Festa

Festa do Esquecemento

Q: Hai que pagar para entrar?

Non: as actividades do programa son gratuítas [8].

Cada agosto Xinzo de Limia revive a chegada das lexións de Décimo Xunio Bruto ao río Limia, o Lethes que, segundo a lenda, facía esquecer a patria a quen o cruzaba.

Cando: Penúltima fin de semana de agosto
Onde: Xinzo de Limia, á beira do río Limia
Desde: 2001
Organiza: A.C. Civitas Limicorum

A Festa do Esquecemento é a gran recreación histórica de Xinzo de Limia: durante unha fin de semana de finais de agosto, centos de veciños vestidos de castrexos e de lexionarios lembran a chegada das tropas romanas de Décimo Xunio Bruto ao río Limia, que os antigos identificaron co Lethes, o mítico río do esquecemento ^[1]^[4]. Organízaa a Asociación Cultural Civitas Limicorum, co apoio do Concello de Xinzo de Limia, e celébrase cada ano desde 2001, cun parón obrigado pola pandemia ^[1]^[6].

Unha lenda entre a historia e o mito

Os xeógrafos e poetas gregos e latinos falaron do río Limia como o río do esquecemento: Estrabón chamoulle Lethes, Pomponio Mela Flumen Oblivionis e Plinio díxoo «Oblivionis antiquis dictus» ^[3]. Segundo a tradición recollida polo ilustrado Lucas Labrada e citada polo historiador Elixio Rivas, os soldados de Bruto negáronse a cruzar a corrente por medo a perder a memoria, ata que o xeneral colleu o estandarte, atravesou o río e chamou desde a outra beira, un por un, polos seus homes ^[3]^[4]. Por aquela campaña contra lusitanos e galaicos, Bruto recibiu en Roma o sobrenome de Callaicus, o Galaico ^[3].

A explicación detallada do mito, coas citas dos autores clásicos, está na páxina O mito do Lethes.

En que ano cruzou Bruto o Limia?

As fontes non coinciden. A asociación organizadora ambienta a festa no ano 137 a. C. ^[1], data que tamén repite a crónica da edición de 2026 ^[8]; o informe de Edelmiro Martínez Cerredelo recolle o 137 a. C. como ano do triunfo de Bruto (segundo Bedoya e os fastos capitolinos) e o 138 a. C. como ano de chegada segundo Elixio Rivas, que segue a Apiano ^[3]. As crónicas de Vía Lethes de 2023 a 2025 din 138 a. C. ^[5]^[6]^[7], e a ficha de Páxinas Galegas di 135 a. C. ^[9]. Nesta web seguimos a data oficial da asociación, 137 a. C., sen esquecer as outras.

Como naceu a festa

A idea partiu de Carlos Gómez Salgado e levouna adiante unha comisión formada por el, Arsenio Martínez Paz e o historiador Edelmiro Martínez Cerredelo, que contan que empezaron «partindo da nada» e mesmo con certa resistencia institucional e veciñal ^[2]. Os obxectivos eran tres: recrear a lenda, dinamizar o comercio e a hostalaría de Xinzo e conseguir que os veraneantes non marchasen da Limia despois do 15 de agosto ^[2]^[3]. Segundo Martínez Cerredelo, foi a primeira festa romana de recreación histórica de Galicia, e membros da Civitas Limicorum asesoraron despois a creación do Arde Lucus de Lugo ^[3].

A asociación naceu no mesmo ano 2001 ^[1]^[2], aínda que algunha ficha divulgativa recolle o ano 2000 ^[10]. A evolución edición a edición cóntase en Historia da festa, e a entidade organizadora en A Asociación Civitas Limicorum.

Cando se celebra

A regra é unha fin de semana de finais de agosto, de venres a domingo. A asociación fala da «penúltima fin de semana de agosto» ^[1] e Martínez Cerredelo da terceira semana do mes ^[3]; na práctica, as edicións de 2023 a 2026 caeron entre o 18 e o 25 de agosto ^[5]^[6]^[7]^[8]. Hai anos en que o campamento abre xa o xoves: en 2019 a festa durou catro días ^[5].

