Patrimonio da Limia: torres, conventos, muíños e aldeas etnográficas

Cruceiros e petos de ánimas da Limia

Inventario dos 158 cruceiros, cruces, calvarios e petos de ánimas da Limia por concello e parroquia, segundo Galicia Nomeada e o catálogo de patrimonio da Xunta.

Os inventarios de patrimonio rexistran 158 cruceiros, cruces e petos de ánimas en 11 concellos da Limia. Son marcos de camiños, adros e encrucilladas que sinalaban o paso dos mortos, protexían os camiños e servían de lugar de rezo; esta páxina recolle o que dan os inventarios, concello a concello e parroquia a parroquia, sen engadir datas nin autorías que as fontes non indican ^[1]^[2].

Que son un cruceiro e un peto

O cruceiro é unha cruz de pedra, normalmente sobre un fuste e unhas gradas, situada en adros, camiños ou cruces de rutas. O peto de ánimas é un pequeno nicho ou capela aberta, adosado a un muro ou exento, onde se rezaba polas ánimas do purgatorio. Os inventarios clasifican ambos na mesma categoría («cruceiro-peto») e tamén recollen cruces, calvarios e oratorios ^[1]^[2].

Baltar (25)

O concello de Baltar inventaría 25 elementos nos inventarios consultados ^[1]^[2].

Abades: Conxunto de edificacións no entorno do cruceiro. Edificio 1; Cruceiro da Quintá; Cruceiro de San Paio; Peto de Ánimas (×2).
Baltar: cruceiro.
Garabelos do Bouzo: Cruceiro de Garabelos; Cruceiro en Bouzo; Outeiro da Cruz; Outeiro de Cruz; Peto de ánimas en Garabelos do Bouzo.
Niñodaguia: Cruceiro de Niñodaguia; Cruceiro do Eiró; Cruz nunha casa; Peto de Ánimas.
Tixós: Cruceiro de Tixós; Cruceiro no cemiterio de Tixós; Peto de Ánimas de Tixós.
Tosende: Cruceiro das Maus; Cruceiro de Tosende; Peto de Ánimas (×2).
Vilamaior da Boullosa: Cruceiro de Vilamaior; Cruz nunha casa; Peto de Ánimas.

Calvos de Randín (31)

O concello de Calvos de Randín inventaría 31 elementos nos inventarios consultados ^[1]^[2].

Calvos: Cruceiro de Calvos; O Cruceiro; Peto de ánimas de Calvos.
Castelaus: Cruceiro de Castelaus 1; Cruceiro de Castelaus 3.
Feás: O Cruceiro; O Peto; Peto de ánimas de Feás.
Lobás: O Cruceiro.
Randín: Calvario de Vilariño; Cruceiro da Capela; Cruceiro das Cuartelas; Cruceiro de Paradela; Cruceiro de Randín; Cruceiro do Lombo; Cruz da Capela; Cruz do Chao do Monte; O Cruceiro (×3); O Oratorio; Peto de ánimas de Vilar; Tres cruceiros en Vilariño; cruceiro (×2).
Rioseco: Cruceiro de Padroso; Cruceiro de Rioseco.
Santiago de Rubiás: Cruceiro de Rubiás; Peto de ánimas de Rubiás.
Vila: Cruceiro en Vila; O Cruceiro.

Os Blancos (11)

O concello de Os Blancos inventaría 11 elementos nos inventarios consultados ^[1]^[2].

Aguís: Cruceiro de Fonte Arcada; Cruceiro de Loureses; Cruceiro do lavadoiro en Loureses; O Cruceiro; Peto de ánimas en Loureses.
Covas: Peto de ánimas de Covas.
Covelas: Cruceiro do adro; Cruceiro no camiño vello.
Os Blancos: Cruceiro dos Blancos; Cruceiro nos Chaos; Peto de ánimas dos Blancos.

Porqueira (9)

O concello de Porqueira inventaría 9 elementos nos inventarios consultados ^[1]^[2].

Paradela de Abeleda: Cruceiro de Paradela; Cruz de Lobios; Hórreos (grupo) na zona do cruceiro en Paradela.
Porqueira: Cruz de Forxa.
Sabucedo: Cruceiro do Rial.
San Lourenzo de Abeleda: Cruceiro de San Lourenzo; Cruz de Reboreda; Cruz de San Lourenzo; Hórreos (grupo) no contorno da cruz de Reboreda.

Rairiz de Veiga (19)

O concello de Rairiz de Veiga inventaría 19 elementos nos inventarios consultados ^[1]^[2].

