A Raíña Loba e o seu castelo nos penedos de Covas (Os Blancos)
Nos penedos de Covas, a uns 1.150 metros, houbo un castelo roqueiro onde vivía unha raíña cruel que cobraba un xato, unha ovella e un porco cada día; os fidalgos de Pexeirós asaltárono de noite e acabaron con ela.
No Penedo da Raíña Loba, na parroquia de Covas (Os Blancos), a uns 1.150 metros de altitude, contan os veciños que houbo un castelo roqueiro onde vivía unha raíña cruel. A lenda explica o nome do monte e conta como acabou o seu mando [1].
O lugar
O castelo, dun tipo roqueiro, datariase nos séculos XIII ou XIV segundo a fonte. Das murallas non quedan restos, porque as pedras reaproveitáronas os veciños para as casas. Si se conserva un pozo escavado na rocha que pode acoller uns 5.000 litros de auga; apareceron un muíño circular de man e anacos de cerámica, e nunha rocha hai gravado un xogo de «alquerque de nove» [1]. A uns mil metros hai outro altorelo, o Castelo Vello, tamén cheo de penas graníticas, onde segundo o informante tamén viviu xente e se vían muros e esteos de pedra [1].
A lenda
En 2014 o autor da fonte falou co veciño que naceu en Covas e hoxe vive en Xinzo. Cando lle suxeriu que o nome vira dos lobos que andaban por alí (había tantos que se facían batidas desde Xinzo para acurralalos no Foxo do Lobo, de que aínda hai restos), o home respondeu: «a raíña existiu». Segundo el, era cruel e mala e todos lle tiñan medo; obrigaba os labregos a levarlle cada día un xato, unha ovella e un porco, e a quen se negaba matábao e queimáballe a casa e as colleitas [1].
Un día, fartos dos abusos, os veciños de Pexeirós xuntáronse, acordaron acabar con ela e asaltaron o castelo de noite, matando os seus moradores mentres durmían. Non se sabe como morreu a raíña: uns din que a mataron a ferro e outros que, acurralada, se tirou desde o alto da torre [1]. Do suceso quedou unha copla: «Fidalgos de Pexeirós / matastes á Raíña Loba / Fidalgos quedastes vós» [1].
Outras versións
- Florentino López Cuevillas recolleu en 1956 unha versión na que a raíña cobraba tributos ás aldeas veciñas e os veciños, aproveitando un descoido, empurrárona para que se despeñase; a copla nomea Cuquexos e Pexeirós [2].
- O blog As tradicións da Limia conta que nos anos noventa un pastor atribuíu os penedos aos mouros e que, vistos desde Xinzo, os penedos debuxan a silueta dunha muller deitada (rostro, nariz, queixo e mans), «ata que esperte» [3].
- En Parada do Monte (Lobeira, fóra da Limia) cóntase que a Raíña Loba parou nun día de indisposición camiño da Limia, deu a luz e fundou preto o lugar de Lobeira, o que explica o nome [4].
Para saber máis
O Penedo da Raíña Loba está no concello de Os Blancos, preto da raia con Calvos de Randín. A fonte da Cunca, na contorna, ten tamén lendas sobre a forma dos penedos, que uns atribúen a xigantes e outros a aparicións ao pé das rochas [2].
O libro infantil de 2020
A lenda deu un álbum ilustrado, A Raíña Loba, relato infantil de Manuel Seoane, presidente do Centro de Cultura Popular do Limia, editado en 2020 pola Deputación de Ourense en colaboración con ese centro e co Museo da Limia. Ten ilustracións de Moisés Míguez, alumno da Escola de Arte Antón Faílde, e deseño e maquetación de Tonho Ferreiro. Recolle e interpreta a tradición oral sobre os feitos acontecidos nese territorio entre Os Blancos e Baltar, e é a terceira entrega dunha serie de libros infantís ilustrados sobre as lendas da Limia, despois de A lenda da Lagoa de Antela, de Delfín Caseiro, e O paso do Esquecemento, de Antón R. Coello [5]. O convenio da Deputación cos colectivos limiáns incluía tamén catro publicacións, a edición anual da revista Lethes durante catro anos e a dixitalización da Biblioteca da Limia, parte do Museo da Limia [5].
Ligazóns
Fontes
- Xabier Moure Salgado, «O Castelo da Raíña Loba», Galicia Encantada, xullo de 2014. https://galiciaencantada.com/lenda.asp?cat=7&id=2378
- «Penedos da Raíña Loba» e «A fonte da Cunca», Fronteira Esquecida Limia-Lima; cita Cuevillas, «Un nuevo castillo de la Reina Loba», Boletín da Comisión de Monumentos de Ourense XVIII (1956). https://fronteiraesquecida.eu/gl/fichas/penedos-da-raina-loba-2/
- «Tres contos de mouras e mouros», As tradicións da Limia, 12/05/2021. https://tradicionsdalimia.es/tres-contos-de-mouras-e-mouros/
- «A Raíña Loba e a orixe de Lobeira», Galicia Encantada. https://galiciaencantada.com/lenda.asp?cat=19&id=145
- Deputación de Ourense, «A obra A Raíña Loba, de Manuel Seoane, relato infantil sobre a tradición ancestral limiá» (25-11-2020). https://www.depourense.gal/index.php/actualidade/5387-a-obra-a-raina-loba-de-manuel-seoane-relato-infantil-sobre-a-tradicion-ancestral-limia
Tamén che pode interesar
LendaMouros e mouras da Limia: tesouros, segredos rotos e encantosAs lendas de mouros e mouras da Limia: as mouras do Treboal, a mina de Covelas, o carro de ouro da Touza, a nena dos mouros, a Casa da…
LendaLendas da Torre do Castro e de SandiásAs lendas da Torre do Castro e de Sandiás: a torre feita polos mouros e o martelo que fixo a Lagoa de Antela, o tesouro do pozo, a traizón…
LendaLendas de Vilar de Barrio: xianas, buratos dos mouros e a Lagoa de AntelaLendas e contos de Vilar de Barrio: as xianas de Arnuíde, os buratos dos mouros de Bóveda cos doce pitos, o Pozo dos Mouros de Rebordechao…
LendaLendas de Vilar de Santos: a Mariquiña, Santa Marta e a cobra de San XoánLendas de Vilar de Santos: a moura Mariquiña do Monte das Cantariñas (Laioso), Santa Marta e a serpe de Castelaos, a aparición de San Xoán,…
LendaLendas de Xinzo de Limia: o Lethes, Trandeiras, a Torre da Pena e as mouras do ríoLendas de Xinzo de Limia: o río do esquecemento, a Virxe e Xoán Folgoso en Trandeiras, a moura da Peneira e do cribo en Lamas, a moura da…
LendaPenedos, pedras curativas e contos de humor da LimiaO penedo do Arangaño para curar os nenos, as pedras da moura de Nocelo da Pena, as orellas do Monte de Rubiás, os penedos de Meaus e…
