LIFE Regenera Limia e as obras da Confederación do Miño-Sil

O LIFE Regenera Limia foi un proxecto europeo de demostración, liderado pola Confederación Hidrográfica do Miño-Sil (CHMS), co obxectivo de reducir os nutrientes de orixe agrogandeira nas augas da Limia e comprobar un enfoque que combine medidas preventivas e de rexeneración para cumprir a Directiva Marco da Auga ^[2]. Esta páxina resume o proxecto e outras obras da CHMS na comarca segundo a documentación da propia confederación. A situación da calidade da auga contada por outras entidades está en Auga, nitratos e regadío na Limia.

O contexto

A comarca é, segundo o proxecto, un dos territorios galegos de maior produción agrícola (pataca, millo, cereal e hortícolas), con numerosas granxas intensivas de vacún, porcino e aves. A desecación da Lagoa de Antela na década de 1950 modificou a rede hidrográfica da bacía media do Limia mediante a canalización do leito e a construción de canles de drenaxe, coa perda das chairas aluviais orixinais ^[1]. Na década de 1970 instaláronse no sur da antiga lagoa empresas de extracción de area, cuxa actividade xerou zonas húmidas artificiais ^[1]. Augas abaixo está o encoro das Conchas, de uso hidroeléctrico, turístico e recreativo, polo que a calidade da auga é esencial ^[1].

Quen participou

A CHMS liderou o proxecto, con socios beneficiarios: a Xunta de Galicia (Consellería de Medio Ambiente), a Deputación de Ourense, o Inorde e as empresas Eco-Lagunas e Coren, e con Gas Natural como colaborador financeiro ^[5]. A primeira reunión do Grupo de Partes Interesadas celebrouse no Centro de Desenvolvemento Agrogandeiro do Inorde; o grupo debía reunirse cada seis meses ^[7].

As accións

• B1. Sistema de control integrado de xestión de fertilizantes. Obxectivo de reducir de media un 30 % os fertilizantes e abonos en cada parcela de pataca, cereal e hortícolas, e un 50 % o abono líquido de orixe animal en pastos ^[2].
• B2. Humidal artificial para xurros de porcino. Tratar 53 m³ de purín ao día, o residuo de 1.090 porcas en ciclo pechado, como prototipo para o sector gandeiro ^[2].
• B3. Recuperación do antigo meandro do río Limia. Nas Veigas de Ponteliñares (Rairiz de Veiga), dentro da ZEPA A Limia. Cando se canalizou e rectificou o río na desecación, os meandros quedaron illados; a actuación afecta 8,5 ha e un meandro de uns 900 m que se reabriu, conectado ao leito actual por dúas obras de paso ^[3].
• B4. Charcas de areeiras. Nas marxes do canal da Lagoa de Antela, charcas abandonadas das areeiras conectáronse hidraulicamente co canal mediante tres pasos, con plataformas de inundación progresiva e tres illas flotantes con macrófitas depuradoras ^[4].

A licitación das accións B3 e B4 publicouse no BOE por 362.754,84 € e 180.378,57 €, coa data límite de ofertas do 30 de marzo de 2014 ^[6].

Resultados presentados en 2019

No seminario de peche, na Casa da Cultura de Xinzo de Limia, a CHMS indicou ^[5]:

• o 80 % das fincas de pataca participaban no sistema de control de fertilizantes (551 propietarios, máis de 3.300 fincas, 7.000 ha), cunha redución do abono mineral do 40 %;
• no meandro restaurado, a redución de nitratos e nitritos foi superior ao 40 % en todas as mostraxes de 2019 e, para os nitratos, superior ao 85 % de media; os compostos de nitróxeno e fósforo reducíronse de media máis do 55 %;
• as antigas areeiras convertidas en humidais melloran a depuración natural e aumentaron as poboacións de anfibios.

