Os fornos de Xinzo e o ciclo do pan

Edelmiro Martínez Cerredelo recorda que a Limia, polo trigo e o centeo que producía, tivo sempre fama de celeiro de Galicia. Antes, o normal era cocer o pan na casa propia, nun forno particular ou, con máis frecuencia, no forno comunal da parroquia; nas casas facíase sobre todo pan de centeo ^[1].

Como se facía o pan

1. O panadeiro pon a fariña na artesa, dándolle forma de volcán; no centro bota auga, sal e a masa nai preparada antes.
2. Amásase e déixase repousar tapada cunha tea. Cada operación de reamasado co seu repouso chámase tenda; o proceso leva dúas ou tres.
3. O forno quéntase con leña ou materiais vexetais que non deixen cheiro nin sabor. Cando remata, apágase o lume quitando as brasas e vérrese con vasoira de xestas ou de fentos.
4. A masa divídese a man en porcións do peso das pezas; póñense sobre unha pa de madeira enfarruscada e faise a peza, con uns cortes na parte superior.
5. Enfórnase en varias etapas, redistribuíndo as pezas para afastalas do foco de calor. Péchase o forno e cócese dúas horas, abríndoo de cando en cando para ollar como vai.
6. Sácanse con pa e madúranse nos estantes de madeira. O resultado é un pan tenro e esponxoso que durante varios días se mantiña fresco ^[1].

Nos fornos tradicionais de leña que aínda quedan, desde a madrugada ata ben entrado o mediodía, na rúa e arredores «respírase un cheiro que transporta» aos sabores do pan de tempos pasados ^[1].

A venda

Antes, nas vilas o pan mercábase directamente nos fornos; despois abríronse despachos en varios lugares da vila e comezou a venda a domicilio, primeiro en remolques e triciclos de carga, despois en motocarros e, nos anos sesenta, en furgóns, sobre todo da marca DKW, polas aldeas da Limia, e finalmente en todoterreos Land Rover que chegaban ás aldeas máis illadas. O reparto a domicilio fixo que se perdese o costume de facer o pan na casa ou nos fornos comunais; hai pouco tempo que moitas aldeas restauraron eses fornos e nalgúns celebran fornadas de pan, empanadas e asados de años e cabritos, sobre todo nas festas patronais ^[1].

Os fornos de Xinzo

Cerredelo non atopou o oficio de panadeiro como actividade comercial ata o século XX. O Catastro do Marqués da Ensenada (1753) non recolle o oficio, pero si os tres fornos comunais que había na freguesía de Santa Mariña e a vila de Xinzo ^[1].

Ligazóns

• Gastronomía da Limia
• A matanza do porco
• Xinzo de Limia

Fontes

1. Edelmiro Martínez Cerredelo, «Os fornos de Xinzo. O ciclo da elaboración e venda do pan», Historia de Xinzo, 06/06/2016. https://historiadexinzo.wordpress.com/2016/06/06/os-fornos-de-xinzo-o-ciclo-da-elaboracion-e-venda-do-pan/