Segundo o Nomenclátor de Galicia, a parroquia comprende 6 entidades de poboación: As Pegas, Cardeita, Coalloso, O Castro, Sandiás, Santa Ana [1].
Patrimonio catalogado
O catálogo de patrimonio cultural do Plan Básico Autonómico da Xunta de Galicia recolle 39 bens nesta parroquia [2]:
- A Praza da Torre (As Pegas) — interese arqueolóxico
- A Praza das Cavadas (Sandiás) — interese arqueolóxico
- A Praza dos Inxertes (Sandiás) — interese arqueolóxico
- A Ringleira/O Montiño (Santa Ana) — interese arqueolóxico
- A Torre do Castro (O Castro) — interese arqueolóxico
- Ara de Sandiás (Sandiás) — interese arqueolóxico
- As Cavadiñas (Cerredelo) — interese arqueolóxico
- As Frasqueiras do Medio (As Pegas) — interese arqueolóxico
- Capela de Coalloso (Coalloso) — interese arquitectónico
- Capela de Santa Ana (Santa Ana) — interese arquitectónico
- Casa (Sandiás) — interese etnográfico
- Casa (Sandiás) — interese etnográfico
- Casa (Sandiás) — interese etnográfico
- Casa (Sandiás) — interese etnográfico
- Casa grande de Cardeita (Cardeita) — interese arquitectónico
- Casa na N-525 (Sandiás) — interese etnográfico
- Casa na N-525 (Sandiás) — interese etnográfico
- Casa na N-525 (Sandiás) — interese etnográfico
- Casa reitoral de Sandiás (Sandiás) — interese arquitectónico
- Casona en Santa Ana (Santa Ana) — interese arquitectónico
- Conxunto de Coalloso (Coalloso) — interese etnográfico
- Cruceiro (Novás) — interese etnográfico
- Cruceiro (Sandiás) — interese etnográfico
- Ermida de San Benito (Novás) — interese arquitectónico
- Fonte (Coalloso) — interese etnográfico
- Fonte (Sandiás) — interese etnográfico
- Forno (Sandiás) — interese etnográfico
- Hórreo (Cardeita) — interese etnográfico
- Igrexa de Sandiás (Parroquial de Santo Estevo) (Sandiás) — interese arquitectónico
- Inscricións (miliario da granxa do Irida) (Morgade) — interese arqueolóxico
- Inscripcións (ara a Xúpiter da lagoa de Antela) (Morgade) — interese etnográfico
- Lavadoiro (Sandiás) — interese etnográfico
- Monte de Santa Mariña (Santa Ana) — interese arqueolóxico
- Mámoa de Leiras da Tapada 1 (A Quinta) — interese arqueolóxico
- Mámoa de Leiras da Tapada 2 (Santa Ana) — interese arqueolóxico
- Mámoa de Leiras da Tapada 3 (Santa Ana) — interese arqueolóxico
- O Carrasco (Coalloso) — interese arqueolóxico
- Outeiro de Couso (Coalloso) — interese arqueolóxico
- Pazo do Espido (As Pegas) — interese arquitectónico
No inventario colaborativo Galicia Nomeada figuran ademais 14 elementos (fontes, cruceiros, muíños…) [3]: A Lagoa da Veiga, A Torre do Castro, Capela de Santa Ana, Capela de Santa Madalena, Capela do San Bieito da Uceira, Capela do San Miguel, Ermida de San Bieito da Uceira, Fonte do Regueiriño, Igrexa e Reitoral de Santo Estevo de Sandiás, Muíño dos Santana, O Castro, O Forno, O Pazo do Espido, Peto de Ánimas.
O Camiño de Santiago en Sandiás
Sandiás, a 8,5 km de Xinzo, é a cabeceira do concello e ten albergue de peregrinos á entrada, a pé do camiño, con 22 prazas en tres dormitorios [5][6]. Xacopedia sitúa a capital municipal (650 m) a 129 km de Santiago e lembra que pola zona pasaban na Idade Media os peregrinos do sur de España pola Vía da Prata e os procedentes de Chaves e Vila Real [7]. A guía critica que o camiño oficial vaia pola N-525 en vez de polo núcleo, preto da igrexa e da torre medieval [8]. Esa torre é a do Castro, asaltada en 1386 polo duque de Lancaster, Juan de Gante, que ese ano viaxou a Compostela [7]. A uns 4 km do núcleo, seguindo a ruta xacobea, está a igrexa de Santiago de Coedo, con Santiago Matamouros no tímpano [7]. Véxase A Torre do Castro de Sandiás e O Camiño de Santiago pola Limia.
Persoas ligadas
Persoas con ficha nesta web que naceron ou están ligadas a este lugar:
Fontes
- Nomenclátor de Galicia – Galicia Nomeada (Xunta de Galicia / RAG) (CC (Xunta de Galicia / RAG))
- Catálogo de patrimonio cultural (Plan Básico Autonómico, Xunta de Galicia) (Xunta de Galicia)
- Galicia Nomeada (inventario de microtoponimia) (CC (Xunta de Galicia / RAG))
- Artigo da Galipedia (CC BY-SA 4.0)
- Gronze.com, «Etapa Xinzo de Limia–Allariz: recorrido». https://www.gronze.com/etapa/xinzo-limia/allariz/recorrido
- Gronze.com, «Albergue de peregrinos de Sandiás». https://www.gronze.com/galicia/orense/sandias/albergue-peregrinos-sandias
- Xacopedia, «Sandiás». https://xacopedia.com/Sandi%C3%A1s
- Gronze.com, «Etapa Xinzo de Limia–Allariz, Vía de la Plata». https://www.gronze.com/etapa/xinzo-limia/allariz
