Festas de Santa Mariña en Xinzo de Limia

As Festas de Santa Mariña son as festas patronais de Xinzo de Limia. Celébranse arredor do 18 de xullo, día da santa, patroa da parroquia e do municipio, e duran varios días nos que se mesturan a procesión e a misa solemne coas orquestras, os concertos e as atraccións para todas as idades ^[1][5][6].

Cando son as festas

A regra é sinxela: o día grande é o 18 de xullo, festa litúrxica de Santa Mariña e, segundo a tradición, o día do seu martirio ^[1][2][6]. Arredor dese día o Concello, a través da concellería de Festas, organiza un programa de varios días; en 2026, por exemplo, as festas foron do xoves 16 ao luns 20 de xullo, cinco días con escenario principal na explanada do Toural ^[5]. A parroquia ten ademais un copatrón, San Sebastián, que se celebra o 20 de xaneiro ^[1].

O día da patroa

O 18 de xullo concentra os actos máis tradicionais: a alborada, a misa, a procesión e os pasarrúas cos xigantes e cabezudos ^[5]. A crónica parroquial da festa de 2023 describe un día tipo: misa pola mañá na igrexa vella; ás doce, procesión desde a igrexa vella coas imaxes de Santa Mariña e da Virxe do Carme, os estandartes e a bandeira da Adoración Nocturna, acompañada pola Banda de Gaitas e Percusión do Concello e pola Agrupación Musical da Limia e coa presenza da corporación municipal; ao chegar á igrexa nova, eucaristía cantada pola Coral Santa Mariña; e outra misa á tarde ^[7]. No percorrido, a procesión parou para rezar no grupo de vivendas Santa Mariña ^[7].

Música, xogos e tradicións

Arredor do día grande, o programa municipal ofrece orquestras e artistas de primeiro nivel, a festa da escuma, un mercadiño, actividades familiares, sesión vermú e inchables acuáticos, ata o peche cunha orquestra no último día ^[5].

Algunhas tradicións deportivas e populares acompañan a festa:

• O xogo da chave: o 18 de xullo disputase o memorial «Manolo Santana», que en 2019 xa era tradicional desde había varios anos ^[8].
• As touradas: segundo lembra Edelmiro Martínez Cerredelo, nos anos sesenta, setenta e oitenta celebráronse varias touradas nas festas de Santa Mariña, unhas veces no campo da Seara e sobre todo no Pombal ^[9].
• O programa de festas foi tamén un soporte cultural: Martínez Cerredelo cita un texto de Carlos Casares sobre a orixe do nome do río Limia publicado no programa das festas de Santa Mariña de 1967 ^[11].

Quen foi Santa Mariña

Santa Mariña de Augas Santas é unha mártir cristiá cuxa vida mestura historia e lenda ^[10]. A primeira recompilación da súa historia escribiuna o bispo Muñoz de la Cueva en 1727, e segundo el naceu no ano 123 en Antioquía, cidade que a tradición identifica coa propia vila de Xinzo ou co Forum Limicorum ^[2][1].

A lenda, tal como a recolle Martínez Cerredelo no seu libro Historia de Xinzo de Limia, conta que a nai morreu no parto e que o pai, Teudio, gobernador da provincia en tempos de Adriano, entregou a nena a unha ama de leite de Piñeira de Arcos ^[2]. Educada na fe cristiá, foi rexeitada polo pai; a web parroquial di que tiña entón nove anos ^[1]. Aos quince anos, mentres coidaba o gando, viuna o prefecto romano Olibrio, que quixo facela súa esposa ou escrava; ao negarse, foi azoutada, encarcerada e condenada a morrer nun forno, do que saíu ilesa. Finalmente, foi decapitada: a cabeza bateu tres veces no chan e en cada golpe brotou unha fonte ^[2][1]. O seu corpo repousa na igrexa de Santa Mariña de Augas Santas, no concello de Allariz ^[2].

A Wikipedia lembra que o culto se estendeu por moitas dioceses e que a festa se fixou no 18 de xullo desde que Baronio a incluíu no martiroloxio romano de 1586, aínda que non hai datos fiables sobre a vida real da santa ^[10]. Hai tamén unha versión que a fai unha das nove irmás nadas en Braga, filla do gobernador Lucio Catilio Severo ^[10].

A igrexa vella: dous mil anos baixo o chan

A festa ten como escenario a igrexa vella de Santa Mariña, que o Concello describe como unha paisaxe arqueolóxica froito dun proceso secular ^[6].

