The smallest concello in A Limia, between the plain and the Allariz hills: where the Iron Age gold earring was found, home of the Museo da Limia and the restored village of Saa, within the Área de Allariz Biosphere Reserve.
Vilar de Santos is the smallest concello (municipality) in the A Limia district, in the province of Ourense, straddling the Allariz massif and the plain [7]. The Vilar de Santos earring, one of the finest pieces of Iron Age (castrexo) goldwork, was found here in 1924, and the village is home to the Museo da Limia, in the old rectory [4][10].
It had 1,001 inhabitants in 2003, 858 in 2016 and 784 in 2025 [4][1]. After Xinzo, it is the most densely populated concello in A Limia [1][2].
Landscape
Together with Allariz, Rairiz de Veiga and A Bola, Vilar de Santos forms the Área de Allariz Biosphere Reserve, designated by UNESCO in 2005: a basin crossed by the Limia and ringed by hills, with wet meadows in the Natura 2000 network and cattle of the native limiá breed grazing on Mount Penamá [7][4]. The OU-531 road from Xinzo to Celanova runs through it [4].
History
Hillforts and the earring
There are mámoas (megalithic burial mounds) and castros (Iron Age hillforts) at Laioso, O Mosqueiro, Vilar de Santos and Saa, and place names such as Pedra da Anta, Penedo da Moura and A Cidá [5][4]. The Saa hillfort, on a rise above the former lagoon, was defended by a rubble wall and a ditch about four metres deep; inside, archaeologists found buildings, part of a rotary quern and black-ware pottery [6].
In 1924, at a spot called Albariño on the edge of the Lagoa de Antela, Benito Saburido was digging a two-metre ditch to drain a field when he found the earring (arracada): a gold pendant 8.4 centimetres long and weighing 18 grams, decorated with five bell-shaped cups and figures of water birds, one holding a bunch of grapes in its beak [10][8]. The gold, with traces of tin, comes from alluvial deposits [8]. Florentino López Cuevillas studied it in 1927, when it belonged to the parish priest, Marcelino Freiría, who sold it to the Provincial Archaeological Museum of Ourense in 1979 [10][9]. Today it is the municipality’s emblem [10].
Romans and the Middle Ages
The Vía Nova from Braga to Astorga crossed the south of the municipality, and there was an important Roman villa at Parada de Outeiro[5][4]. The churches of Vilar de Santos and Parada de Outeiro keep Romanesque features, and a medieval road linked Parada with A Regueira [5][4].
Old regime
The area came under the jurisdiction of Sandiás. Vilar de Santos, Saa and As Casas da Veiga belonged to the Order of Santiago, which seems to have run a pilgrims’ hospital here; Parada belonged to the marquis of Malpica, and Laioso to the Ozores and Sotomayor families [5]. The municipality was formed in 1836 by joining the parishes of Vilar de Santos and Parada de Outeiro [5].
The 20th century
Under the Second Republic the municipality had four schools and a library [5]. In December 1948 a group of guerrillas lodged in Parada de Outeiro and Toxediño, and there was a shoot-out with the Civil Guard [15]. The draining of the Lagoa de Antela in the 1950s and 1960s had a heavy economic and social impact and increased emigration [5]. From the 1970s the municipality invested in local culture: the Museo da Limia opened in 1992, the Santa Marta business park was created in 1998 and the village of Saa was restored for tourism [4][5].
Heritage highlights
Museo da Limia, opened in 1992 in the old rectory of Vilar de Santos [4][18].
Village of Saa, restored for tourism, with its hillfort [5][6][17].
The Romanesque churches of San Xoán de Vilar de Santos and Santa María de Parada de Outeiro[4][18].
The Outeiro and Señorita manor houses, the Parada de Outeiro rectory and the chapels of San Xoán at Laioso and Santa Marta at Castelaus [18].
The muíños (watermills) of O Folón at Toxediño and As Súas Aidas at Outeiro; hórreos (traditional raised granaries), springs and washing places at Laioso [18].
The heritage catalogue lists 73 sites in the municipality [18].
Festivals
Festas das Neves, Vilar de Santos’s patronal festival, on the first weekend of August; in 2026 it ran from 7 to 9 August [11].
Romaría (traditional pilgrimage festival) of San Xoán in the village of Saa, with an open-air supper and a queimada[12].
San Bieito Preto, patron saint of Parada de Outeiro, whose dark-skinned image is deeply venerated, with a procession [13].
Festa da Arracada, created in December 2024 to mark the centenary of the earring’s discovery, with a treasure hunt, a play and a communal meal in the village of Saa [14].
Mariquiña and the moura of Monte das Cantariñas, in Laioso (a moura is a mythical enchanted woman who guards treasures): a moura filled a girl’s shawl with gold coins in exchange for her silence; when the girl told her mother, she vanished, and a voice said: "a Mariquiña por lengoreteira, está na miña barriga con pan e manteiga" ("Mariquiña, for telling tales, is in my belly with bread and butter"). Locals consider it the municipality’s most famous legend [16][17].
Santa Marta and the serpent of Castelaus: the saint freed the village from a great serpent, which is why it has a chapel in her honour [16].
The snake with a carnation in a spring at Laioso, which would turn into a young woman if someone took the flower from it before midnight [16].
Un home de avanzada idade sufriu un atropelo este mércores, 4 de novembro, ao redor das 17:30 horas, nas inmediacións do Museo da Limia.
O accidente ocorreu cando a vítima cruzaba polo paso de peóns situado fronte ao centro cultural. O vehículo implicado é un turismo con matrícula francesa.