Que se ve na festa

O corazón da festa é o campamento galaico-romano que se levanta na Alameda do Toural, á beira do río ^[2]^[9]. Arredor del organízanse un mercado de artesanía, zona infantil, desfiles polas rúas do casco vello e espectáculos de circo romano ^[2]^[6]. A asociación presume dun dos campamentos castrexo-romanos máis vistosos de Europa ^[1].

Os momentos que se repiten ano tras ano son estes ^[2]^[4]^[6]^[8]:

Venres á noite: gran desfile inaugural con fachos (fachós, fachos de palla acesos) e o Prendido do Lume Sagrado, o símbolo da festa.
Sábado: recepción das tropas invitadas e entrega dos Premios Bispo Idacio, loitas de gladiadores, olimpíadas e xogos no campamento, e vodas castrexas ou romanas.
Domingo: bautizos, a representación do cruce do río Lethes e a gran batalla entre castrexos e romanos ás beiras do Limia, que gañan as lexións; Bruto é coroado entón como Galaicus ^[11]. Remata cun desfile da vitoria.

Describimos cada acto con máis detalle en Programa tipo da festa. Xa nas primeiras edicións, as galerías fotográficas de xinzodelimia.eu amosaban o campamento romano, o celta, os desfiles, os nasciturus, o lume sagrado, o paso do río, a loita e os xogos ^[12].

Unha festa feita polos veciños

Na festa participan activamente máis de 500 persoas, a maioría veciñas da comarca da Limia, e a asociación conta con uns 500 socios ^[1]. Os grupos locais de tropas romanas e clans castrexos, como Belionis, Guerreiros de Breogán, Legio IX Hispana ou Patricios Límicos, comparten rúas con agrupacións invitadas doutras recreacións, como o Arde Lucus, Astures e Romanos de Astorga ou Cartago Nova ^[9]. A edición de 2026 xuntou 54 grupos participantes, 13 tropas estranxeiras e 12 grupos musicais en máis de 50 actividades de balde ^[8].

Ao longo do ano, a mesma asociación celebra as Vestalias, unha cerimonia romana dedicada ás vestais que se estreou en xuño de 2024 ^[13].

Momentos singulares

En 2025 cumpriuse o 25.º aniversario, o Annus Argenteus, con exposicións dos 25 carteis e de 25 anos de fotografías ^[7].
Esa mesma edición, por solidariedade cos incendios que queimaron a provincia de Ourense, o desfile de arredor de 400 fachos saíu sen prendelos e o Lume Sagrado quedou apagado por primeira vez na súa historia ^[7].
A festa ten a declaración de interese turístico local ^[7]; a asociación tramita o recoñecemento como Festa de Interese Turístico de Galicia ^[1], e en 2026 o Concello acordou solicitalo ^[3].

Galería

Décimo Xunio Bruto atravesa o río. Foto: Álvaro Pérez Vilariño (CC BY-SA 2.0), Wikimedia Commons.

Batalla entre castrexos e romanos. Foto: Álvaro Pérez Vilariño (CC BY-SA 2.0), Wikimedia Commons.

Biga romana na Festa do Esquecemento de Xinzo de Limia Biga no desfile. Foto: Álvaro Pérez Vilariño (CC BY-SA 2.0), Wikimedia Commons.

Construción do poboado romano do campamento da Festa do Esquecemento Unha das construcións do poboado romano do campamento. Foto: José Antonio Gil Martínez (CC BY 2.0), Wikimedia Commons.

Preguntas frecuentes

Por que se chama Festa do Esquecemento?

Porque os romanos identificaron o río Limia co Lethes, o río da mitoloxía que facía esquecer a quen o cruzaba; a festa lembra como Bruto desfixo esa crenza ao atravesalo ^[4].

Cando é a Festa do Esquecemento?

Unha fin de semana de finais de agosto, normalmente a seguinte ao 15 de agosto, de venres a domingo ^[1]^[3].

Onde se fai a recreación do paso do río?

No río Limia, ao seu paso por Xinzo, onde está o campamento da Alameda do Toural; o cruce e a batalla adoitan ser a tarde do domingo ^[2]^[5].

Hai que pagar para entrar?

Non: as actividades do programa son gratuítas ^[8].

Pódese participar vestido de época?

Si. A festa vive dos veciños que se fan socios da Civitas Limicorum e se integran nun grupo castrexo ou romano; de feito, hai anos en que o campamento pecha pola noite a quen non vai vestido de época ^[1]^[5].