Hidacio de Limia, bispo de Chaves e cronista

Hidacio (en castelán Idacio; Hydatius Lemicensis, «o limico») naceu a finais do século IV na Lemica civitas, o alto val do río Limia, e máis precisamente en Xinzo de Limia ou nas súas proximidades. Foi bispo de Chaves (Aquae Flaviae, Portugal) e escribiu o Cronicón, que hoxe é a fonte principal para coñecer a historia de Hispania entre o 418 e o 468 ^[1]. A praza do Peixe de Xinzo leva hoxe o seu nome como Praza do Bispo Idacio de Limia.

Unha familia cristiá e rica

Os datos básicos da súa vida transmitiunos el mesmo no Cronicón ^[1]. Naceu nunha familia acomodada, posiblemente de orixe curial e quizais favorecida pola herdanza de Teodosio o Grande (morto en 395). Compartía os trazos da nobreza galaica: un cristianismo moi arraigado e a peregrinación aos lugares santos de Oriente, moda que seguían a finais do século IV varias mulleres da Casa Imperial ^[1].

Por iso, con pouco máis de dez anos, Hidacio acompañou aos seus pais a Terra Santa cara ao 406 ou 407, quizais tamén para fuxir da usurpación de Constantino III. En Belén coñeceu san Xerome (morto en 419-420). Non estivo en Palestina máis de tres anos, pero a viaxe marcouno: definiu a súa vocación clerical, completou a súa formación cristiá e deulle algúns rudimentos de grego ^[1].

Entre bárbaros e pragas

Volveu a Galecia cara ao 410 e atopou un panorama moi distinto: en setembro do 409 entraran polos Pireneos vándalos hasdingos e silingos, alanos e suevos. O saqueo, a fame e a peste bubónica daqueles anos impresionárono profundamente ^[1]. En 416 foi consagrado presbítero e once anos despois, en 427, bispo da nova diocese galaica de Aquae Flaviae (Chaves), onde a súa familia debía ter intereses ^[1].

Os bispos, con sedes en núcleos ben defendidos, eran os líderes naturais das súas comunidades fronte aos bárbaros e ás autoridades imperiais, tan lonxe. O propio Cronicón é o mellor testemuño do liderado político e eclesiástico de Hidacio. A súa vida estivo condicionada pola maior ou menor forza da pequena «monarquía militar» sueva e polo interese do goberno imperial de Rávena en intervir no noroeste ^[1]. Distínguense catro períodos:

Ata o 429, cando os vándalos hasdingos marcharon a África: os suevos estaban á defensiva e o Imperio tentaba restaurar o seu control. Hidacio asumiu o bispado neste contexto favorable ^[1].
Anos 430-450: os suevos asentáronse en Galecia occidental (Braga, Lugo, Oporto e Astorga) e, con Réquila e Requiario, estenderon a súa influenza ata a Bética. Hidacio narra as relacións entre suevos e aristocracias galaico-romanas e xogou un papel destacado buscando fórmulas de convivencia que protexesen a aristocracia e a Igrexa católica. En 431 encabezou unha embaixada ás Galias para pedirlle axuda militar ao xeneral Aecio, sen éxito ^[1].
450-456: a vitoria sobre Atila nos Campos Cataláunicos (20 de xuño de 451) abriu a esperanza dunha restauración imperial, que o asasinato de Aecio (454) e do emperador Valentiniano III (455) desfixo. Cando o godo Teodorico II destruíu a monarquía sueva do católico Requiario no Órbigo (outubro de 456) e ocupou Braga, Hidacio non creu que o fixese en nome do Imperio ^[1].
457-469: anos caóticos. Entre agosto e novembro do 460 Hidacio foi prisioneiro de Frumario, un dos dous reiciños suevos, con colaboración de galaico-romanos contrarios á restauración imperial. En 464 Remismundo reunificou a monarquía sueva como vasalo dos godos, converteuse ao arrianismo e enviou bispos arrianos, o que lle doeu a Hidacio especialmente. Nos seus últimos cinco anos viviu cunha crecente ansiedade apocalíptica ^[1].

O Cronicón

Hidacio quixo que a súa obra continuase a de san Xerome, na tradición da historiografía universal cristiá de Eusebio de Cesarea, con cronoloxía precisa baseada nas olimpíadas e nos emperadores romanos ^[1]. Daquela intención só puido cumprir parte: desde o 440 as noticias redúcense a Hispania e ao sur das Galias e, na última década, case a Galecia. Malia as súas deficiencias e erros, é a fonte principal da historia hispana de 418 a 468, e a historiografía posterior baseouse nela. É posible que tamén fose autor dos Fastos hidacianos, unha lista de cónsules do 379 ao 427 ^[1].

O Cronicón anota con coidado calquera prodixio que puidese ser premonitorio. Remata coa alusión críptica ao ave Fénix, ao cumprirse o cuarto centenario da destrución do segundo Templo de Xerusalén (468) ^[1]. Hidacio, con moita idade, morreu pouco despois, no 469, convencido de que o fin dos tempos era inminente ^[1].

Para saber máis

A edición comentada A crónica de Idacio de Limia, bispo de Chaves (José Antonio López Silva, Civitas Limicorum, 2004) e o Cronicón de Idacio (Marcelo Macías, 1906) ^[1].