O home estaba consciente tras o impacto, aínda que sufriu lesións de consideración, entre elas:
Posible fractura nunha perna.
Un golpe na cabeza.
Aínda que se baralla que o deslumbramento polo sol…
Un home de idade avanzada foi atropelado este mércores, 4 de novembro, na contorna da Casa do Concello de Vilar de Santos. O suceso ocorreu arredor das 17:30 horas.
A vítima estaba consciente no momento da asistencia, pero sufriu lesións de consideración. Os servizos de emerxencia están a avaliar as seguintes feridas:
Unha posible fractura nunha perna.
Un golpe na cabeza.
O vehículo implicado é un turismo Mercedes con matrícula francesa. As autoridades están a investigar as causas do…
O pasado 31 de outubro celebramos unha noite de Samaín moi especial coa actividade A Lenda de Saa, na que as persoas participantes puideron gozar dun percorrido cheo de misterio e sorpresas. Dende o Concello de Vilar de Santos queremos agradecer a participación de todas as persoas asistentes e, especialmente, a colaboración desinteresada daquelas que […]
O rexedor de Vilar de Santos, Marcos Nogueiras, participou este sábado nunha festa de Samaín organizada no municipio para toda a veciñanza.
O evento destacou pola súa elaborada posta en escena, que logrou converter a celebración nunha xornada de convivencia festiva moi participativa.
A aldea de Saá, en Vilar de Santos, celebrou o Samaín cunha representación teatral da súa propia lenda local protagonizada polos seus veciños.
A iniciativa buscaba recuperar o espírito máis ancestral desta festividade, combinando historia, identidade e misterio. Os habitantes da localidade foron os encargados de organizar a posta en escena, logrando unha recreación que destacou polo seu realismo e a súa ambientación terrorífica para mergullar aos asistentes na tradición.
Os concellos de Vilar de Santos e Allariz recibiron unha axuda de 121.638,88 euros da Xunta para modernizar a xestión dos seus residuos ao longo do 2026.
Este investimento, cofinanciado nun 60 % pola Unión Europea, servirá para mellorar a limpeza e a sostibilidade na zona mediante as seguintes accións:
Compra dun camión novo: Estará destinado en exclusiva a recoller biorresiduos (restos orgánicos).
Nova ruta de recollida: Facilitará o transporte do lixo orgánico ata as plantas onde se…
Os concellos de Allariz e Vilar de Santos recibirán unha axuda de 121.638 euros da Xunta para mercar un vehículo especializado na recollida de biorresiduos.
O obxectivo é mellorar a separación do lixo doméstico e facilitar o seu tratamento posterior. Esta compra, que se executará ao longo do ano 2026, permitirá:
Crear unha ruta específica para recoller só os residuos orgánicos (restos de comida).
Garantir o seguimento dos residuos ata que chegan á planta de tratamento.
Cumprir coas…
Os concellos de Vilar de Santos e Allariz obtiveron unha axuda de 121.638,88 euros da Xunta de Galicia para modernizar a xestión dos residuos municipais. O obxectivo principal é mellorar o tratamento do lixo orgánico (biorresiduos) ao longo deste ano 2026.
A subvención, financiada nun 60 % pola Unión Europea, destinarase a:
Mercar un vehículo específico para a recollida selectiva de residuos orgánicos.
Crear unha nova ruta de recollida dedicada exclusivamente a este tipo de lixo.
Levar o…
O Concello de Vilar de Santos organiza A Lenda de Saa. Os asistentes deben presentarse puntuais na praza do Concello para comezar a actividade e seguir as normas de seguridade marcadas pola organización.
Para garantir que todo saia ben, debes ter en conta estas instrucións:
Puntualidade: chega á hora que teñas asignada na túa quenda á praza do Concello.
Acompañantes: os menores de 14 anos deben ir sempre cun adulto.
Grupos: é obrigatorio ir sempre xunto ao resto do grupo e seguir en todo…
Subvencións destinadas á contratación de persoas mozas inscritas no Sistema Nacional de GarantÍa Xuvenil, no ámbito da Comunidade Autónoma de Galicia, a través da colaboración con entidade locais. Esta axuda esta cofinanciada pola Unión Europea no marco do Programa FSE+Galicia 2021-2027 dentro do obxectivo político 4 “Unha Europa máis social e inclusiva, por medio da […]
O Concello de Vilar de Santos organiza o próximo 31 de outubro "A Lenda de Saa", unha actividade especial polo Samaín que require inscrición previa para organizar os grupos.
As saídas realizaranse desde a praza do Concello, cunha frecuencia de 45 minutos entre cada grupo. As normas para participar son as seguintes:
Inicio: ás 18:30 horas.
Grupos: máximo de 30 persoas.
Inscrición: cómpre cubrir un formulario en liña indicando o número de asistentes e o horario preferido.
A asignación final…
Co obxectivo de facilitar a organización de A Lenda de Saa, habilitouse un formulario para que as persoas participantes poidan escoller o horario no que prefiren realizar o percorrido. A actividade comezará ás 18:30 h na praza do Concello. As saídas realizaranse cada 45 minutos, cun máximo de 30 persoas por grupo, nos seguintes horarios: […]
Warning: Undefined array key "geo" in /var/www/html/wp-content/themes/ALimiaNewsWordpressTheme/template-parts/page/map.php on line 17
Warning: Undefined array key "parroquia" in /var/www/html/wp-content/themes/ALimiaNewsWordpressTheme/template-parts/page/map.php on line 29
Map of Vilar de Santos
