Propasi, AGA e a Feculera de Xinzo: a industria da pataca no século XX

A pataca non só se cultivou na Limia: en Xinzo houbo industria arredor dela. Edelmiro Martínez Cerredelo reconstruíu a historia de dúas empresas, as dos anos cuarenta e cincuenta ^[1][2].

Propasi e AGA

O 23 de xuño de 1923 constituíuse en Valencia a Asociación de Exportadores de Patata S.A., para comprar, vender, exportar e importar pataca, arroces e cebola. Posiblemente despois da guerra civil naceu outra sociedade, Productores de Patata de Siembra S.L. (PROPASI), con delegacións en Miranda de Ebro e Palencia; a creación de varias sociedades quizais respondía ao desexo de conseguir máis cupos de importación, moi restritivos na posguerra ^[1].

A matriz creou na Limia a filial Agrícola Ganadera Antelana S.A. (AGA), dedicada á produción e comercialización de pataca de semente, que comezou a actuar posiblemente a finais dos anos corenta, con oficinas nun baixo da estrada xeral. A semente importábase de varios países, sobre todo de Holanda e Canadá. A comezos dos cincuenta (obras de 1951-52) Propasi edificou en Xinzo as oficinas, a casa do xerente e os almacéns que aínda se ven no barrio de Vilasana, e despois ampliaron o almacén ata a hoxe rúa Rosalía de Castro ^[1].

Propasi daba aos labregos pataca de semente importada ou certificada e os fitosanitarios; segundo os entendidos foi «unha bendición» para os labregos, e Guillermo Budiño chega a dicir que debería ter un monumento na Limia. Trouxo novas técnicas de cultivo e un dos primeiros tractores americanos de Xinzo, un Farmall International de gasolina con matrícula OR-001, coas dúas rodas dianteiras xuntas ^[1]. Segundo os informantes, as empresas tiñan 16 a 20 empregados fixos, que podían chegar a 40 ou 50 de setembro a decembro ^[1].

Tiñan fincas na Tapada para experimentar e escoller as patacas mellor adaptadas á terra. Os labregos con convenio entregaban toda a colleita á empresa; as zonas de produción eran as parroquias de Lamas, Boado, Pena, Trandeiras, Baronzás, Laroá, Damil, Parada de Ribeira, Xinzo, Ganade, Viladerrei, A Boullosa, Sandiás e Couso de Limia, e tamén Pidre. Os inspectores facían control e selección nas fincas arrincando as plantas defectuosas ou con virose, e dúas veces ao ano viña o enxeñeiro agrónomo da central valenciana, Carlos García Girbert; había tamén un control oficial do Ministerio de Agricultura ^[1].

A Feculera de Xinzo

En Xinzo existiu a «Feculera de Ginzo S.L.» (cita), filial de Feculeras Españolas S.A., na estrada de Baronzás, nunha parcela entre esa estrada e as hoxe rúas Cruceiro e Marcelo Macías, case ata o Grupo San Sebastián. A entrada tiña unha enorme báscula para pesar carros e camións. Traballaban nela case 30 obreiros, un terzo mulleres. Extraíase a fécula (almidón de pataca) machucando as patacas, lavando, decantando e secando, un produto que as nais usaban para almidonar o colo das camisas. Non había saneamento e a zona cheiraba a patacas podres ^[2]. En 1945 aparece no programa das festas como patrocinadora da festa da patroa, Santa Mariña, e o seu peche debeu ser en 1954; o 10 de xullo de 1964, despois de dez anos de abandono, vendeuse a finca, con tres galpóns en ruínas e unha superficie de 90 áreas ^[2].

Ligazóns

• Economía da Limia
• Pataca da Limia
• Xinzo de Limia

Fontes

1. Edelmiro Martínez Cerredelo, «(PROPASI S.L.) Productores de Patata de Siembra S.L.», Historia de Xinzo, 31/01/2019. https://historiadexinzo.wordpress.com/2019/01/31/propasi-s-l-productores-de-patata-de-siembra-s-l/
2. Edelmiro Martínez Cerredelo, «A Feculera de Ginzo S.L.» (cita), Historia de Xinzo, 16/09/2016. https://historiadexinzo.wordpress.com/2016/09/16/a-feculera-de-ginzo-s-l/