Os condes de Gimonde na Limia

Os condes de Gimonde foron unha familia de fidalgos de Compostela que herdou a casa de Xinzo de Limia e a xurisdición de Mosteiro, Novás e Queiroganes. Edelmiro Martínez Cerredelo reconstrúe a súa presenza na Limia a partir dun libro de rendas e de protocolos notariais ^[1].

Orixe da casa

Antonio Ramón Cisneros de Castro, señor de Maindo, foi rexedor perpetuo do partido de Santiago entre 1720 e 1749. O seu herdeiro Juan Antonio Bernaldino Cisneros de Castro Figueroa (1747–1798), tamén rexedor compostelán, foi recoñecido como primeiro conde de Gimonde pola monarquía borbónica. Casou con Manuela de Ulloa, descendente de familia de Vila de Cruces e de varias comarcas ourensás, filla de Lorenzo Ulloa Pardo e Rosa Luísa Cadórniga, veciños de Congostro, onde tiñan a súa casa solar. Por esta liña a casa de Xinzo e as xurisdicións de Mosteiro, Novás e Queiroganes entraron no patrimonio do condado ^[1].

O libro de rendas

O «Libro Cobrador de las Rentas» dos condes de Gimonde no partido da Limia, a cargo do escribán Vicente Díaz Teixeiro, indica onde cobraban tributos: Santa Mariña de Xinzo, San Miguel de Cima de Ribeira, San Salvador de Damil, San Bartolomeu de Ganade, San Miguel de Gudín, San Xoán de Guntimil, Santa María das Lamas, San Pedro de Laroá, San Pedro Fiz de Solbeira, San Salvador de Parada de Ribeira e Santa María de Ribeira, ademais dos señoríos de Queiroganes, Mosteiro e Novás. Tamén tiñan dereitos en Baltar, Os Blancos, Porqueira e Leiro. Na casa de Xinzo estaba o centro onde se reunían os produtos tributarios ^[1].

A condesa Jacoba Cisneros

Jacoba Cisneros, terceira condesa de Gimonde e viscondesa de Soar, era unha das maiores terratenentes da Limia. Concedía foros e arrendaba as súas propiedades, o que dáballe traballo durante días aos escribáns cando o seu representante viña a Xinzo. As condicións eran duras: o centeo debía entregarse limpo, seco e medido na tulla da casa principal da condesa en Xinzo, nos meses de agosto e setembro, e o pago non podía eludirse nin por saraiba, xeada ou calquera caso fortuíto ^[1].

En agosto de 1843 sacou a poxa as súas rendas: 1.901 ferrados e sete copelos de centeo, cinco deles de trigo, máis 800 reais e 13 maravedís. A mellor postura foi a de Francisco Losada, de Ganade, con 15.000 reais de vellón a pagar en dous prazos. En 1849 cobrou 19.975 reais e catro maravedís do administrador dos bens do partido xudicial, correspondentes a 1844. Ao falecer sen descendencia os terceiros condes, os bens repartíronse entre parentes: Ramón María Bermúdez de Acevedo e os Puga ^[1].

A capela do Rosario en Santa Mariña

Os condes tiñan na igrexa de Santa Mariña de Xinzo unha capela colativa, ao lado do Evanxeo, dedicada á Nosa Señora do Rosario; a metade, con seis sepulturas, era deles. Pagaban á fábrica da igrexa sete ferrados e medio de centeo pola dotación e tiñan a carga dunha misa semanal os sábados e dalgunhas máis ao ano, aínda que en xuño de 1831 ignoraban desde cando non se cumprira por enteiro e quedaban cada ano dez misas sen dicir ^[1].

Como anécdota, en 1973 o avogado Nicandro García Sánchez, de Lugo, redimiu en nome dos seus irmáns esa carga piadosa que gravaba fincas que foran da condesa: capitalizados 90 anos de atrasos (1883–1973), entregou 5.000 pesetas e outras 30.000 para a redención definitiva, con que se constituíu unha fundación (nº 620 do bispado) que celebraba misas rezadas na igrexa de Xinzo e deixou de estar activa en xaneiro de 1989 ^[1].

Ligazóns

Fontes

«Os condes de Gimonde na Limia», Historia de Xinzo, 4 de maio de 2020 (de Xinzo de Limia na memoria; con datos de Héitor Picallo Fuentes). https://historiadexinzo.wordpress.com/2020/05/04/os-condes-de-gimonde-na-limia/