Historia da Limia

Cines, café, radio, colexio e biblioteca: a vida cultural de Xinzo entre 1948 e os anos setenta

Os cines Los Molinos (1948) e Antelano (1954), o Café Ideal e a discoteca Ideal 6, a radio de 1950, o Colexio Santa Marina, a Biblioteca Antelana (1954) e a Coral Polifónica Santa Mariña.

Edelmiro Martínez Cerredelo contou en varias entradas como foi mudando o ocio e a cultura de Xinzo desde a posguerra. Esta páxina reúne os cines, o café-baile, a radio, o colexio, a biblioteca e a coral.

Os cines

O primeiro cinema da vila, Los Molinos, abriu en 1948 coa película Salvaje Blanca, de María Montez. Era do industrial Luis Barge Calviño, «o Ruca», no barrio de Vilasana: 315 m² de pedra, 360 butacas, vestíbulo, bar, escenario, e cabina de proxección cunha máquina Ossa; estivo aberto ata 1959 ou 1960 ^[1]. O Antelano inaugurouse en outubro de 1954 na rúa principal coa película Cyrano de Bergerac, a nome da tía do autor, María Cerredelo; máis pequeno e «coqueto», cun anfiteatro que os rapaces chamaban «o galiñeiro»; pechou cara a 1960 e reabriu co mesmo nome na rúa Dous de Maio, ata os anos setenta. A xente chamábaos «o cine de riba» e «o cine de baixo» ^[2]^[3]. Do cine Antelano o autor lembra títulos como Siete novias para siete hermanos, Quo Vadis, Los tres mosqueteros e Lo que el viento se llevó, que os menores non puideron ver ^[2].

O Café Ideal

Os irmáns Emiliano e Xilberto Martínez Ruído, que volveran de México nos anos trinta, construíron un edificio moderno na estrada xeral; derrubaron o que albergaba o Casino Antelano, que despois se instalou no primeiro andar. O café aparece por primeira vez no Entroido de 1935 e en 1943 o gobernador multou os donos por celebrar bailes mentres se proxectaban películas. Nos anos cincuenta e sesenta houbo bailes polo Entroido, as festas, a Saínza e fin de ano, e unha pista de baile descuberta no verán. A finais dos sesenta actuaron as orquestras Bemposta, Los Dráculas e Nueva Democracia; nos primeiros setenta naceu no primeiro andar a discoteca Ideal 6, unha das primeiras da provincia, onde, segundo o Nito, tocaron Os Suaves cando comezaban. Cara a 1975 o café converteuse en cafetaría Ideal 6 e a finais dos setenta ou comezos dos oitenta en pub ^[4].

A radio

Xinzo estreou a súa radio local o 3 de novembro de 1950 coa emisora «Radio Ginzo» (cita), Estación Escuela número 11 da Fronte de Xuventudes (autorizada oficialmente o 22 de novembro). Emitía os mércores e venres ás 14:30 e ás 20:30; o primeiro director foi Luís Villarino Ramos, «O Parrancheva». Na orixe era cousa particular de Xulio Rodríguez Méndez, desde a ferraxaría do seu pai, director, locutor e técnico. A finais dos cincuenta pasou á Hermandad Sindical de Labradores y Ganaderos co nome «La Voz de la Limia», e o 22 de maio de 1961 Xulio vendeulle os aparellos por 42.688 pesetas ^[5]. Unha fotografía do artigo mostra Carlos Casares con outros colaboradores da emisora ^[5].

A Biblioteca Municipal Antelana (1954)

A idea saíu dun pleno extraordinario do 31 de marzo de 1954, co alcalde J. C. Romero Nieto: o concello (12.000 habitantes, 3.000 na parroquia) debía ter biblioteca como servizo autónomo xestionado por unha xunta con asociacións e persoalidades; pedíronse libros á Junta de Intercambio y Adquisición de Libros. Estaba nun pequeno edificio do centro, entre o Concello e o Grupo Escolar, ata que a Casa da Cultura recibiu un espazo para ela. O bibliotecario de toda a vida foi Antonio Rodríguez, que con Carlos Casares facía pedidos ao Servicio Nacional de Lectura de libros inusuais para a vila. O autor lembra unha anécdota: unha delegada provincial en inspección viu que a sala non tiña o retrato de Franco e Antonio, finxindo buscalo, suxeriu pegar na parede un selo de peseta; a delegada marchou sen dicir palabra ^[6]^[7]. O edificio da biblioteca e o Grupo Escolar derrubáronse para despexar a praza diante da Casa da Cultura, hoxe chamada praza Carlos Casares ^[7].

O Colexio Santa Marina

Fundárono, cara a 1952, don Ricardo e o seu fillo José Luís; instalouse provisoriamente no primeiro andar do edificio da clínica dental dos Martínez Biel e despois no Toural, nun edificio da esquina da praza de San Roque, onde se fixo cargo de dirixilo don Ángel Cocho; o campo do Toural era o patio de recreo. A principios dos sesenta trasladouse a dous pavillóns na hoxe rúa Rosalía de Castro, onde permaneceu ata o peche, cara a mediados dos setenta, tras a morte de Cocho. Estaba autorizado a acreditar estudos ata 4º de bacharelato desde o curso 1961-62 e tivo internado; deu clases de Filosofía e Letras ata outubro de 1955 o asturiano José María Lana Díaz ^[8].

Manuel Paradela Lage e a Coral Santa Mariña

Manuel Paradela Lage (A Habana 1926 – Xinzo 2002), fillo de emigrantes de Sarreaus, estudou música no seminario dos xesuítas da Habana e aos vinte anos dirixía a banda «Unión Musical de Trasmiras». Fundou a Coral Polifónica Santa Mariña de Xinzo, presentada o 4 de xaneiro de 1998 na igrexa parroquial cun concerto de 22 cancións; participou en festivais de corais en Ourense, Valdoviño, Bueu, Vigo, Ponferrada e Barcelona, organiza desde 2001 o Festival de Panxoliñas e desde 2007 os Certames de Música Coral de Verán, e en 2016 estreou o himno de Xinzo de María do Ceo. Dirixiron a coral despois de Paradela (que deixou a dirección en 2000) José Manuel Dopazo, Paula Barge, Lucía Rodríguez e Efrén Martínez; en 2004 un grupo escindiuse e formou a Coral Antioquía, e en 2017 a coral integrouse na Escola de Música da Limia (ESMULI) ^[9].