• Restos romanos: na campaña de escavación dirixida polo arqueólogo Manuel Xusto Rodríguez entre novembro de 1995 e febreiro de 1996 apareceron restos do mundo romano desde a época flavia (último cuarto do século I) ata mediados do II, estruturas dos séculos III e IV, unha necrópole tardorromana de tumbas de tégula e restos paleocristiáns ^[4]. Moitos investigadores relacionan este xacemento co Forum Limicorum ^[4][3].
• Un templo moi antigo: a parroquia indica que hai indicios de que a igrexa existe desde o século VIII, a xulgar polo ábside dunha capela aparecido nas escavacións ^[1].
• A fábrica románica: da igrexa do século XII quedan a portada e un lenzo de parede; a portada ten tres arcos lisos, capiteis vexetais e figuras orantes, unha vieira que lembra o Camiño de Santiago e puntas de diamante no dintel ^[3][6].
• Reformas: en 1595 o visitador mandou derrubala por pequena; a torre das campás fíxose desde 1608, co escudo do conde de Monterrei; en 1613 ordenouse elevar o adro para que non entrase a auga; e a última gran reforma rematou en 1997 ^[1][3].

A igrexa nova, onde remata a procesión, empezouse en 1908 e non se rematou ata 1965; na fachada ten vidreiras con Santa Mariña e San Sebastián ^[1][3].

Xinzo ten outra gran cita estival, a Festa do Esquecemento, que recrea a chegada dos romanos ao río Limia. Para outras festas da comarca, vexa Festas da Limia e a ficha da parroquia de Xinzo de Limia.

Preguntas frecuentes

Cando son as Festas de Santa Mariña?

Arredor do 18 de xullo, día da patroa, cun programa de varios días que en 2026 foi do 16 ao 20 de xullo ^[5][1].

Que se fai o 18 de xullo?

Alborada, misa, procesión desde a igrexa vella coas imaxes de Santa Mariña e da Virxe do Carme e pasarrúas con xigantes e cabezudos ^[5][7].

Onde están as orquestras?

O escenario principal das noites musicais é a explanada do Toural ^[5].

Por que é Santa Mariña a patroa de Xinzo?

Porque a tradición fai a santa nativa de Antioquía, cidade que se identifica coa propia Xinzo, onde vivía o seu pai, Teudio ^[2][1].

Pódese ver a igrexa vella?

Si, está no centro histórico da vila; algúns restos atopados nas escavacións decoran o seu adro ^[1].

Fontes

1. Parroquia de Santa Mariña de Xinzo de Limia, «Historia», 11-03-2021. https://santamarinadexinzo.com/xinzo/historia/
2. Edelmiro Martínez Cerredelo, «A lenda da Santa Mariña, patroa de Xinzo de Limia, festa que se celebra o 18 de xullo», Historia de Xinzo, 17-07-2014. https://historiadexinzo.wordpress.com/2014/07/17/a-lenda-da-santa-marina-patroa-de-xinzo-de-limia-festa-que-se-celebra-o-18-de-xullo/
3. Edelmiro Martínez Cerredelo, «Parroquia de Santa Mariña de Xinzo de Limia», Historia de Xinzo, 11-06-2017. https://historiadexinzo.wordpress.com/2017/06/11/parroquia-de-santa-marina-de-xinzo-de-limia/
4. Edelmiro Martínez Cerredelo, «Informe histórico en que se fundamenta a orixe e motivo da celebración da Festa do Esquecemento na vila de Xinzo de Limia», Historia de Xinzo, 01-07-2026. https://historiadexinzo.wordpress.com/2026/07/01/informe-historico-en-que-se-fundamenta-a-orixe-e-motivo-da-celebracion-da-festa-do-esquecemento-na-vila-de-xinzo-de-limia/
5. Concello de Xinzo de Limia, «Xinzo de Limia vivirá cinco días de grandes festas…», 29-06-2026. https://www.xinzodelimia.gal/festexos/festas-patronais/xinzo-limia-vivira-cinco-dias-grandes-festas-concertos-primeiro-nivel-tradicion-diversion-todas-idades/20260629182509007096.html
6. Concello de Xinzo de Limia, «A cidade». https://www.xinzodelimia.gal/estaticas/a-cidade.html — versión antiga, Wayback (24-08-2016): https://web.archive.org/web/20160824213457/http://www.xinzodelimia.es:80/estaticas/a-cidade/
7. Parroquia de Santa Mariña de Xinzo de Limia, «Santa Mariña 2023». https://santamarinadexinzo.com/santa-marina-2023/
8. Concello de Xinzo de Limia, «Torneo de chave das festas de Santa Mariña 2019», 19-07-2019. https://www.xinzodelimia.gal/deportes/torneo-chave-festas-santa-marina-2019/20190719213440003933.html
9. Edelmiro Martínez Cerredelo, «As touradas nas festas de Xinzo», Historia de Xinzo, 15-03-2018. https://historiadexinzo.wordpress.com/2018/03/15/as-touradas-nas-festas-de-xinzo/
10. «Marina of Aguas Santas», Wikipedia en inglés (CC BY-SA 4.0). https://en.wikipedia.org/wiki/Marina_of_Aguas_Santas
11. Edelmiro Martínez Cerredelo, «O río Limia, o río do esquecemento», Historia de Xinzo, 31-10-2018 (nota 1). https://historiadexinzo.wordpress.com/2018/10/31/o-rio-limia-o-rio-do-esquecemento/