Anatomía da Pantalla: como é e como se axusta a máscara do Entroido de Xinzo

A Pantalla é o personaxe central do Entroido de Xinzo de Limia: unha máscara con traxe propio que, segundo Xosé «Pepe» Calleja López, é «única no mundo». O seu blog As tradicións da Limia estuda unha por unha as pantallas antigas que a xente lle empresta, medindo cada parte; esta páxina resume o que ensinan eses estudos ^[1].

Un personaxe con regras

A Pantalla é unha máscara moi dinámica: corre, salta, agáchase, baila e colle persoas para metelas nas tascas. Por iso é esencial que a máscara estea ben axustada á persoa, para que non se mova ^[2]. Calleja recorda que a Pantalla non se presta: revísase e arránxase meses antes de usala, e non se permiten burlas nin desprezo polo conxunto de traxe e máscara. Antes, di, os cintos mediron as costas de máis dun que denigrou unha Pantalla; denigrar tamén é vestir mal, non saber o que fai unha Pantalla, tirarse polo chan ou poñela como un simple «disfraz», sen sentir a transformación nunha entidade distinta, cun comportamento diferente ^[4].

Un veciño que volveu saír de Pantalla trinta anos despois (en 1992 deixara de facelo) explicou o motivo: non lle gustaba a actitude de moitas pantallas daquela, borrachas, golpeando coas vexigas na máscara, mexando e trousando na rúa, mal vestidas e sen cumprir o rol que por herdanza lles corresponde. A súa nai, que nunca saíu de Pantalla porque no seu tempo só saían os homes, trasmitiulle o que debía e non debía facer unha Pantalla ^[3].

A cara

Calleja describe as pantallas de fronte e en centímetros. O perímetro da cara rolda os 25–33 cm e a distancia da fronte ao queixo vai de 12 a 21 cm segundo as pantallas estudadas (por exemplo, 32 cm e 19 cm na de Santi de 1989) ^[1]. As partes que mide son:

• A barba, de cor negra, que nace desde os cornos ou desde a base das orellas e fai unha ou dúas ondulacións a cada lado da cara e unha no queixo; nunca é perfectamente simétrica ^[1].
• A boca, vermella e ancha, con labio superior e inferior ^[1].
• O bigote, de papel pintado de negro, e dous coloretes, círculos vermellos de menos de 1 cm de diámetro ^[1].
• O nariz, cun tabique de uns 3,7 cm, e os ollos, con pestanas contadas (seis arriba e cinco abaixo, por exemplo) ^[1].
• As cellas, non regulares: unha pincelada que cambia de ancho e longo ^[1].

O corno e o sombreiro

A cara completa co corno (as «orellas»), unha gran peza de tela cosida sobre cartón que se estende por detrás e polos lados. Na Pantalla de 1989 a altura desde a percalina (a tela que colga da parte traseira) ata o punto máis alto era de 31 cm, e o ancho de 18,4 cm abaixo e 28 cm no medio ^[1]. O corno leva un fondo de cor (morado, nese caso) cunha fita exterior azul escura e un debuxo de pintas de varios colores (azuis, douradas, brancas, vermellas), que en moitas pantallas se distribúen en grupos de forma piramidal; o estudo conta, grupo a grupo, as pintas de cada liña, o que mostra a precisión con que se fai ^[1]. Na punta do corno pequeno, por riba da cara, vanse follas de herba, liñas verdes e outros motivos ^[1].

A cara faise sobre un sombreiro. O corte do sombreiro identifica quen a fixo: o tradicional é o que facía Julio Villarino, mentres que o Pucho e o Barge facían un corte moi particular, con forma de «V» na parte superior que chega ata os ollos ^[1][5].

Como se axusta

O método tradicional de toma de medidas para coser a cara e o corno, que se ve nalgunhas máscaras vellas cuxa pintura caeu e deixa ver o papel de xornal con marcas, é este ^[2]:

1. A persoa que vai levar a máscara coloca as partes para que acoplen ao seu gusto e o artesán vai axustando o corno.
2. O artesán centra a cara coa referencia do rizo do corno (iso é «aplomar») e marca a lapis o que sobra do corno á altura da cara.
3. Córtase o que sobra, a persoa volve poñer a máscara e fanse os últimos axustes.
4. Márcase a primeira liña na cara e no corno, e despois a segunda.
5. Fanse as mesmas marcas no outro lado. O seguinte paso é coser cara e corno tomando como referencia as marcas laterais e a central.

Calleja aprendeu o método con tres amigos, o Gude, o Poly e o Pipo, que de mozos aprenderon con Julio Villarino ^[2].

Ligazóns

• Entroido de Xinzo de Limia
• Artesáns e pantallas históricas
• Xinzo de Limia

Fontes

1. Xosé Calleja López, «Pantalla de 1989. Do Santi», As tradicións da Limia, 26/05/2021, e estudos de pantallas posteriores. https://tradicionsdalimia.es/pantalla-de-1989-do-santi/
2. «Toma de medidas para coser a cara e o corno dunha Pantalla», As tradicións da Limia, 10/10/2025. https://tradicionsdalimia.es/toma-de-medidas-para-coser-a-cara-e-o-corno-dunha-pantalla/
3. «Pantalla 30 anos despois», As tradicións da Limia, 03/04/2022. https://tradicionsdalimia.es/pantalla-30-anos-despois/
4. «A Pantalla do Pepe Calleja. Obradoiro do Santi e Aurora 2021-2022», As tradicións da Limia, 14/12/2024. https://tradicionsdalimia.es/a-pantalla-do-pepe-calleja-obradoiro-do-santi-e-aurora-2021-2022/
5. «Pantalla do 1988 do Barge» e «Pantalla do Pucho do ano 1985 remozada no 2019», As tradicións da Limia, 2023. https://tradicionsdalimia.es/pantalla-do-1988-do-barge/