Nosa Señora da Mercé na Saínza
A devoción que deu orixe á romaría da Saínza: a capela, as procesións, a misa no campo da batalla e a regra da data, arredor do 24 de setembro, día da Mercé.
A romaría da Saínza celébrase en honra de Nosa Señora da Mercé. O combate de mouros e cristiáns é o máis vistoso, pero a festa naceu como devoción relixiosa: a misa e a procesión fanse desde 1721, máis dun século antes da primeira batalla [1][2]. Esta páxina conta a parte relixiosa da Romaría da Saínza. A súa orixe explícase na páxina de historia, e a batalla, na de mouros e cristiáns.
A capela da Mercé
En 1721 Pedro González Gándara, abade e cura de San Bartolomé de Ganade, fixo o templo da Saínza [1]. Máis dun século despois, o cura Manuel Alonso Dorado reconstruíuno e promoveu a romaría [1]. O catálogo do Plan Xeral de Ordenación Municipal de Rairiz de Veiga recolle a Capela da Virxe da Mercede na Saínza de Arriba, con interese artístico e protección integral [7].
As procesións
A procesión é o fío que une a festa relixiosa e o combate. Mentres se representa a batalla, a procesión sae da capela e detense á beira do campo [1][4]. En 1929 a imaxe saía da igrexa parroquial de Santa Baia e ía cara ao castelo nun «blanco y alegre carrito» adornado con grilandas [3][4]. Ao rematar a loita, o capitán cristián vencedor poñíase diante da Virxe para darlle as grazas pola súa intercesión [4].
Nas edicións recentes hai varias procesións. No programa de 2026 a Virxe saíu da capela da Saínza o xoves e, o sábado, foi en procesión desde a capela ata a igrexa de San Xoán. O domingo volveu desde San Xoán ata o castelo, acompañada pola Escola de Gaitas Municipal [2]. Ese domingo houbo misa solemne no propio campo da batalla, antes do combate [2]. A tradición pecha a xornada con sermóns, cantos, bailes e fogos [1].
A regra da data
A Igrexa celebra a Virxe da Mercé o 24 de setembro, e esa é a data de referencia da romaría. As fontes, con todo, non coinciden no día exacto:
- O Concello sitúa a xuntanza de romeiros no domingo máis próximo ao 24 de setembro [5].
- Antonio Doval Adán dá o propio 24 de setembro [6].
- En 1929 Jaime Solá escribiu que a festa era «el día 23 de Septiembre» [4].
- Nas edicións recentes a festa dura catro días, cun programa que inclúe o 24, e o combate principal faise o domingo [2][9].
En resumo, a romaría celébrase arredor do 24 de setembro, e o combate de mouros e cristiáns, o domingo máis próximo a esa data.
A Mercé na tradición
O etnógrafo Antón Fraguas dedicoulle un apartado a Nosa Señora da Mercede da Saínza no seu libro Romarías e Santuarios (1988) [8]. A advocación explica tamén o sentido do combate. Segundo Solá, na Saínza lembrábanse os tempos en que a Orde da Mercé axudaba os cristiáns cativos en Alxer [4]. A tradición local di que a vitoria da Reconquista se lle atribuíu á Virxe da Mercé [1]. Esta lectura relixiosa do combate está na páxina das Cen Doncelas e as lendas.
Fontes
- Fronteira Esquecida, «Romaría da Saínza» (bibliografía: Delfín Caseiro Nogueiras, A Romaría da Saínza: mouros e cristiáns, Ourense, 2003). https://fronteiraesquecida.eu/gl/fichas/romaria-da-sainza/
- Páxinas Galegas, «Romería da Saínza e Nosa Señora da Mercé» (programa de 2026). https://www.paxinasgalegas.es/fiestas/romeria-da-sainza-e-nosa-señora-da-merce-rairiz-de-veiga-574.html
- Alexander de los Ríos Conde, «La romería de A Saínza en un reportaje de 1929 (Primera Parte)», Vía Lethes, 25-09-2016. https://vialethes.es/romeria-sainza-1929
- Alexander de los Ríos Conde, «La romería de A Saínza en un reportaje de 1929 (Segunda Parte)», Vía Lethes, 02-10-2016. https://vialethes.es/romeria-sainza-1929-ii
- Concello de Rairiz de Veiga, «Romaría da Sainza». https://rairizdeveiga.es/gl/feiras-festas/romaria-da-sainza
- Antonio Doval Adán, «Rairiz de Veiga», en Galicia pueblo a pueblo (dir. Andrés Precedo Ledo), pp. 1167–1168. Copia dixital en Minerva (USC). https://minerva.usc.gal/bitstreams/f7db627e-8867-4e17-b14c-f908758002ab/download
- Xunta de Galicia, PXOM de Rairiz de Veiga, catálogo de patrimonio, ficha A-025 «Capela da Virxe da Mercede». http://www.planeamentourbanistico.xunta.es/siotuga/documentos/urbanismo/RAIRIZDEVEIGA/documents/27187ca010.pdf
- Museo da Limia, «Fraguas e A Limia». https://museodalimia.com/fraguas-e-a-limia/
- Festivales de España, «Romaría da Saínza e Nosa Señora da Mercé» (consultado o 22-10-2026). https://www.festivalesdeespana.com/festival/romaria-da-sainza-e-nosa-senora-da-merce-rairiz-de-veiga
