns están reforzados con latón abaixo contra a auga, un, de fondo mínimo, está feito de táboas, e outro reutilizado «dado a volta». O cancelón servía tamén para que o propietario conversase cos veciños apoiado nel. Non todas as portas teñen cancelón ^[2].

Ligazóns

• Historia da Limia
• Etnografía da Limia
• Patrimonio de Porqueira
• Patrimonio de Sandiás

Fontes

1. «OS ELEMENTOS DE PECHE DAS PORTAS DE A FORXA. PORQUEIRA – Tradicións da Limia», As tradicións da Limia. https://tradicionsdalimia.es/os-elementos-de-peche-das-portas-de-a-forxa-porqueira/
2. «OS CANCELÓNS – Tradicións da Limia», As tradicións da Limia. https://tradicionsdalimia.es/os-cancelons/