Genoveva Vázquez Calviño, parteira de Xinzo

Genoveva Vázquez Calviño, «a señora Genoveva», naceu en Ponte Barxas (Padrenda) o 1 de agosto de 1895 e morreu en Xinzo de Limia o 23 de setembro de 1971. Foi parteira, sen titulación, e unha das veciñas máis lembradas do Barrio de Abaixo ^[1].

Familia

Foi bautizada o 3 de agosto na igrexa de San Cibrao de Padrenda. Era filla de Ramón Vázquez Colmenero, carabineiro natural de Ansemil (Celanova), e de Adelaida Calviño Rodríguez, de Xinzo. Casou con Julio Vázquez Álvarez, de Queiroás (Allariz), muiñeiro e albanel, que traballou na Molinería Antelana de «O Ruca», no barrio de Vilasana; e criaron nove fillos: Julio, María Asunción, Vera, Milagros, María del Carmen, Manuela, Ramón, Eugenia e Adelaida ^[1]. O matrimonio non foi fácil: en 1930, con un embarazo moi avanzado, viaxou por media España a Posadas (Córdoba) para buscar o seu home e alí naceu Manuela; nos anos cincuenta a filla Vera tivo que ir a Ourense para que o pai volvese á casa ^[1]. Durante os anos da fame traballou tamén na fábrica de pan da Molinería, de Luis Barge Calviño, «O Ruca», que era seu primo segundo. Coidaba os pais, el carabineiro e a nai cega ^[1].

A parteira

Aprendeu con libros de medicina que lía nos ratos libres, coa experiencia de nove partos propios e coas prácticas de outras parteiras que viu. Non cobraba: a súa axuda era desinteresada. Bautizaba os recén nados en perigo, daba coidados antes do parto, consellos de aleitamento e atención ao bebé, e usaba remedios caseiros ^[1]. Naquela Xinzo, onde case todos os partos eran na casa e só había dous ou tres médicos da Asistencia Pública Domiciliaria, non consta outra matrona titulada ^[1].

A súa bisneta Noelia Gestoso dixo en La Región, na homenaxe do concello, que, nacendo un século despois, Genoveva sería médica ou enfermeira: «Ela era ama de casa e tivo nove fillos […] Empezou a ler libros e debeulle gustar ese mundo. Aprendeu a hixienizar os panos e tiña o seu propio instrumental» ^[1]. Os comentarios de veciños que Cerredelo recolleu no seu Facebook describen unha muller serena, resolta e servicial, que seguía varios días coa nai e ensinaba as primeiras a coidar do bebé; varias persoas din que lles salvou a vida ao nacer, e un veciño escribe: «merece un monumento neste pobo» ^[1]. En marzo de 2023 a política María Xosé Porteiro referiuse a ela como unha figura necesaria na liñaxe das mulleres, que representa a outras que fixeron ese mesmo labor ^[1].

Contexto

Cerredelo antepón unha introdución sobre a historia das parteiras en Galicia: da Idade Media, cando necesitaban permiso da Igrexa, ao século XIX, cando perderon medicación e instrumentos, ata que nas aldeas seguiron sendo imprescindibles ata ben entrado o século XX, antes dos colexios de matronas e da regulación dos estudos ^[1].