Patrimonio

A Pedra Alta ou Pedra Grande de Antela: o menhir da Lagoa

A Pedra Alta é un menhir de granito de 3,47 m, no corazón da antiga lagoa de Antela, marco entre Xunqueira de Ambía, Sarreaus e Vilar de Barrio; ten inscricións cristiás, foi danado por un tractor en 1975 e a Deputación recolocouno en 1986.

A Pedra Alta, tamén chamada Pedra Grande de Antela ou Pedra Alta de Cortegada, é un menhir chantado no que foi o corazón da lagoa de Antela. Pertence nominalmente á parroquia de Cortegada (Sarreaus) e marca o límite dos concellos de Xunqueira de Ambía, Sarreaus e Vilar de Barrio ^[1].

O monumento

Segundo a descrición do proxecto Altalimia, é un «menhir oblongo de granito de gran groso, de sección irregular e máis longo no terzo superior», con varias inscricións, algunhas superpostas, o que mostra a súa reutilización. As inscricións foron estudadas polo investigador Tomás Vega e dan conta dunha reutilización cristiá; a súa datación, como a doutras «pedrafitas» do territorio, é moi difícil de precisar ^[1]. Turismo de Galicia di que puido erixirse entre o terceiro e o cuarto milenio antes de Cristo e que Tomás Vega Pato identificou varias cruces e unha inscrición cristiá que se faría entre os séculos IX e XII; recolle tamén a hipótese de que a propia lagoa debese o nome ao menhir, pois «antela» sería diminutivo de «anta», palabra que en galego se aplica a pedras de monumentos megalíticos e de peches de terreo ^[4]. Mide 3,47 metros de altura e entre 73 e 42 cm de ancho, e é un dos poucos menhires de Galicia ^[1].

Foi danado por un tractor en 1975 e non foi ata 1986 cando a Deputación se fixo cargo del e o chantou no emprazamento actual, a só 70 metros do lugar onde se atopara ^[1]. A comarca ten un magnífico repertorio megalítico; o exemplo máis destacado é a concentración do val de Salas entre Calvos de Randín e Muíños ^[1].

A lenda

A lenda recollida en Galicia Encantada di que a Virxe ía voando cara a Cortegada desde o monte Poedo coa Pedra na cabeza e que lle acabou por caer; tamén a ligan a unha moura que fiaba á vez que sostiña a mole na cabeza ^[1]^[2].

O premio que leva o seu nome

Desde 2017 a Pedra Alta dá nome ao premio do Museo da Limia, cuxa figura é unha réplica do menhir feita polo escultor Xosé Lois Carreira. Véxase Premio Pedra Alta ^[1].