Historia da Limia

Lembranzas da Xinzo de antes: nenos, tabernas, as Riscas, portas e persoeiros populares

Lembranzas da vida cotiá de Xinzo na posguerra: os xogos dos nenos, a taberna de Benito, o bar do Marucho, as Riscas, as portas e os petadores, os selos antigos e Quinito Peláez.

As entradas «de lembranza» de Edelmiro Martínez Cerredelo recollen detalles da vida cotiá de Xinzo de Limia que non quedan en documentos oficiais. Esta páxina reúne as máis claras ^[1].

Os nenos da posguerra

Os nacidos na dura posguerra creceron con moitas carencias: escolas sen dotación e inviernos fríos que mitigaban con braseiros feitos de latas de sardiñas; o «amigo americano» repartía nas escolas vasos de leite en po e racións de queixo de lata, e as latas acababan como utensilios das cociñas despois de pasar polo latoeiro. Os xoguetes facíanse á man: espadas e pistolas de madeira, arcos con varillas de paraugas, camións con caixas de puros e rodas de carretel, carrilanas, tirachinas, peóns e paus para a billarda no Pombal. A praza dos ovos servía para as bólas e os peóns; os xogos de policías e ladróns, espadachíns e vaqueiros viñan das películas dos cines Los Molinos e Antelano. Un especialista era Carlos Casares cando viña de vacacións do seminario, que sempre facía de policía. Tamén xogaban na Ladeira cando secaba, na estrada xeral (os camións «pescadeiros» pasaban a toda velocidade cara a Castela) e tiñan medo ao garda municipal Saturnino Bolaño, o «Sarillo» ^[1].

A taberna de Benito

Benito abriu o seu negocio en 1945, na «rúa dos viños» do Barrio de Abaixo, e permaneceu aberto ata a súa xubilación nos anos oitenta. Era un local pequeno cun mostrador reducido á dereita, onde servía viño branco ou tinto de Monterrei nas típicas cuncas, ás veces directo dos barrís; a escaleira sen pasamáns subía á vivenda e debaixo del cebouse máis dunha vez un porco para o consumo da familia. Na praza de Oriente refuxiábanse os últimos noctámbulos da zona dos viños ^[2].

O bar do Marucho (Cafetería Pompeya)

Inaugurado cara a 1963-1964 e aberto ata os primeiros anos deste século, na esquina da avenida de Ourense coa rúa do Peto. Alí tiñan parada os autobuses que ían ao País Vasco e Cataluña, polo que era moi coñecido polos emigrantes para as viaxes e o envío de paquetería, e era refuxio dos afeccionados que viñan ver o fútbol na televisión; o autor lembra ver na tele en branco e negro a final da Eurocopa en que España gañou por primeira vez. O Marucho anunciaba as tapas na pizarra con retranca: «lo que puede ser cualquiera» (empanada) ou «lo normal entre matrimonios» (morros) ^[3].

As Riscas, o balneario do río

Antes das piscinas do Toural, Xinzo tiña varias zonas de baño no río: Barreiros, o Mato e a máis concorrida, As Riscas, entre os ríos Limia e Nocedo, augas arriba da ponte da estrada de Baltar, con pozos profundos, taludes para mergullarse, areais e ribeiras con árbores, onde tamén se pescaban troitas a man. Desapareceron a principios dos anos setenta coa concentración parcelaria e a canalización dos ríos Limia, Faramontaos e Nocedo ^[4]. Nos Cobos, outra zona preto das Riscas, a familia Joga Barge de Baronzás segaba a herba coa gadaña: afiábase en xuño, a herba estendíase a secar varios días e recollíase co carro de vacas ^[5].

As portas e os petadores

Cerredelo admira as portas de madeira que ebanistas e carpinteiros fixeron para as casas da vila, dunha ou dúas follas, ou «holandesas» (divididas en dúas seccións). O seu declive comezou nos anos sesenta, cando foron substituídas por portas de ferro e despois de aluminio; moitas acabaron no lume ^[6]. Os petadores, peza metálica de cobre ou ferro para chamar, van desde o clásico en forma de man ata deseños modernos; esmoreceron cos timbres eléctricos nos sesenta, os porteiros automáticos e os videoporteiros. Petar nas portas e saír correndo era unha travesura dos nenos ^[7].

Selos e membretes

O autor tamén reuniu fotos de selos e membretes que usaron o Concello e outros organismos hoxe desaparecidos, desde os do século XIX (un de 1865 cun símbolo difícil de identificar) ata os usados despois de 1936 por concello, garda civil, falanxe ou policía ^[8].

Quinito Peláez e o «Cine Pipa Verde»

Carlos Casares lembrou nas súas crónicas de A Marxe a Quinito Peláez Carril, «un mozo solitario, melómano e imaxinativo» que inventaba un cine na rúa de San Roque, o «Cine Pipa Verde», con películas imaxinarias de títulos ocorrentes. Vivía no segundo andar sobre a farmacia de dona Adela, tocaba a guitarra coa harmónica á vez, comprábase discos de vinilo de bandas e rancheiras mexicanas e escoitábaos a todo volume; Antón Riveiro Coello cítao en A ferida do vento ^[9].