Historia da Romaría da Saínza
Do templo de 1721 ao primeiro combate de mouros e cristiáns cara a 1840 e á declaración de interese turístico de 2001: a historia documentada da Romaría da Saínza.
A historia da Romaría da Saínza pódese seguir desde comezos do século XVIII. É unha das festas máis antigas da Limia con datas documentadas, e os investigadores locais estudárona a fondo. Esta páxina complementa a presentación da romaría e as páxinas sobre o combate de mouros e cristiáns e sobre Nosa Señora da Mercé.
1721: o templo e a primeira romaría
O punto de partida é 1721. Ese ano, Pedro González Gándara, abade e cura de San Bartolomé de Ganade, fixo o templo da Saínza [1]. Desde entón celébranse alí a misa e a procesión da Virxe da Mercé, que son o núcleo relixioso da festa [6].
Algúns portais de festas din que a romaría «se remonta a 1721» [7]. É certo para a festa relixiosa, pero non para a batalla, que é máis tardía.
1840: chega o combate de mouros e cristiáns
Segundo Florencio Gándara, sacerdote e estudoso da festa, o primeiro combate fíxose probablemente en 1840 [1]. O Concello de Rairiz de Veiga dá a mesma data: a romaría «vense celebrando desde 1840, data na que se incorpora o Combate de mouros e cristiáns» [2].
O impulsor foi o cura Manuel Alonso Dorado, natural de Rairiz de Veiga. Reconstruíu o vello templo e promoveu a romaría [1]. Segundo Vía Lethes, foi beneficiado da catedral de Ourense desde 1852 e cóengo desde 1857 [4]. A tradición explica que engadiu o Ataque para cumprir unha promesa á Virxe da Mercé, feita cando temeu pola súa vida fóra de Galicia [1][4].
A reportaxe de 1929
A primeira descrición longa que se coñece é a de Jaime Solá, director de Vida Gallega. Publicouna o 20 de novembro de 1929 [3]. O historiador Alexander de los Ríos Conde reproduciuna case enteira en 2016, porque en case noventa anos ninguén a volvera difundir [3].
Solá describe autobuses chegados de Ourense, de Celanova, de Allariz, de Monterrei e da raia portuguesa. Fala tamén de carros engalanados, polbeiras, teatriños ambulantes e un cego co violín [3]. Recolle ademais un cambio: os discursos dicíanse en castelán, pero os vellos lembraban que antes se dicían en galego, ata a morte do cóengo [4]. Para De los Ríos, ese cóengo só pode ser Manuel Alonso Dorado [4]. Solá conta tamén que os discursos daquel ano eran obra de Manuel Lezón, antigo rexistrador da propiedade de Celanova [4].
Estudos e recoñecementos
Antón Fraguas dedicoulle á festa un apartado do seu libro Romarías e Santuarios (1988) [8]. A monografía de referencia é a de Delfín Caseiro Nogueiras, A Romaría da Saínza: mouros e cristiáns (Ourense, 2003). Tamén escribiu sobre ela Enrique Bande Rodríguez, autor de Moros y Cristianos en la Sainza [1].
En 2001 a romaría foi declarada Festa de Interese Turístico de Galicia [5].
O escenario da festa descríbese na páxina sobre o castelo e a carballeira.
Fontes
- Fronteira Esquecida, «Romaría da Saínza» (bibliografía: Delfín Caseiro Nogueiras, A Romaría da Saínza: mouros e cristiáns, Ourense, 2003; Enrique Bande Rodríguez, Moros y Cristianos en la Sainza). https://fronteiraesquecida.eu/gl/fichas/romaria-da-sainza/
- Concello de Rairiz de Veiga, «Romaría da Sainza». https://rairizdeveiga.es/gl/feiras-festas/romaria-da-sainza
- Alexander de los Ríos Conde, «La romería de A Saínza en un reportaje de 1929 (Primera Parte)», Vía Lethes, 25-09-2016. https://vialethes.es/romeria-sainza-1929
- Alexander de los Ríos Conde, «La romería de A Saínza en un reportaje de 1929 (Segunda Parte)», Vía Lethes, 02-10-2016. https://vialethes.es/romeria-sainza-1929-ii
- Wikipedia (gl), «Festas de interese turístico de Galicia», CC BY-SA 4.0. https://gl.wikipedia.org/wiki/Festas_de_interese_turístico_de_Galicia
- Páxinas Galegas, «Romería da Saínza e Nosa Señora da Mercé» (programa de 2026). https://www.paxinasgalegas.es/fiestas/romeria-da-sainza-e-nosa-señora-da-merce-rairiz-de-veiga-574.html
- Festivales de España, «Romaría da Saínza e Nosa Señora da Mercé» (consultado o 22-10-2026). https://www.festivalesdeespana.com/festival/romaria-da-sainza-e-nosa-senora-da-merce-rairiz-de-veiga
- Museo da Limia, «Fraguas e A Limia». https://museodalimia.com/fraguas-e-a-limia/
Tamén che pode interesar
Romaría da SaínzaMouros e cristiáns na SaínzaO Ataque: o parlamento dos capitáns, o asalto a cabalo, a pólvora e a queima do castelo nunha das poucas representacións de mouros e…
Romaría da SaínzaAs Cen Doncelas e as lendas da SaínzaO tributo das Cen Doncelas, a Reconquista, un milagre da Virxe e o rescate de cativos: as lendas que explican o combate de mouros e…
Romaría da SaínzaNosa Señora da Mercé na SaínzaA devoción que deu orixe á romaría da Saínza: a capela, as procesións, a misa no campo da batalla e a regra da data, arredor do 24 de…
Romaría da SaínzaO castelo e a carballeira da SaínzaO castelo da Saínza, Ben de Interese Cultural, e a carballeira coa Carballa da Rocha, monumento natural: o escenario da romaría de Rairiz…
