Patrimonio da Limia: torres, conventos, muíños e aldeas etnográficas

A Torre da Forxa (Porqueira): castelo, mosteiro e irmandiños

Q: Estivo preso o rei García aquí?

É unha tradición sen apoio documental [2][3].

A Torre da Forxa, tamén de Fírbeda ou de Porqueira, é o resto dun castelo do século XII: cedida ao bispado de Ourense en 1157, ocupada polo duque de Lancaster en 1387, casa do concello en 1837 e Ben de Interese Cultural.

Lugar: A Torre, A Forxa (Porqueira)
Construción: Século XII, para defender a fronteira con Portugal
Altura: 23 m, torre da homenaxe de planta cuadrangular
Protección: Ben de Interese Cultural
Outros nomes: Torre de Fírbeda, Torre de Porqueira

A Torre da Forxa, chamada tamén Torre de Fírbeda ou Torre de Porqueira, é o único resto en pé dun castelo medieval do século XII no lugar de A Torre, na aldea de A Forxa, capital do concello de Porqueira. Era unha das catro fortalezas que vixiaban a Lagoa de Antela e a fronteira con Portugal, xunto coas de Sandiás, Celme e A Pena ^[1]^[3]. Está declarada Ben de Interese Cultural ^[1].

Un castelo de fronteira

A torre ergueuse no val, un lugar elixido para controlar mellor a raia co veciño Portugal, nas loitas entre Afonso VII e o seu curmán Afonso Henriques ^[1]^[2]. A páxina antiga de xinzodelimia.eu fala de entre os séculos XI e XII; a Galipedia e Fronteira Esquecida dan o século XII ^[1]^[2]^[3].

En 1157 Afonso VII cedeu o castelo ao bispado de Ourense, e en maio de 1204 Afonso IX, en Troncoso, vendeulle ao bispo Afonso por 2.500 soldos canto tiña en Porqueira ^[1].

O mosteiro xerónimo

Xunto á torre estableceuse un mosteiro, primeiro de cóengos regulares e despois de monxes xerónimos, os únicos que houbo na actual provincia de Ourense. O seu primeiro prior, Jordán, mandou facer ao carón unha igrexa e un claustro que hoxe desapareceron; o prior exercía a xurisdición sobre a vila da Forxa ^[2]^[3]^[4]. Da igrexa aproveitáronse as pedras noutras construcións, pero aínda se conserva a casa prioral, convertida en pazo, pouco antes de chegar á torre ^[3].

Lancaster e os irmandiños

Na primavera de 1387, na guerra de sucesión de Castela, o duque de Lancaster ocupou o castelo por pouco tempo ^[1]. Na segunda metade do século XV sufriu o asedio dos irmandiños, que non chegaron a derrubalo ^[1]^[2].

As fontes discrepan sobre quen era o señor nese século: a Galipedia da Torre di que pertencía á casa de Monterrei e Fronteira Esquecida, ao conde de Benavente ^[1]^[2].

Casa do concello

Cando se creou o concello de Porqueira en 1837, a torre pasou a ser a casa consistorial, o que contribuíu a conservala; despois quedou en mans particulares ^[1]^[2]. Na veciñanza cóntase que estivo a piques de desaparecer porque os perpiaños con que está construída chegaron a estar á venda ^[2].

A arquitectura

É unha torre da homenaxe de 23 metros e planta cuadrangular, de perpiaños de granito en fiadas regulares. A porta románica abrese no segundo piso, ao que se chega por unha escaleira de pedra de vinte tramos, e as aberturas reducíanse a seteiras e pequenas ventás. Un matacán saínte sobre modillóns simples coroaba o muro; non se conservan as ameas. Por dentro ten tres pisos máis un soto, cubertos antes con teitos de madeira ^[1]^[2].

Está protexida pola declaración xenérica de 1949 sobre o patrimonio histórico español e despois polo seu estado de Ben de Interese Cultural ^[1]. Segundo a Galipedia, acolle un centro de interpretación da Vía Nova XVIII do Itinerario de Antonino ao seu paso pola Limia ^[1].

O rei García na torre

Unha tradición, recollida por González de Ulloa e citada por Xesús Taboada Chivite, di que aquí estivo preso o rei García de Galicia, perseguido polo seu irmán, antes de pasarse aos mouros de Portugal ^[2]. A páxina antiga de xinzodelimia.eu afirma que non hai apoio documental ^[3]. Máis lendas locais, como as trabes da Forxa, están en Porqueira.

Como visitala

A visita exterior é libre. Para entrar hai que pedir permiso no Concello de Porqueira (teléfono 988 466 102) ^[2].

Preguntas frecuentes

Quen construíu a Torre da Forxa?

Non se coñece quen a levantou. As fontes sitúana no século XII, no contexto das loitas entre Afonso VII e Afonso Henriques, e en 1157 xa pasou ao bispado de Ourense ^[1]^[2].

Como se chama: da Forxa, de Fírbeda ou de Porqueira?

Son tres nomes da mesma torre: Forxa polo lugar, Porqueira polo concello e Fírbeda polo río que corre preto ^[1]^[3].

Pódese visitar?

Por fóra si, libremente. Por dentro, co permiso do Concello de Porqueira ^[2].

Estivo preso o rei García aquí?

É unha tradición sen apoio documental ^[2]^[3].