Congostro: Cruceiro de Congostro 1; Cruceiro de Congostro 2; O Cruceiro; Peto de Ánimas de Congostro.
Guillamil: A Cruz; A Cruz de Pazos; Calvario de Guillamil; Cruceiro da Capela; Cruceiro de Nigueiroá; Peto de Ánimas de Xuxá; Peto de ánimas na Vivenda en Filgueiras.
Ordes: O Cruceiro.
Rairiz de Veiga: Cruceiro da Saínza; Cruceiro de Rairiz de Veiga; Peto de Ánimas da Sainza de Abaixo.
Sabariz: Cruz de Sabariz (×2).
Zapeaus: Cruceiro de Zapeaus; O Cruceiro.

Sandiás (7)

O concello de Sandiás inventaría 7 elementos nos inventarios consultados ^[1]^[2].

Couso de Limia: Cruceiro.
Piñeira de Arcos: Cruceiro (×2); O Cruceiro.
Sandiás: Cruceiro (×2); Peto de Ánimas.

Sarreaus (6)

O concello de Sarreaus inventaría 6 elementos nos inventarios consultados ^[1]^[2].

Lodoselo: Cruceiro en Lodoselo.
Nocelo da Pena: Cruceiro en Nocelo da Pena.
Paradiña: Cruceiro de Paradiña; O Cruceiro.
Sarreaus: Cruceiro de Sarreaus; cruceiro.

Trasmiras (19)

O concello de Trasmiras inventaría 19 elementos nos inventarios consultados ^[1]^[2].

Abavides: Cruceiro; Cruceiro do Calvario (restos); cruceiro.
Chamosiños: Cruceiro en Chamosiños; Cruz da Cavada da Poula; Cruz do Outeiro.
Escornabois: Cruceiro en Escornabois; O Cruceiro; Peto de ánimas.
Trasmiras: Cruceiro de Pinaverde; Cruceiro na rúa do Cruceiro; Cruceiro na rúa do Forno; Cruceiro no camiño vello; Cruceiro no ceminterio.
Vilaseca: Cruceiro no camiño a Abavides; Cruceiro no camiño a Nocelo.
Zos: Casa con cruz e patio; Cruceiro en Zos; Cruz sobre portón en Zos.

Vilar de Barrio (3)

O concello de Vilar de Barrio inventaría 3 elementos nos inventarios consultados ^[1]^[2].

Arnuíde: Cruceiro do Castro.
Vilar de Barrio: Cruceiro 1; Cruceiro2.

Vilar de Santos (3)

O concello de Vilar de Santos inventaría 3 elementos nos inventarios consultados ^[1]^[2].

Parada de Outeiro: Cruceiro de Castelaus; Cruceiro de Laioso; cruceiro.

Xinzo de Limia (25)

O concello de Xinzo de Limia inventaría 25 elementos nos inventarios consultados ^[1]^[2].

A Pena: Peto de Ánimas (×2).
Boado: O Cruceiro.
Damil: Cruceiro.
Faramontaos: Cruceiro.
Ganade: Cruceiro (×2).
Guntimil: Cruceiro.
Lamas: O Cruceiro.
Laroá: O Cruceiro (×2).
Moreiras: Cruceiro de Moreiras.
Morgade: Cruceiro.
Mosteiro de Ribeira: Cruceiro.
Novás: Cruceiro; O Cruceiro.
Parada de Ribeira: Cruceiro.
Piñeira Seca: Cruceiro.
San Pedro de Laroá: A Cruz; Cruceiro; O Cruceiro de Abaixo; O Cruceiro de Arriba; Peto de Ánimas.
Solbeira de Limia: Cruceiro.
Xinzo de Limia: O Cruceiro.

Como usar este inventario

Os nomes reprodúcense tal como figuran nos inventarios. Cando varios elementos teñen o mesmo nome xenérico (por exemplo «O Cruceiro»), aparecen repetidos entre parénteses. Para os cruceiros de maior interese hai fichas máis detalladas nas parroquias de Xinzo de Limia; o cruceiro da romaría da Saínza e o Calvario de Guillamil están en Rairiz de Veiga. Véxase tamén o índice de patrimonio da Limia e a Etnografía da Limia.

Preguntas frecuentes

Cantos cruceiros e petos hai na Limia?

Os inventarios consultados rexistran 158 elementos entre cruceiros, cruces, calvarios e petos de ánimas, repartidos en once concellos ^[1]^[2].

Onde hai máis?

Calvos de Randín, Baltar e Xinzo de Limia son os concellos con máis rexistros; o recuento depende de canto catalogou cada concello no seu plan urbanístico, non dunha cifra oficial de cruceiros ^[2].