Mouros e cristiáns na Saínza

O combate de mouros e cristiáns na Saínza é o Ataque: unha batalla teatral, con cabalos e pólvora, que se fai ao pé do castelo da Saínza durante a romaría da Virxe da Mercé ^[1]. É unha das poucas festas de Galicia que representan a loita entre cristiáns e musulmáns ^[6]. Volve á presentación da romaría ou le tamén a súa historia e as lendas das Cen Doncelas.

Os dous bandos

O Concello presenta o combate como a loita entre dous bandos que representan o ben e o mal ^[1]. Os mouros, armados, defenden a fortaleza. Dentro teñen presos uns cristiáns e reclaman o tributo das «cen doncelas» ^[2]. Os cristiáns, con cabalería, veñen libertalos.

En 1929 Jaime Solá deu os nomes dos protagonistas. O xefe mouro fora durante anos Manuel Araujo, antigo vogal do Centro Gallego de Cienfuegos, e aquel ano substituíao o seu fillo. O xefe cristián era Vicente Feijoo, carteiro de Santa Baia, con espóras e sombreiro de dous picos ^[3]. Os dous exércitos sumaban, segundo Solá, «dieciocho o veinte hombres». No papel de presos había uns rapaces «cargados de imaginarios grillos y cadenas» na terraza do castelo ^[4].

Como se desenvolve

1. O parlamento. Os capitáns achéganse ao castelo e dialogan en verso desde dous penedos cravados no chan. Vicente Risco chamounos penedos «do parlamento» ^[2]. En 1929 estaban a uns quince metros da fortaleza ^[4]. O cristián pide a rendición en nome de Deus e do rei, e o mouro só a acepta se lle gañan o castelo coa espada ^[4].
2. A declaración de guerra. Despois do desafío declárase a guerra formalmente, e os xefes arengan as súas tropas ^[2].
3. O asalto. Rebentan as bombas e os foguetes, e a cabalería cristiá galopa arredor da fortaleza. En 1929 os artificieiros enchían tres frontes do castelo de «torpedos» e poñían unha traca diante ^[3][4].
4. O desenlace. O capitán mouro e o cristián loitan corpo a corpo na porta, e o mouro réndese. Rompen as cadeas dos presos, e a bandeira cristiá substitúe a media lúa na ameia máis alta ^[4]. O castelo rebelde arde ^[1].
5. A homenaxe á Virxe. O capitán vencedor dálle as grazas á Virxe da Mercé, que agarda en procesión. Os mouros arrepentidos convértense ^[2][4].

Os diálogos en verso e o intento dos infieis de roubaren a imaxe da Virxe son elementos frecuentes do xénero ^[2]. Solá contou que os discursos daquel ano os escribira Manuel Lezón e que se dicían en castelán. Antes dicíanse en galego ^[4].

O combate nas edicións recentes

O combate principal faise o domingo da romaría, despois da misa no campo da batalla ^[5]. No programa de 2026 houbo dúas citas máis: o sábado á noite, a XIX Noite Moura, co asalto ao castelo, e a IX edición de «O Meu Primeiro Combate de Mouros e Cristiáns», para os máis novos ^[5]. O escenario está descrito na páxina do castelo e a carballeira.

Fontes

1. Concello de Rairiz de Veiga, «Romaría da Sainza». https://rairizdeveiga.es/gl/feiras-festas/romaria-da-sainza
2. Fronteira Esquecida, «Romaría da Saínza» (bibliografía: Delfín Caseiro Nogueiras, A Romaría da Saínza: mouros e cristiáns, Ourense, 2003). https://fronteiraesquecida.eu/gl/fichas/romaria-da-sainza/
3. Alexander de los Ríos Conde, «La romería de A Saínza en un reportaje de 1929 (Primera Parte)», Vía Lethes, 25-09-2016. https://vialethes.es/romeria-sainza-1929
4. Alexander de los Ríos Conde, «La romería de A Saínza en un reportaje de 1929 (Segunda Parte)», Vía Lethes, 02-10-2016. https://vialethes.es/romeria-sainza-1929-ii
5. Páxinas Galegas, «Romería da Saínza e Nosa Señora da Mercé» (programa de 2026). https://www.paxinasgalegas.es/fiestas/romeria-da-sainza-e-nosa-señora-da-merce-rairiz-de-veiga-574.html
6. Wikipedia (gl), «Carballa da Rocha», CC BY-SA 4.0. https://gl.wikipedia.org/wiki/Carballa_da_Rocha