Outras obras da CHMS na Limia

• Río Limia en Xinzo. Obras de mellora do dominio público hidráulico e da capacidade de desaugue no tramo urbano, executadas en seis meses cun investimento de máis de 670.500 €: ampliouse a ponte do Bouzo e substituíuse a pasarela peonil das piscinas por outra metálica de 2,50 m de ancho e 45 m de longo ^[8].
• Depuradora de Xinzo. Mellora da capacidade de eliminación de nutrientes da EDAR, deseñada nos anos 90, cun investimento de 1.127.585 €, o 80 % do Ministerio e o 20 % da Xunta, e capacidade para uns 16.250 habitantes ^[9].
• Limpeza e conservación de canles. Máis de 480.000 € en 2019–2020, en máis de 60 km de canles de Sarreaus, Sandiás, Xinzo, Vilar de Santos, Vilar de Barrio, Rairiz de Veiga, Trasmiras, Porqueira e Bande, con técnicas de bioenxeñaría ^[10].
• Regadío. A CHMS creou unha comisión de seguimento con catro comunidades de regantes (Corno do Monte, San Salvador de Sabucedo, Alta Limia e Lamas–Ganade) para asesoralas na legalización de pozos, como solución temporal ata a modernización do regadío ^[11].

Ligazóns

• Augas da Limia
• Rios e regatos da Limia
• O río Limia

Fontes

1. Proxecto LIFE Regenera Limia, «A Limia». https://regeneralimia.chminosil.es/a-limia/?lang=gl
2. Proxecto LIFE Regenera Limia, «Obxectivos». https://regeneralimia.chminosil.es/objetivos/
3. Proxecto LIFE Regenera Limia, «Leitos fluviais» (acción B3). https://regeneralimia.chminosil.es/leitos-fluviais/?lang=gl
4. Proxecto LIFE Regenera Limia, «Charcas de area» (acción B4). https://regeneralimia.chminosil.es/charcas-de-area/?lang=gl
5. Confederación Hidrográfica do Miño-Sil, nota de prensa 1859 «El proyecto LIFE Regenera Limia demuestra que con la implicación del sector agroganadero mejorará la calidad de las aguas de A Limia». https://www.chminosil.es/es/chms/comunicacion/nuestras-notas-de-prensa/1859-el-proyecto-life-regenera-limia-demuestra-que-con-la-implicacion-del-sector-agroganadero-mejorara-la-calidad-de-las-aguas-de-a-limia
6. Confederación Hidrográfica do Miño-Sil, nota de prensa 1374 sobre a licitación das accións B3 e B4. http://www.chminosil.es:80/es/chms/comunicacion/nuestras-notas-de-prensa/1374-la-confederacion-hidrografica-del-mino-sil-anuncia-la-licitacion-de-las-acciones-b3-y-b4-del-proyecto-life-regenera-limia
7. Confederación Hidrográfica do Miño-Sil, «Celebrada la primera reunión del Grupo de Partes Interesadas del proyecto LIFE Regenera Limia». http://www.chminosil.es/es/chms/comunicacion/actividad-del-organismo/1372-celebrada-la-primera-reunion-del-grupo-de-partes-interesadas-del-proyecto-life-regenera-limia
8. Confederación Hidrográfica do Miño-Sil, nota de prensa 1228 sobre as obras do río Limia en Xinzo. https://www.chminosil.es/es/chms/comunicacion/nuestras-notas-de-prensa/1228-el-ministerio-de-agricultura-alimentacion-y-medio-ambiente-concluye-las-obras-de-mejora-de-la-capacidad-de-desaguee-del-rio-limia-a-su-paso-por-el-tramo-urbano-de-xinzo-de-limia-ourense
9. Confederación Hidrográfica do Miño-Sil, nota de prensa 1238 sobre a EDAR de Xinzo. http://www.chminosil.es/es/chms/comunicacion/nuestras-notas-de-prensa/1238-el-ministerio-de-agricultura-alimentacion-y-medio-ambiente-ejecuta-las-obras-de-mejora-de-la-edar-de-xinzo-de-limia-ourense-con-una-inversion-de-mas-de-1-1-millones-de-euros
10. Confederación Hidrográfica do Miño-Sil, nota de prensa 2080 sobre a conservación de canles. https://www.chminosil.es/es/chms/comunicacion/nuestras-notas-de-prensa/2080-la-chms-invirtio-en-a-limia-mas-de-480-000-euros-en-limpieza-y-conservacion-de-cauces-durante-en-el-periodo-2019-2020
11. Confederación Hidrográfica do Miño-Sil, nota de prensa 2013 sobre a comisión de seguimento do regadío. https://www.chminosil.es/es/chms/comunicacion/nuestras-notas-de-prensa/2013-el-presidente-de-la-chms-crea-una-comision-de-seguimiento-para-dar-solucion-temporal-a-la-problematica-del-regadio-de-a-limia