Lendas da Limia: mouras, Antioquía e a Raíña Loba

A Limia ten unha tradición lendaria moi rica: unha lagoa grande que desapareceu, un río que fai esquecer, castelos roqueiros e mouras que gardan tesouros. Esta sección conta as lendas completas, na versión que recolleron os informantes, e di sempre de onde sae cada unha ^[1]^[2]^[3].

Os grandes relatos

Antioquía, a cidade asolagada baixo a Lagoa de Antela: Xesús mendigo, a velliña e o campanario baixo a auga.
A aparición de Trandeiras e o exército do rei Artur.
A Raíña Loba e o seu castelo, nos penedos de Covas (Os Blancos).
Mouros e mouras da Limia: as mouras do Treboal, a Casa da Moura de Calvos de Randín e os tesouros de Covelas e Mosteiro.
A Romaría da Saínza e os mouros e cristiáns, en Rairiz de Veiga.

Lendas por concello e lugar

Sandiás: a Torre do Castro, a Fonte do Mouro e a procesión das ánimas
Xinzo de Limia: o Lethes, Trandeiras, a Torre da Pena e as mouras dos pozos
Vilar de Barrio: xianas, buratos dos mouros e a Lagoa de Antela
Vilar de Santos: a Mariquiña, Santa Marta e a cobra de San Xoán
Augas, fontes e cabalos do demo: Porqueira e Calvos de Randín
Penedos, pedras curativas e contos de humor: Sarreaus, Baltar, Calvos de Randín e Os Blancos.
Palabras de San Xoán, Couto Mixto, Celme e túneles: o conxuro contra o demo e outras lendas da comarca.

Os motivos que se repiten

A moura antropófaga que mata e come a nena que rompe o segredo: do Treboal («Mariquiña, Maricola»), de Sandiás («María, Mariola»), de Laioso («a Mariquiña por lengoreteira»), de Xinzo («Marta, Martola») e de Trandeiras, e do Monte do Castelo («Maruja, Marujón»). Na versión de Calvos o segredo roto fai que o tesouro diga «Falaches, corneaches».
A cobra de San Xoán que sae da fonte con un caravel na boca: Cardeita (Sandiás) e Laioso (Vilar de Santos).
As dúas trabes, a de ouro e a de alcatrán: Sandiás, a Forxa e Saa.
O cabalo do demo que se esvae no medio dun río: Porqueira, Sandiás e Casas da Veiga.
Os túneles dos mouros entre torres: Sandiás-Pena, Bóveda e Covelas.

Como se escribe esta sección

Cada lenda recóntase completa, coas súas variantes, e cítase quen a recolleu (por exemplo Urbano Santana en 1931 en Sandiás ou Manuel Jardón Moure en 1994 en Os Blancos). Cando unha referencia non ten texto accesible, a páxina di que só se coñece o título. Os textos literais gárdanse como arquivo interno do proxecto e publícase a versión reescrita. As lendas que se mencionan sen confirmar, como a de Romasanta en Rebordechao, vanse marcadas como tales.

Preguntas frecuentes

Cal é a lenda máis famosa da Limia?

A da cidade asolagada de Antioquía baixo a Lagoa de Antela, na que Xesús, convertido en mendigo, salva só a velliña que lle dá unha cunca de leite ^[1].

Quen foi a Raíña Loba?

Unha raíña cruel que, segundo a lenda, vivía nun castelo roqueiro dos penedos de Covas (Os Blancos), obrigaba os veciños a darlle un xato, unha ovella e un porco cada día e acabou asaltada polos fidalgos de Pexeirós ^[1].

Por que se repite tanto o conto da moura que come a nena?

É un motivo moi estendido: a moura axuda a rapaza a condición de que garde segredo, e cando a nai llo saca á forza, a moura castiga a rapaza ^[1]^[2].