Lenda

Mouros e mouras da Limia: tesouros, segredos rotos e encantos

As lendas de mouros e mouras da Limia: as mouras do Treboal, a mina de Covelas, o carro de ouro da Touza, a nena dos mouros, a Casa da Moura de Calvos de Randín e os tesouros que desaparecen cando se rompe o segredo.

En toda Galicia os mouros e as mouras son seres encantados que gardan tesouros en penedos, castelos, fontes e túneles. Na Limia as lendas máis repetidas teñen unha regra común: o tesouro ou o agasallo da moura só vale se se garda o segredo; cando se rompe, desaparece, ou algo peor ^[1]. Esta páxina reconta, con todos os seus pasos, as lendas que recolleron os informantes nos concellos de Os Blancos, Calvos de Randín e Xinzo de Limia.

As mouras do Treboal («Mariquiña, Maricola»)

Nos penedos do Treboal, en Covelas (Os Blancos), vivían unhas mouras. Un día chamaron María, unha rapaza que andaba co gando polo monte, e deron lle unha cesta de fabas que se volverían ouro se non llo contaba á nai; se llo dicía, matárana. María prometeu non dicir nada, levou a cesta á casa e puxoa enriba dunha arca. A nai cismaba: «Que levas?» —«Non cho podo dicir.» —«Ou me dás a cesta ou douche unha malleira!». María acabou por dar a cesta e, claro, as fabas seguiron sendo fabas. Ao día seguinte volveu ao monte; as mouras chamárona e matárona. Cando a nai e os veciños foron buscala, unha das mouras respondeu: «Mariquiña, Maricola, / con aceite e allo / metida na barrigola!». Foi recollida por Manuel Jardón Moure en xaneiro de 1994 ^[2].

O ciclo da moura antropófaga, que mata e come as nenas que rompen o segredo, repítese en Sandiás co mesmo estribillo («María, Mariola, frita en aceite vai na miña barrigola») e noutros lugares, e na Limia con variacións de nome: «Maruja, Marujón», «Marta, Martola» ^[1]^[7].

Chourizos na mina dos mouros

En Covelas hai unha mina dos mouros que vai de Nocedo a Valdarca. Un home entrou nela buscando o ouro que, se dicía, gardaban os mouros, pero non daba saído e tiveron que ir os veciños por el. Contou que non atopara ouro, pero si chourizos «e de todo» ^[3].

O carro de ouro da Touza

Na Touza (Covelas) había un carro de ouro que só se podía sacar lendo moito e sen parar. Unha noite foi ao lugar o avó dun tal Roque e comezou a ler. Leu e leu; sentiron un tremor moi grande, a terra afundiuse e chegaron a saír os estadullos do carro, que eran de ouro. Pero de súpeto o home non deu lido máis e todo se sumiu. É da mesma familia dos tesouros que se desencantan co libro de San Cipriano, o Ciprianillo ^[4].

A nena dos mouros e o mouriño do Monte do Castelo

O blog As tradicións da Limia recolleu en 1995 e 2002 tres contos de mouros no Monte do Castelo, «onde están as antenas». No primeiro, unha nena que levaba o gando ao monte era coidada polos mouros, que a daban de comer e a peiteaban co compromiso de non contalo. A nai sospeitou e fíxolle contar a verdade; ao día seguinte a nena non volveu e, cando a chamaron, unha voz do fondo da terra respondeu: «Maruja, Marujón está no meu cazolón» ^[6]. No segundo, unha moura pariu no castelo e o mouro baixou á aldea buscar unha moza que lle dese de mamar ao meniño; ao marchar meteulle uns carbóns no peto da saia, que ela tirou polo camiño por parecerlle un agasallo mesquiño; na casa caéronlle dúas moedas, que eran os carbóns transformados, e xa non atopou os outros ^[6]. O autor di que é o único conto que coñece no que os mouros precisan unha ama de cría da aldea ^[6].

A Casa da Moura de Calvos de Randín («Falaches, corneaches»)

Na Casa da Moura, monumento megalítico de Calvos de Randín, un pobre que ía de mañá cedo á feira do doce a mercar porquiños atopou un mouro (noutras versións, unha moura; ou a protagonista é unha nena). O mouro preguntoulle se tiña cartos para mercalos e o pobre dixo que pouco. O mouro mandouno mercar dous porcos dos mellores e esperalo alí co vendedor, que despois lle pagaría. Así foi: o mouro quedou cun porco e o home con outro. Díxolle entón: «tráeme aquí todas as mañás cedo medio neto de leite (noutras versións, pan). Ti non chames por ninguén. Déixamo neste sitio, que xa terás nel un peso todos os días. E ten tino de non dicir nada a ninguén». Por moito tempo o home levou o leite e colleu os cartos. A muller preguntáballe de onde viñan e porfiou ata que llo dixo. Ao día seguinte, no lugar dos cartos, atopou un corno cun letreiro: «Falaches, corneaches» ^[5].

O tesouro de Mosteiro (Guntimil)

No lugar de Mosteiro, en Guntimil (Xinzo), as casas están feitas coas pedras dun mosteiro abandonado e, nun outeiro frondoso, quedan as ruínas, que teñen sona de gardar un tesouro. Cóntase que a comezos do século XX chegou un grupo de ingleses co Ciprianillo na man, con sachos, picos e pás, pero en canto os paisanos se decataron, botáronos a pedradas. «Alá debe continuar o tesouro, porque hai cousas que é mellor non remexer» ^[8].