O Entroido de Congostro: o galo corredoiro, o testamento do burro e o fargalleiro

O Entroido de Congostro, en Rairiz de Veiga, ten pouco que ver co de Xinzo, pero comparte con el o espírito participativo. Dun traballo que a Asociación Cultural «A Escola», formada na aldea por mozos que querían poñer en valor as tradicións dos maiores, fixo sobre o Entroido, e que lle deixaron fotocopiar a Xosé «Pepe» Calleja López nos anos noventa, recóllense os usos que siguen. O texto di que era un Entroido moi participativo, con toda a aldea implicada, desde as avoas que facían a comida ata os nenos ^[1].

O Domingo Corredoiro e a Corrida do Galo

O Entroido comezaba o domingo anterior ao Domingo de Entroido, o Domingo Corredoiro, coa Corrida do Galo. Pola mañá os mozos mercaban a escote un galo a algún veciño e poñían na cabeza un sombreiro de pólas e un mandil, e levaban unha vara de vimbio. O galo soltábase en San Miguel, a un quilómetro escaso, e guiábano polas poulas, dándolle bambeazos coa vara, ata Congostro, onde a corrida continuaba polas rúas e acababa na Aira da Moa, no centro da aldea. Alí o galo, case morto, pendurábase pola gorxa do balcón dunha casa e os nenos xogaban á pita cega, cos ollos tapados, para mallar nel; cando morría entregábase ao mestre da aldea. O artigo comenta que hoxe parece moi cruel, pero era un xogo habitual en moitas aldeas de Galicia e da Península, e que onde aparece o termo «corredoiro» no Entroido adoita haber unha corrida de galo. Pola tarde a «Mazallada» (os mozos) baila ao son de gaitas na Aira da Moa ^[1].

O testamento do burro

O Domingo de Entroido festexábase o Testamento do Burro. Durante o ano adoitaba morrer algún burro, tan útil para o transporte, e os mozos preparaban un testamento, supervisado por alguén que soubese facer versos, con dó polo animal e reparto das partes entre os veciños que se destacaron, para ben ou para mal. Un mozo ou unha moza lía o testamento montado nun burro, con dous acompañantes que tiraban do ramal, rodeado de toda a aldea ^[1]. O traballo transcribe o de 1989, o «Testamento do famoso burro do Xaime»: unha sátira en verso, en galego con tramos en castelán, sobre a morte do vello burro dun matrimonio de San Miguel (con anécdotas como o corte de uñas ao animal, a emigración dos fillos e o reparto da carne entre a familia e os veciños) que remata co grupo pedindo axuda para recuperar costumes esquecidas ^[1]. Para outros testamentos véxase Testamentos da burra.

O meco e o fargalleiro

O meco (boneco de palla con roupa vella de home) paseábase por toda a aldea e o martes de Entroido os mozos de Congostro e de San Miguel intentaban roubalo para que pasase a noite na súa aldea; esa rivalidade mantíñase todo o Entroido, con comparsas que ían dunha a outra. A máscara tradicional era o fargalleiro, para os nenos, que se vestían con roupa vella da casa e saían todos os días, ás veces con máscaras feitas de medias vellas das mulleres. Ían de casa en casa recollendo ovos, chourizos ou cartos e, cara ás dez ou once da mañá, facían unha tortilla na casa dun deles; co diñeiro mercaban refrescos e galletas ^[1].

As comidas do porco

En Congostro as comidas do Entroido xiraban arredor do porco: a María, a tripa máis delgada e longa do intestino groso, do Domingo Corredoiro; o bandullo, estómago do porco recheo de costelas e adobado con pemento, auga, sal e cebola, do Domingo de Entroido; a cachucha, cocida con patacas; e as filloas, de leite, fariña, ovos, azucre e sangue de porco ^[1].

Ligazóns

• Entroido de Xinzo de Limia
• Testamentos da burra
• Ciclo do Entroido de Xinzo
• Congostro
• Rairiz de Veiga

Fontes

1. «O ENTROIDO EN CONGOSTRO. RAIRIZ DE VEIGA. A LIMIA – Tradicións da Limia», As tradicións da Limia. https://tradicionsdalimia.es/o-entroido-en-congostro-rairiz-de-veiga-a-limia/